Bắt đầu kỷ nguyên robot thâm nhập y học

Cuối tháng 10 năm 2010, Canada ghi dấu một cột mốc đặc biệt khi ca phẫu thuật đầu tiên trên thế giới được thực hiện hoàn toàn bằng robot. Sự kiện mở ra viễn cảnh robot dần bước vào trung tâm y học, từ hỗ trợ bác sĩ đến đảm nhận nhiều công đoạn vốn đòi hỏi kỹ năng con người. Trong bối cảnh thế giới đầu tư cho công nghệ robot ở mức cao chưa từng có, bệnh viện trở thành một trong những môi trường hứa hẹn nhất để công nghệ này phát triển. Robot hiện đã tham gia nhiều lĩnh vực, từ lắp ráp ô tô, thực hiện vi phẫu thuật đến làm sạch hệ thống xử lý nước thải và ra phá bom mìn. Trong y học, ưu thế nổi bật của robot nằm ở khả năng thực hiện thao tác ổn định, chính xác, đồng thời giảm một số nguy cơ nhiễm trùng cho người bệnh. Mỹ đặc biệt nổi tiếng với robot phẫu thuật da Vinci, thiết bị hoạt động dưới sự điều khiển trực tiếp của con người nhưng hỗ trợ bác sĩ vượt qua nhiều giới hạn thao tác thông thường. Tuy nhiên, chi phí đầu tư vẫn là rào cản lớn khiến robot phẫu thuật chưa thể phổ biến rộng rãi tại mọi bệnh viện. Nhà phẫu thuật Yuri Tolkach cho biết một robot da Vinci tại Mỹ có giá khoảng 2,5 triệu đôla, còn tại Nga, mức giá này thậm chí cao hơn. Một bộ cánh tay robot trị giá 10.000 euro chỉ có thể sử dụng chưa tới 10 lần, khiến chi phí vận hành tiếp tục trở thành gánh nặng đáng kể. Toàn nước Nga khi đó mới có sáu robot da Vinci, trong khi khả năng phát triển robot phẫu thuật “made in Russia” vẫn chưa rõ thời điểm. Công nghệ robot của Nga được mô tả là lạc hậu hơn nhiều so với nước ngoài, dù các nhà phẫu thuật nước này vốn nổi tiếng với kỹ năng và đôi bàn tay chính xác. Sự tiến bộ nhanh chóng của robot cũng đặt ra câu hỏi liệu danh tiếng của những phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm có còn giữ nguyên vị thế trong tương lai hay không. Cột mốc tại Canada càng gây chú ý vì các bác sĩ không chỉ dùng robot để phẫu thuật mà còn thực hiện gây mê hoàn toàn bằng hệ thống tự động. Các chuyên gia Trường Đại học McGill đã kết hợp robot da Vinci với robot gây mê McSleepy để tiến hành ca mổ tuyến tiền liệt cho một bệnh nhân. Thành công này cho thấy robot có thể phối hợp nhiều nhiệm vụ trong một quy trình y tế phức tạp, thay vì chỉ đảm nhận những động tác riêng lẻ. Các bác sĩ Italia cũng ghi dấu thành tích đáng chú ý khi sử dụng robot để phẫu thuật từ xa, thực hiện cấy ghép tuyến tụy cho một phụ nữ mắc bệnh tiểu đường typ 1 trong nhiều năm. Ca phẫu thuật diễn ra hoàn hảo, không xuất hiện sai sót nhỏ nào, còn bệnh nhân hồi phục rất nhanh sau đó. Thành tựu này cho thấy khoảng cách địa lý giữa chuyên gia và bệnh nhân có thể được thu hẹp nhờ hệ thống robot, nếu thiết bị cùng đường truyền đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Trong phẫu thuật tim mạch, công nghệ mới hứa hẹn giúp người bệnh tránh những ca mổ phải mở lồng ngực theo phương pháp truyền thống. Cánh tay robot có thể tiếp cận trái tim qua một lỗ nhỏ xuyên lồng ngực, thực hiện các thao tác cần thiết với mức xâm lấn thấp hơn. Bác sĩ quan sát hình ảnh ba chiều của trái tim đang đập trên màn hình, với hình ảnh được mô tả là đồng nhất tuyệt đối với những gì họ nhìn thấy khi mở ngực. Robot còn mở rộng vai trò sang đào tạo, xét nghiệm, bệnh lý học và pháp y, tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ y khoa đa dạng. Công ty Intouch Health của Mỹ thiết kế robot RP-7, giúp các bác sĩ từ xa huấn luyện những kỹ thuật mới trong môi trường chuyên môn. Tại Anh, Bloodbot có thể phân tích máu và thực hiện các xét nghiệm khác, trong khi robot bệnh lý học mổ xẻ tử thi, hỗ trợ bác sĩ rút kinh nghiệm chẩn đoán, nghiên cứu diễn biến bệnh và phục vụ điều tra hình sự.