Liệu chiếc “ bếp lò ” là một chiếc hộp cactông sơn màu đen, bọc bên ngoài bằng lá thiếc (thực ra là cactông phủ lớp bạc cực mỏng) và vung bằng nhựa acrylic có thể giải quyết những vấn đề xã hội và môi trường được không? Tổ chức quốc tế Diễn đàn tương lai (Forum for the Future) khẳng định là hoàn toà...
Liệu chiếc “bếp lò” là một chiếc hộp cactông sơn màu đen, bọc bên ngoài bằng lá thiếc (thực ra là cactông phủ lớp bạc cực mỏng) và vung bằng nhựa acrylic có thể giải quyết những vấn đề xã hội và môi trường được không? Tổ chức quốc tế Diễn đàn tương lai (Forum for the Future) khẳng định là hoàn toàn có thể.
Chiếc "bếp lò" Kyoto Box sử dụng năng lượng mặt trời. (Ảnh: Internet).
"Kyoto Box”, là tên của chiếc lò nấu thức ăn và đun nước sôi sử dụng năng lượng mặt trời, được đặt tên như vậy để nhắc nhở mọi người về Nghị định thư Kyoto với sự tham gia của hầu hết các nước trên thế giới (tuy có một số nước lớn chưa ký) với nội dung là hạn chế chất thải gây ô nhiễm, ngăn ngừa sự biến đổi khí hậu làm Trái đất nóng lên. Nó vừa nhận được giải nhất, trị giá 75.000 đôla trong cuộc thi do báo Financial Times và Tập đòan HP tổ chức.
Điều hài hước là “hiệu ứng nhà kính” – nguyên nhân làm hại hành tinh lại được dùng để cứu hành tinh khỏi sự tăng nhiệt độ. Bốn tấm nắp hộp bằng nhựa acrylic, phủ một lớp bạc cực mỏng, bình thường đậy xuống, khi dùng mở ra, đậy trên hai chiếc hộp cactông lồng vào nhau giữa có lớp cách nhiệt để “bẫy” năng lượng mặt trời. Phía trong chiếc hộp được sơn đen hoàn toàn. Chính giữa chiếc hộp là một kết cấu thu hồi nhiệt, dùng để đun nóng thức ăn hoặc nấu nước. Hộp phát huy tác dụng khi đặt ra ngoài nắng, và tỏ ra rất thích hợp với các nước nhiệt đới, đặc biệt các nước châu Phi luôn được mặt trời “ưu đãi”.
Đây là phát minh của John Bohmer, người Na Uy được đánh giá là biện pháp có hiệu quả giúp 2 tỷ người trên thế giới (chủ yếu ở nông thôn các nước thuộc Thế giới thứ ba) hiện đang đun nấu bằng củi chuyển sang đun nấu bằng nâng lượng tái sinh vô tận từ mặt trời chiếu xuống. Nhờ đun nấu bằng hộp Kyoto có thể hạn chế một cách đáng kể việc phát thải khí CO2. Theo tính tóan, chiếc bếp lò này rẻ một cách bất ngờ, giá thành chỉ là 5 đôla/chiếc.
Theo Ủy ban xét thưởng, chiếc bếp lò này có ưu điểm:
- Giảm chất thải cacbon do đốt củi
- Hạn chế nạn phá rừng lấy củi
- Giảm ô nhiễm trong nhà, ảnh hướng xấu đến sức khỏe người dân
- Đun nấu khỏi mất tiền bằng nguồn năng lượng trời cho.
- Các gia đình có điều kiện tiếp cận với việc dùng nước sạch
- Đỡ mất thời gian trẻ em kiếm củi tập trung vào học hành.
"Hộp Kyoto” đã bắt đầu được sản xuất tại Nairobi (Kenya). Nhà máy này có công suất là 2,5 triệu chiếc “hộp Kyoto” trong một tháng.
Một chiếc hộp cactông sơn đen, phủ bên ngoài bằng lớp bạc cực mỏng và đậy bằng nhựa acrylic, thoạt nhìn khó gợi liên tưởng đến một giải pháp môi trường quy mô toàn cầu. Thế nhưng Kyoto Box lại được thiết kế như một bếp lò sử dụng năng lượng mặt trời, có khả năng nấu thức ăn và đun nước sôi mà không cần củi hay nhiên liệu hóa thạch. Ý tưởng khác thường này được Tổ chức quốc tế Diễn đàn tương lai, Forum for the Future, đánh giá là có thể đồng thời giải quyết nhiều vấn đề xã hội và môi trường.
