Một đường nứt lớn càng ngày càng rõ rệt ở châu Phi đã khiến các nhà khoa học tìm hiểu từ lâu nay, và bây giờ, họ đã xác định được điều gì đang xảy ra bên dưới đường nứt đó.
Một đường nứt lớn càng ngày càng rõ rệt ở châu Phi đã khiến các nhà khoa học tìm hiểu từ lâu nay, và bây giờ, họ đã xác định được điều gì đang xảy ra bên dưới đường nứt đó.
Từ vài năm nay, các nhà nghiên cứu đã nhận ra rằng hai vùng đất liền - vốn tạo nên châu lục lớn thứ hai và đông dân thứ hai trên thế giới - đã bắt đầu tách rời nhau và đến khoảng cuối năm 2022, người ta đã thấy một đường nứt lớn ở giữa.
Còn bây giờ, theo tạp chí Geophysical Research Letters (Thư Nghiên cứu Địa Vật lý), các nhà địa chất học đã xác nhận rằng một đại dương đang hình thành bên dưới đó, khi châu Phi đang tách làm đôi. Như vậy, những đất nước vốn đang nằm hoàn toàn trong lục địa như Zambia và Uganda đến một ngày nào đó có thể sẽ có đường bờ biển của riêng họ.
Các nhà khoa học cũng đã xác định được điểm chính xác - ở rất sâu dưới lòng đất - nơi châu lục này bắt đầu tách đôi.
Đường nứt lớn ở châu Phi. (Ảnh: SOT).
Đường nứt lớn ở châu Phi nằm trên đường ranh giới của 3 mảng kiến tạo, vốn đang dần dần tách rời khỏi nhau. Không biết đây có phải là một trong những lý do gây ra thảm họa động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria vào tháng trước hay không. Còn nguyên nhân khiến các mảng kiến tạo dịch chuyển ra xa nhau được cho là vì khí hậu nóng bức.
Hiện tại, đường nứt trên được gọi là East African Rift (Đường nứt Đông châu Phi), đến nay đã dài 35 dặm (56,3km).
Một phần châu Phi sẽ tách rời và một đại dương mới đang được tạo thành. (Ảnh: SOT).
Tất nhiên, sự dịch chuyển của các vùng đất thường xảy ra rất chậm và các nhà nghiên cứu phải dùng các công cụ GPS để có thể đo đạc chính xác được. Theo ông Ken Macdonald, một nhà địa vật lý và là giáo sư danh dự ở ĐH California (Mỹ), thì sau này, một phần của Đông châu Phi sẽ trở thành một lục địa nhỏ riêng. Khi đó, trên Trái đất sẽ có thêm một đại dương mới, nhưng chưa biết sẽ được đặt tên là gì.
Đường nứt Đông Phi, hay East African Rift, là biểu hiện rõ nét của quá trình các khối đất thuộc châu Phi dịch chuyển xa nhau dưới tác động của kiến tạo địa chất. Theo thông tin được công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters, những chuyển động diễn ra sâu dưới lòng đất đang từng bước tạo điều kiện để một đại dương mới hình thành khi phần phía đông châu lục dần tách khỏi phần còn lại.
Khu vực này nằm tại nơi tiếp giáp của ba mảng kiến tạo đang dịch chuyển theo những hướng khác nhau, tạo ra hệ thống đứt gãy kéo dài qua Đông Phi. Đường nứt được quan sát rõ vào cuối năm 2022 có chiều dài khoảng 35 dặm, tương đương 56,3 km, nhưng chỉ là một biểu hiện bề mặt của quá trình địa chất có quy mô lớn hơn nhiều. Các nhà khoa học phải sử dụng thiết bị GPS có độ chính xác cao để đo những chuyển động rất nhỏ, bởi sự phân tách của các khối đất diễn ra chậm và khó nhận biết trong thời gian ngắn.
Giáo sư danh dự Ken Macdonald, nhà địa vật lý tại Đại học California, nhận định một phần Đông Phi về lâu dài có thể trở thành một lục địa nhỏ riêng biệt. Khi quá trình phân tách tiếp diễn, nước biển có thể tràn vào vùng thấp giữa hai khối đất, tạo nên một đại dương mới chưa được đặt tên. Kịch bản ấy cũng đồng nghĩa những quốc gia hiện nằm sâu trong lục địa như Zambia và Uganda có khả năng sở hữu đường bờ biển trong tương lai địa chất xa.
Dù hình ảnh đường nứt lớn dễ tạo cảm giác châu Phi sắp tách đôi, đây thực chất là quá trình kéo dài trên thang thời gian địa chất, không phải biến đổi có thể hoàn tất trong vài năm hay vài thế hệ. Bài gốc đề cập khả năng liên hệ với động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, song không đưa ra bằng chứng xác nhận mối quan hệ trực tiếp giữa hai hiện tượng ở những hệ thống kiến tạo khác nhau. Giá trị quan trọng của phát hiện nằm ở việc giúp giới nghiên cứu hiểu rõ hơn cách vật chất và chuyển động bên dưới vỏ Trái đất có thể định hình lại lục địa, đường bờ biển và đại dương trong tương lai.
