Núi Một rộng gần 7 ha, nằm ở phường Quy Nhơn, thường xuyên xảy ra sạt lở, nhất là vào mùa mưa, ảnh hưởng hàng trăm hộ dân phía dưới. Tháng 10, phường đề xuất di dời người dân, sau đó san phẳng núi để xây khu dân cư mới với kinh phí khoảng 500 tỷ đồng.
Núi Một nhìn từ trên cao. Ảnh: Trần Hóa
Theo GS.TS Đỗ Minh Đức, Phó chủ tịch Hội đồng Khoa học, Viện Địa công nghệ và Môi trường (Tổng hội Địa chất Việt Nam), khối núi không quá dốc nên mưa là nguyên nhân chính gây sạt lở. Đất đá ở đây dễ yếu đi, tan rã khi ngấm nước, làm tăng nguy cơ trượt sau những đợt mưa lớn.
Kết quả khảo sát năm 2023 của viện cho thấy nguy cơ sạt lở tập trung ở chân núi, những đoạn sườn bị cắt để xây nhà và các khe tụ nước. Tuy nhiên, đánh giá này chưa được cập nhật bằng khảo sát hiện trường, bản đồ địa hình và số liệu khoan mới.
Viện Địa công nghệ và Môi trường khuyến cáo không nên san bằng toàn bộ Núi Một để lấy đất xây đô thị. Quá trình thi công có thể phát sinh sạt lở, bụi, tiếng ồn và rung chấn kéo dài 3-5 năm. Đổi lại, địa phương sẽ mất vĩnh viễn mảng xanh và cảnh quan tự nhiên.
Lượng đất đá cần đào ước tính 0,6-0,9 triệu m3 nguyên khối, tương đương 0,75-1,2 triệu m3. Quá trình thi công có thể cần 50.000-90.000 lượt xe tải vận chuyển. Nếu thực hiện trong hai năm, mỗi ngày sẽ có khoảng 80-150 lượt xe tải đi qua khu dân cư.
Thay vào đó, chuyên gia đề xuất giữ lại núi, di dời những hộ ở khu vực nguy hiểm và cải tạo nơi đây thành công viên. Phương án này giúp giảm nguy cơ sạt lở, tạo thêm không gian xanh giữa đô thị đông đúc, điều hòa không khí và giữ cảnh quan đặc trưng của Quy Nhơn - thành phố nằm giữa núi và biển.
Núi cao hơn 40 m, có thể trở thành điểm ngắm cảnh từ trên cao. Khu vực sau khi di dời dân có thể được bố trí thành hành lang an toàn, kết hợp rãnh thoát nước, tường chắn thấp, đường dạo, đường cứu hộ và cây xanh. Sườn, đỉnh núi được cải tạo thành công viên rừng đô thị, có đường mòn và chòi ngắm cảnh, hạn chế bêtông hóa.
Hàng trăm hộ dân sống trong khu vực núi Một được đề xuất di dời. Ảnh: Trần Hóa
Về giải pháp trước mắt, viện đề xuất kiểm tra hiện trường, đánh dấu các vết nứt, lập danh sách hộ có nguy cơ cao và chuẩn bị phương án sơ tán khi có cảnh báo mưa lớn. Những vết nứt, mái đất có dấu hiệu trượt cần được phủ bạt, khơi thông rãnh thoát nước. Địa phương cần cấm đào đất, cắt sườn núi, xây mới và đổ thải trên đỉnh, sườn núi.
Trong 6-12 tháng tiếp theo, cần khảo sát địa hình, khoan địa chất để đánh giá độ ổn định và xác định các khu vực có nguy cơ sạt lở. Những vị trí xung yếu cần được xử lý thoát nước, gia cố và lắp thiết bị theo dõi. Trong 1-3 năm, địa phương có thể di dời các hộ ở vùng nguy hiểm, xây công trình bảo vệ và cải tạo khu vực thành công viên.
Viện đề xuất chia khu vực quanh núi theo mức độ nguy hiểm để tổ chức di dời. Những hộ nằm trong vùng nguy cơ cao, có nhà sát taluy bị cắt hoặc nằm trong phạm vi đất đá có thể trượt tới cần được chuyển đến khu tái định cư gần đó. Các hộ ở vùng nguy cơ trung bình, ngoài phạm vi ảnh hưởng trực tiếp, có thể ở lại nếu được xây dựng công trình bảo vệ.
Tuy nhiên, phương án này có thể gặp khó khăn về kinh phí bồi thường, quỹ đất tái định cư, sự đồng thuận của người dân và thời gian thực hiện. Theo GS.TS Đỗ Minh Đức, mức độ nguy hiểm và số hộ cần di dời phải được xác định lại bằng khảo sát địa chất công trình chi tiết.
Cơn bão năm ngoái làm sạt lở, hư hỏng nhiều căn nhà. Ảnh: Trần Hóa
Núi Một dài khoảng 500 m, là ngọn núi độc lập nằm cạnh sông Hà Thanh, kéo dài theo đường Hoa Lư từ Cầu Đôi đến cầu Chữ Y. Khu dân cư quanh núi hình thành hơn 20 năm, hiện có 183 hộ sống trên và ven sườn núi, 45 hộ ở chân núi. Địa hình dốc, đất đá phong hóa mạnh khiến khu vực tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, nhất là vào mùa mưa lũ.
Theo phương án của UBND phường Quy Nhơn, 228 hộ với khoảng 1.000 người sống quanh núi sẽ được di dời đến các khu tái định cư tại phường Quy Nhơn Đông và Quy Nhơn Bắc.
Sau khi giải phóng mặt bằng, núi sẽ được đào hạ, san phẳng theo cao độ phù hợp với khu dân cư lân cận. Khu vực này dự kiến trở thành khu dân cư mới, gồm nhà ở, đường giao thông, cây xanh, công trình công cộng và hạ tầng kỹ thuật.
Việc hạ núi dự kiến tạo ra khoảng một triệu m3 đất đá, trong đó phần đủ điều kiện được tận dụng làm vật liệu san lấp. Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 500 tỷ đồng, trong khi nguồn thu từ đấu giá đất dự kiến đạt 850 tỷ đồng, chênh lệch khoảng 350 tỷ đồng.
Vị trí sạt lở trên núi Một. Đồ hoạ: Khánh Hoàng
Trần Hóa