Tên gọi Kyoto Box nhắc đến Nghị định thư Kyoto, thỏa thuận quốc tế hướng tới hạn chế chất thải gây ô nhiễm và ngăn biến đổi khí hậu làm Trái đất nóng lên. Sản phẩm vừa giành giải nhất trị giá 75.000 đôla trong cuộc thi do báo Financial Times và Tập đoàn HP tổ chức. Điểm thú vị nằm ở nghịch lý khi hiệu ứng nhà kính, hiện tượng thường gắn với nguy cơ làm hành tinh tăng nhiệt, lại được vận dụng để giữ nhiệt và hỗ trợ bảo vệ hành tinh.
Cấu tạo Kyoto Box gồm hai chiếc hộp cactông lồng vào nhau, giữa chúng có một lớp cách nhiệt giúp giữ lại năng lượng do ánh nắng cung cấp. Mặt trong hộp được sơn đen hoàn toàn, còn phần trung tâm có một kết cấu thu hồi nhiệt để làm nóng thức ăn hoặc đun nước. Bốn tấm nắp bằng nhựa acrylic phủ lớp bạc cực mỏng thường được gập xuống khi cất giữ, sau đó mở ra và đặt phía trên hộp lúc bếp hoạt động.
Khi đặt ngoài trời nắng, các tấm nắp phản chiếu ánh sáng vào khoang hộp, còn lớp vỏ và phần cách nhiệt hỗ trợ giữ nhiệt bên trong lâu hơn. Cơ chế đơn giản ấy biến bức xạ mặt trời thành nguồn nhiệt phục vụ những việc thiết yếu hằng ngày, thay vì để ánh nắng chỉ sưởi nóng mặt đất. Kyoto Box đặc biệt phù hợp với các quốc gia nhiệt đới, trong đó có nhiều nước châu Phi được thiên nhiên cung cấp nguồn nắng dồi dào.
Phát minh này do John Bohmer, một người Na Uy, thực hiện với mục tiêu hướng tới khoảng 2 tỷ người đang nấu nướng bằng củi, phần lớn sinh sống ở nông thôn các nước thuộc Thế giới thứ ba. Với những cộng đồng này, việc thay bếp củi bằng thiết bị dùng ánh nắng có thể mở ra lựa chọn năng lượng tái sinh, không phải mua nhiên liệu thường xuyên. Nguồn năng lượng ấy đến từ mặt trời, được mô tả trong bài gốc là gần như vô tận và chiếu xuống miễn phí mỗi ngày.
Việc nấu nướng bằng Kyoto Box có thể hạn chế đáng kể lượng khí CO2 phát thải so với cách đốt củi truyền thống. Thiết bị còn góp phần giảm nhu cầu khai thác gỗ, từ đó hạn chế nạn phá rừng diễn ra để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu của các hộ gia đình. Khi khói bếp trong nhà giảm xuống, nguy cơ ô nhiễm không khí ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người dân cũng được giảm theo.
Giá thành chỉ khoảng 5 đôla mỗi chiếc khiến Kyoto Box trở thành một giải pháp bất ngờ rẻ đối với những gia đình có thu nhập hạn chế. Nhờ không phải trả tiền cho củi khi có đủ nắng, các hộ gia đình có thể giảm chi phí nấu nướng và thuận lợi hơn trong việc tiếp cận nước sạch. Trẻ em cũng có thể bớt thời gian đi kiếm củi, dành nhiều thời gian hơn cho việc học tập và những hoạt động cần thiết khác.
Kyoto Box đã bắt đầu được sản xuất tại Nairobi, Kenya, nơi nhà máy có công suất 2,5 triệu chiếc mỗi tháng. Quy mô này cho thấy một sản phẩm làm từ những vật liệu rất đơn giản vẫn có thể hướng tới tác động xã hội rộng lớn nếu được tổ chức sản xuất phù hợp. Từ chiếc hộp cactông hấp thụ ánh nắng, sáng kiến của John Bohmer đặt ra một cách tiếp cận gần gũi cho bài toán giảm khí thải, bảo vệ rừng và cải thiện đời sống.
