Ngưỡng tuổi 35 và bài toán tái hòa nhập thị trường
Đối chiếu với dữ liệu 4 thập kỷ về các làn sóng công nghệ trước, Goldman Sachs nhận thấy nhóm lao động có khả năng mất việc vì trí tuệ nhân tạo (AI) trong giai đoạn 2023–2025 đang lặp lại đúng khuôn mẫu cũ: Mất thêm khoảng một tháng để tìm việc mới, và tỷ lệ vẫn thất nghiệp sau một năm cao hơn khoảng 10 điểm phần trăm so với các nhóm mất việc khác.
Gánh nặng rõ nét nhất thuộc về nhóm lao động thâm niên. Dữ liệu từ Goldman Sachs ghi nhận, người từ 35 tuổi trở lên bị AI thế chỗ cần thêm trung bình 5 tuần mới có thể quay lại làm việc toàn thời gian, trong khi khoảng thời gian chênh lệch này ở nhóm dưới 35 tuổi chỉ là 3 tuần.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Người lao động từ 35 tuổi trở lên chịu nhiều thiệt thòi nhất về thời gian tìm việc và mức thu nhập khi đối mặt với làn sóng tự động hóa (Ảnh: MW).
Số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) phản ánh bức tranh tương tự: Trong nhóm nhân sự có thâm niên làm việc tại vị trí cũ ít nhất 3 năm, tỷ lệ tìm được việc làm lại ở nhóm tuổi 25-54 đạt 72,9%. Tuy nhiên, con số này tụt xuống còn 57,3% ở nhóm 55-64 tuổi và rơi thẳng xuống mức 38,6% đối với những người từ 65 tuổi trở lên.
Ngoài thời gian tìm việc kéo dài, cú sốc về thu nhập mới là áp lực sát sườn đối với sinh kế gia đình. Theo thống kê của BLS, trong số những nhân sự thâm niên tìm được công việc toàn thời gian mới sau đợt tinh giản, chỉ 49% giữ được mức lương bằng hoặc cao hơn trước. Tỷ lệ này đã sụt giảm rất mạnh so với con số 62% của giai đoạn khảo sát trước đó, buộc người lao động phải chấp nhận "hạ mình", làm việc với mức thu nhập thấp hơn để duy trì trang trải chi phí sinh hoạt.
Vòng xoáy việc làm tạm thời và sự cơ động của người trẻ
Nghiên cứu của nhà kinh tế học Pierfrancesco Mei thuộc Goldman Sachs chỉ ra rằng, trong các đợt chuyển giao công nghệ lớn, nhân sự mất việc thường có xu hướng dạt sang các công việc mới có tính chất lặp lại cao hơn và ít phức tạp hơn. Nguyên nhân là do kỹ năng cũ bị công nghệ xóa bỏ giá trị tích lũy. Trớ trêu thay, chính những công việc đơn giản này lại là nhóm đối tượng tiếp theo dễ bị máy móc thay thế trong tương lai gần.
Trái ngược với sự chật vật của lao động lớn tuổi, nhóm nhân sự trẻ lại cho thấy độ linh hoạt hơn. Theo Fortune, những người trẻ tuổi, có bằng cấp và sống tại các đô thị lớn chỉ chịu mức sụt giảm thu nhập lũy kế bằng một nửa so với mặt bằng chung sau khi mất việc do công nghệ. Nhờ kỹ năng chưa bị đóng khung vào một quy trình cố định, họ ít phải trải qua các công việc thời vụ tạm bợ và nhanh chóng chuyển đổi sang môi trường mới.
Tuy nhiên, cánh cửa nghề nghiệp cũng không hoàn toàn trải hoa hồng cho người mới chập chững vào nghề. Nghiên cứu từ Phòng thí nghiệm Kinh tế số thuộc Đại học Stanford cho thấy tỷ lệ có việc làm của nhóm lao động 22-25 tuổi trong các ngành phơi nhiễm AI cao đang thấp hơn 19% so với mức kỳ vọng. Các doanh nghiệp không trực tiếp sa thải nhóm này mà âm thầm cắt giảm chỉ tiêu tuyển dụng đầu vào bởi phần mềm tự động đã giải quyết phần lớn các khâu việc cơ bản.
Tự cứu mình trước làn sóng sàng lọc khắc nghiệt
Báo cáo từ công ty nhân sự Challenger, Gray & Christmas cho thấy làn sóng tinh giản nhân sự liên quan đến AI vẫn đang lan rộng trong khối doanh nghiệp.
Đứng trước nguy cơ bị gạt ra ngoài lề, người lao động đang buộc phải tự trang bị "áo giáp" nghề nghiệp. Theo khảo sát từ tổ chức nhân tài quốc tế SHL, có 44% nhân sự tại Mỹ đang chủ động tự học các công cụ AI và 42,6% tập trung nâng cao chuyên môn sâu trong những lĩnh vực máy móc khó can thiệp. Ngoài ra, hơn 40% chú trọng mài giũa kỹ năng giao tiếp, dẫn dắt đội ngũ và tư duy chiến lược.
Chuyên gia Joseph Fuller từ Trường Kinh doanh Harvard khuyến nghị khả năng thích ứng linh hoạt chính là chiếc phao cứu sinh quan trọng nhất. Thay vì lo sợ bị thay thế, người lao động cần chủ động ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu suất, đồng thời trau dồi các giá trị chỉ con người mới có như sự am hiểu bối cảnh, năng lực thấu cảm và khả năng giải quyết các xung đột phát sinh trong thực tế.