Tạo sinh kế từ bảo tồn
Sau khi Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa và Ban Quản lý Vườn quốc gia Phước Bình được sắp xếp, hợp nhất thành Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình, công tác quản lý tài nguyên rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch sinh thái được triển khai theo hướng tinh gọn, đồng bộ hơn.
Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình có tổng diện tích 19.814 ha, gồm 4 phân khu: Bảo vệ nghiêm ngặt 10.486 ha, phục hồi sinh thái 8.108 ha, hành chính-dịch vụ 1.090 ha và vùng đệm trong 130 ha.
Với hệ sinh thái rừng á nhiệt đới đa dạng, nhiều nguồn gien quý hiếm, những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi và cảnh quan tự nhiên hoang sơ, Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình có nhiều lợi thế phát triển du lịch sinh thái. Đây cũng là cơ sở để xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng, vừa bảo tồn, khai thác giá trị tự nhiên, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.
Từ định hướng đó, Trung tâm Du lịch và Giáo dục môi trường thành lập tổ du lịch cộng đồng gồm 15 thành viên. Người dân địa phương trực tiếp phục vụ du khách, từ dẫn đường đến tổ chức các chương trình đi bộ trải nghiệm (trekking) trong ngày hoặc 2 ngày 1 đêm, kết hợp giao lưu văn hóa với điệu múa Mã La của người dân bản địa.
Ông Đạo Chung, Phó Giám đốc Trung tâm Du lịch và Giáo dục môi trường cho biết, việc hình thành tổ du lịch cộng đồng tạo thêm cơ hội để người dân tham gia hoạt động du lịch và có nguồn thu từ các giá trị tự nhiên, văn hóa tại địa phương. Mỗi chương trình giao lưu múa Mã La hiện có mức khoảng 2,5 triệu đồng/tour, tạo nguồn thu tương đối ổn định cho những người tham gia biểu diễn.
Tuy nhiên, lượng khách đến Vườn chưa ổn định do hạ tầng giao thông và dịch vụ ăn uống thiếu đồng bộ. Vì vậy, việc đầu tư phát triển du lịch cộng đồng vẫn gặp khó khăn.
Năm 2025, Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình đón chưa đến 10.000 lượt khách, còn thấp so với tiềm năng. Để du lịch cộng đồng phát triển ổn định, cần từng bước hoàn thiện hạ tầng, nâng chất lượng dịch vụ và xây dựng sản phẩm phù hợp đặc trưng địa phương.
“Không chỉ mở ra hướng sinh kế mới cho người dân, du lịch sinh thái cần tạo sự gắn kết cộng đồng. Phát triển du lịch cần song hành công tác bảo tồn, từ đó phát huy tiềm năng, thế mạnh và khắc phục khó khăn, tạo hiệu quả kinh tế”, ông Chung chia sẻ.
Đây cũng là hướng tiếp cận được Ban Quản lý Vườn chú trọng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Năm 2025, đơn vị tổ chức 400 đợt tuần tra, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng.
Qua đó, đơn vị bảo vệ hệ sinh thái, duy trì cảnh quan tự nhiên và tạo nền tảng cho nghiên cứu, giáo dục môi trường và phát triển du lịch sinh thái. Năm 2026, đề án tổng thể phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong khu bảo tồn biển giai đoạn 2025-2030 tiếp tục được triển khai, hướng đến khai thác hợp lý các giá trị tự nhiên gắn với bảo tồn và sinh kế cộng đồng.
Lan tỏa ý thức bảo vệ rừng
Nếu du lịch sinh thái tạo giá trị kinh tế từ rừng thì giáo dục môi trường là giải pháp tạo nền tảng lâu dài cho công tác bảo tồn. Năm 2025, Ban Quản lý Vườn tổ chức 50 hoạt động tuyên truyền, giáo dục môi trường cho học sinh, với hàng nghìn lượt tham gia.
Cách làm được đổi mới theo hướng đưa học sinh đến Vườn quốc gia để trực tiếp quan sát thiên nhiên, những cây cổ thụ, các loài động vật như bò tót, khỉ... và nghe cán bộ chuyên môn giới thiệu về đa dạng sinh học.
Các trường học tại khu vực Bác Ái Tây hiện phối hợp tổ chức các tiết tuyên truyền, hoạt động trải nghiệm và cuộc thi tìm hiểu về thiên nhiên, đa dạng sinh học, phòng cháy, chữa cháy rừng. Mục tiêu là giúp học sinh hiểu về rừng, trở thành những tuyên truyền viên nhỏ tuổi và tác động trở lại đến gia đình, cộng đồng vùng đệm.
Tại Trường tiểu học Bác Ái Tây, nội dung bảo vệ môi trường được lồng ghép vào các tiết học chính khóa, hoạt động ngoài giờ lên lớp và chương trình ngoại khóa do Vườn quốc gia phối hợp tổ chức.
Cô Nguyễn Thị Bích Đào, giáo viên Trường tiểu học Bác Ái Tây cho biết, bên cạnh các buổi tuyên truyền của cán bộ Vườn quốc gia, nhà trường thường xuyên lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào các tiết học chính khóa và hoạt động ngoài giờ lên lớp. Học sinh còn được tham gia các hội thi tìm hiểu về môi trường, bảo vệ rừng và trực tiếp trải nghiệm tại Vườn quốc gia.
Qua đó, các em hiểu hơn về môi trường và có thể chia sẻ những kiến thức được học với gia đình.
“Do phần lớn học sinh là con em đồng bào Raglai, điều kiện tiếp cận với các hoạt động trải nghiệm, giáo dục môi trường trước đây còn hạn chế. Nhận thức về bảo vệ môi trường của cha mẹ học sinh chưa đồng đều. Tuy nhiên, thông qua việc giáo dục học sinh tại trường, kết hợp với hoạt động ngoại khóa và ứng dụng công nghệ thông tin, nhận thức của học sinh và cha mẹ đã có những chuyển biến tích cực”, cô Đào chia sẻ.
Em Pinăng Thị Trinh và em Pupur Thị Ý, người Raglai, học sinh lớp 5B3, còn khá rụt rè nhưng hào hứng khi nhắc đến những chuyến tham quan, trải nghiệm tại Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình. Em Pinăng Thị Trinh cho biết, sau những buổi trải nghiệm tại Vườn quốc gia, em hiểu hơn về giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ cây xanh và các loài động vật.
Những kiến thức được cán bộ Vườn quốc gia hướng dẫn giúp em có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường từ những việc hằng ngày. Trinh cũng chia sẻ những điều được học với gia đình và nhắc nhở bố mẹ giữ gìn vệ sinh, không chặt phá rừng, bảo vệ môi trường sống chung quanh.
Em Pupur Thị Ý chia sẻ, em thích được trực tiếp đến Vườn quốc gia để quan sát cây cối, cảnh vật và các loài động vật như khỉ, bò tót. Những trải nghiệm thực tế giúp em hiểu rõ hơn những gì được nghe, học trước đây, từ đó hiểu rõ hơn việc phải làm gì để bảo vệ rừng.
Cuối năm 2026, Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình sẽ triển khai chương trình “Trường học xanh” tại các trường trong khu vực. Học sinh được trải nghiệm tại khu nuôi bò tót F1, tìm hiểu các tuyến giáo dục môi trường và tham gia các cuộc thi về bảo vệ môi trường, phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học.
Bài và ảnh: VŨ TÂN