Quang cảnh mua sắm tại chợ Tân Định, TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Tăng trưởng không chỉ cần được duy trì trong các chỉ số vĩ mô, mà còn phải chuyển hóa thành sự ổn định trong đời sống, để người dân không thêm nặng gánh chi tiêu hằng ngày.
Đà tăng trưởng và những điều cần nhìn kỹ
Theo báo cáo của Cục Thống kê, GDP 9 tháng năm 2026 ước tăng 9,01% so với cùng kỳ. Tăng trưởng cải thiện qua từng quý, từ 8,15% trong quý 1 lên 8,81% trong quý 2 và 9,95% trong quý 3. Đây là kết quả quan trọng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, thể hiện nỗ lực của doanh nghiệp, người lao động và công tác điều hành.
Tuy nhiên, đánh giá kinh tế lúc này cần phân biệt quy mô tăng lên với chất lượng và sức bền của tăng trưởng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng 13,4% theo giá hiện hành, nhưng loại trừ yếu tố giá chỉ tăng 7,8%. Thị trường nội địa có tiến bộ thực chất, song không nên lấy toàn bộ mức tăng doanh thu để diễn giải thành mức tăng lượng hàng hóa, dịch vụ người dân sử dụng.
Thiếu tướng, PGS.TS Trần Trung Tín, Nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế, Bộ Quốc phòng
Có những dư địa tăng trưởng nằm ngay trong việc rút ngắn thời gian chờ đợi
Cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,42 tỉ USD; tư liệu sản xuất chiếm 94,1% nhập khẩu. Vì vậy, nhập siêu chưa thể đồng nhất với suy yếu: nhập máy móc và đầu vào có thể phục vụ mở rộng sản xuất. Điều cần theo dõi là nguồn lực ấy chuyển thành năng lực sản xuất, xuất khẩu và giá trị trong nước đến đâu, đồng thời tác động thế nào tới nhu cầu ngoại tệ và các cân đối đối ngoại.
Kết quả tích cực tạo thêm dư địa hành động, nhưng cũng đòi hỏi nâng chất lượng điều hành. Càng bước vào chặng cuối năm với quyết tâm cao, càng cần nhận diện sớm những sức ép có thể làm hao hụt thành quả.
Người dân TP.HCM mua sắm tại một trung tâm thương mại khu vực trung tâm - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Khi giá cả đi vào từng bữa ăn
Điểm cần đặc biệt quan tâm là lạm phát. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52% so với cùng kỳ. Lạm phát cơ bản bình quân tăng 4,26%.
Cảm nhận giá cả "âm thầm tăng lên" của người dân cần được lắng nghe. CPI đo biến động của một rổ hàng hóa, dịch vụ đại diện; mỗi gia đình lại có cơ cấu chi tiêu riêng.
Thiếu tướng, PGS.TS Trần Trung Tín, nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế, Bộ Quốc phòng.
Hộ thuê nhà, có con đi học, người cao tuổi cần chăm sóc sức khỏe hoặc công nhân phải thường xuyên ăn ngoài có thể chịu sức ép khác nhau. Một chỉ số bình quân không thể diễn tả hết mọi hoàn cảnh.
9 tháng qua, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%. Đây là những khoản chi khó cắt giảm nhanh. Khi chúng cùng tăng, một gia đình có thể phải thu hẹp phần dành cho tiết kiệm, học tập hoặc những nhu cầu chưa thật cấp thiết, dù thu nhập danh nghĩa không giảm.
Cũng cần phân biệt tốc độ tăng giá với mặt bằng giá. Lạm phát chậm lại không có nghĩa giá đã trở về mức cũ. Nếu tiền thuê nhà hay một suất ăn tăng rồi giữ nguyên, người dân vẫn phải chi nhiều hơn. Bởi vậy, đánh giá đời sống cần nhìn vào thu nhập thực và khả năng chi trả, bên cạnh mức tăng thu nhập bằng tiền.
Không nên từ vài mức giá quan sát được mà kết luận toàn bộ nền kinh tế đang mất ổn định. Nhưng cũng không nên dùng số bình quân để làm nhẹ đi khó khăn cụ thể.
Sức ép còn xuất hiện từ phía doanh nghiệp. Chỉ số giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất 9 tháng tăng 5,12%. Chi phí đầu vào cao hơn có thể thu hẹp lợi nhuận, làm doanh nghiệp trì hoãn đầu tư hoặc chuyển một phần sang giá bán. Mức độ truyền dẫn phụ thuộc cạnh tranh và sức mua; không thể mặc nhiên coi mọi tăng giá là trục lợi, cũng không thể chấp nhận mọi lý do tăng giá mà thiếu kiểm chứng.
CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52% so với cùng kỳ. Lạm phát cơ bản bình quân tăng 4,26% - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Điều hành đúng nguyên nhân, tránh tạo sức ép mới
Trong quý 4, nhiệm vụ đặt ra là vừa hỗ trợ sản xuất, vừa ngăn sức ép giá lan rộng. Nếu ứng xử với mọi biến động giá bằng một biện pháp chung, chính sách có thể gây thêm khó khăn: siết vốn quá mức làm doanh nghiệp yếu đi, trong khi kích thích thiếu chọn lọc có thể tăng cầu nhanh hơn khả năng cung ứng.
Chính sách tiền tệ cần theo sát lạm phát cơ bản, thanh khoản, tỉ giá và hướng đi của tín dụng. Vốn phải tiếp cận được hoạt động sản xuất có hiệu quả, doanh nghiệp có đơn hàng và những ngành tạo thêm hàng hóa, dịch vụ. Việc hỗ trợ giảm chi phí vốn cần đi cùng kiểm soát rủi ro, hạn chế dòng vốn nuôi đầu cơ.
Chính sách tài khóa có thể chia sẻ bằng cách giảm những chi phí không cần thiết. Hoàn thuế đúng hạn, thanh toán kịp thời khối lượng đã nghiệm thu, xử lý hồ sơ và tháo gỡ vướng mắc dự án sẽ giúp doanh nghiệp bớt phải vay để chờ nguồn tiền vốn thuộc về mình. Có những dư địa tăng trưởng nằm ngay trong việc rút ngắn thời gian chờ đợi.
Đẩy nhanh đầu tư công vẫn cần thiết, nhưng phải gắn với chất lượng công trình và năng lực cung ứng vật liệu. Dồn tiến độ thiếu chuẩn bị có thể làm tăng chi phí, phát sinh lãng phí. Mỗi dự án được thúc đẩy cần trả lời rõ: khi hoàn thành, nó giảm nút thắt nào, mở thêm năng lực gì và tạo lợi ích ra sao cho doanh nghiệp, người dân.
Ổn định giá còn phải bắt đầu từ nguồn cung. Những tháng cuối năm cần chuẩn bị hàng thiết yếu, theo dõi tồn kho và vận chuyển, có phương án ứng phó gián đoạn do thời tiết hoặc biến động bên ngoài. Bình ổn sẽ hiệu quả hơn khi gắn với sản xuất, phân phối và cạnh tranh, thay vì chỉ yêu cầu người bán giữ nguyên giá.
Kiểm tra thị trường cần tập trung vào đầu cơ, thông tin sai lệch, hành vi hạn chế cạnh tranh và tăng giá không có căn cứ. Đồng thời, phải tôn trọng những biến động hợp lý của chi phí. Ép giá thiếu cơ sở có thể làm người sản xuất thu hẹp cung, khiến tình trạng thiếu hàng trầm trọng hơn.
Bảo vệ sức mua
Với người thu nhập thấp, một khoản tăng giá nhỏ nhưng lặp lại thường xuyên có thể trở thành gánh nặng lớn.
Vì vậy, hỗ trợ cần đến đúng nhóm chịu sức ép: hộ nghèo, người hưởng trợ cấp, người cao tuổi khó khăn, công nhân thuê nhà và lao động thu nhập bấp bênh. Các biện pháp phải cụ thể về đối tượng, khả năng ngân sách và cách thực hiện, tránh hỗ trợ dàn trải.
Dữ liệu đời sống cần được bổ sung theo nhóm thu nhập và nơi cư trú. Theo dõi một số khoản chi thiết yếu của công nhân, người thuê nhà, hộ có con đi học sẽ giúp phát hiện sớm khó khăn mà chỉ số chung chưa phản ánh đầy đủ.
Những tháng còn lại của năm 2026 đòi hỏi quyết tâm tăng trưởng đi cùng sự tỉnh táo. Kết quả 9 tháng là nền tảng đáng trân trọng; những sức ép mới cần được xử lý trước khi trở thành khó khăn kéo dài. Chất lượng điều hành sẽ thể hiện ở khả năng giúp doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, giữ các cân đối và bảo vệ những người dễ bị tổn thương.
Tăng trưởng có ý nghĩa sâu xa khi chuyển thành việc làm ổn định và đời sống tốt hơn. Giữ sức mua của người dân cũng là giữ sức sống của thị trường trong nước. Thành công cuối năm cần được cảm nhận cả trong tốc độ phát triển của đất nước và trong sự yên tâm của mỗi gia đình trước những khoản chi hằng ngày.
Bí thư Trần Lưu Quang: TP.HCM chắt chiu nguồn lực, triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con sốBí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh thành phố phải đặt mục tiêu phát triển bền vững lên hàng đầu, đồng thời chắt chiu từng nguồn lực, triển khai nhiều giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng trong những tháng cuối năm 2026 và tạo đà cho các năm tiếp theo.