Ngay trong khuôn viên Bảo tàng tỉnh Ninh Bình (cơ sở 1) đang trưng bày một hiện vật toàn bằng gạch cũ. Người dân và du khách đến đây tham quan khi nhìn thấy mộ gạch này đều rất tò mò, muốn biết rõ thông tin hiện vật kỳ lạ này.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Mộ gạch có niên đại thế kỷ III sau Công nguyên đang trưng bày trong khuôn viên Bảo tàng tỉnh Ninh Bình (Ảnh: Thái Bá).
Theo đó, khối gạch này được xếp hình chữ nhật, nhưng hình thù lại cầu kỳ vì những viên gạch xếp chồng theo nhiều kiểu khác nhau. Chỗ thì gạch được xếp hàng dọc, chỗ thì lại được xếp hình mái vòm, dưới đáy thì lại được xếp bằng phẳng, bằng nhiều loại gạch có hình thù khác nhau.
Đại diện Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cho biết, đây chính là hiện vật ngôi mộ gạch có niên đại thế kỷ III sau Công nguyên. Mộ được phát hiện tại xã Gia Thủy, huyện Nho Quan cũ, tỉnh Ninh Bình năm 2019. Vì thế được đặt tên theo địa danh phát hiện là mộ gạch Gia Thủy.
Theo tài liệu lưu giữ tại bảo tàng, hiện vật này được phát hiện khi đào móng xây dựng thêm phòng học trong khuôn viên Trường Tiểu học xã Gia Thủy, huyện Nho Quan cũ (nay là xã Gia Tường, tỉnh Ninh Bình). Trong lúc công nhân lái máy xúc đào móng nhà đã phát hiện những lớp gạch nằm sâu dưới lòng đất khoảng 1m. Khi phát hiện, khối gạch có hình thù khác thường.
Mộ có hình chữ nhật, mái vòm theo phong cách mộ người Hán (Ảnh: Thái Bá).
Nhận được thông tin, chính quyền địa phương đã bảo vệ hiện trường, báo cáo ngành văn hóa để cử người về kiểm tra, khảo sát. Kết quả nghiên cứu bước đầu đánh giá, đây là công trình kiến trúc mộ gạch (loại hình xuất hiện ở Việt Nam từ thế kỷ I đến thế kỷ X).
Ngay sau đó, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam tiến hành khai quật khẩn cấp ngôi mộ vừa xuất lộ. Các tài liệu thu thập được cho thấy, ngôi mộ có cấu trúc hình chữ nhật, cửa mộ quay hướng Bắc có rãnh đào dốc làm đường xuống mộ (mộ đạo) đã được lấp lại bằng đất phù sa cát mịn màu xám, rất mềm. Mộ đạo có hình thang cân với mặt trên rộng 1,68m, mặt dưới rộng 1,44m và cao 0,7m.
Mộ gạch chính có mặt bằng kiến trúc hình chữ nhật, có mái vòm (theo phong cách mộ người Hán), gồm 3 phần: Tiền thất, trung thất và hậu thất (tiền thất là nơi đặt đồ tùy táng, hậu thất đặt thi hài). Hướng mộ theo trục Bắc - Nam, cửa mộ quay về hướng Bắc. Thân mộ xếp một hàng gạch dọc, cửa chính xếp 3 hàng và cửa hậu thất gồm 2 hàng gạch.
Các lớp gạch được xếp chồng lên nhau, sử dụng chất kết dính tự nhiên thời cổ xưa (Ảnh: Thái Bá).
Đại diện Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cho hay, quá trình khai quật mộ, các nhà khoa học xác định, vật liệu xây mộ là gạch hình chữ nhật và gạch múi bưởi màu đỏ sẫm loang vân vàng nhạt. Trong đó, gạch chữ nhật dùng để lát nền và xây tường, còn gạch múi bưởi được sử dụng để xây cuốn vòm.
Đáy mộ được lát bằng các viên gạch bìa hình chữ nhật, dốc nhẹ từ trong ra ngoài và chia thành hai cấp: Nền hậu thất cao hơn nền tiền thất một cấp bằng độ dày của một viên gạch.
Điều đặc biệt, trước khi được khai quật, ngôi mộ đã nhiều lần bị xâm phạm do nạn đào trộm đồ và các công trình xây dựng hiện đại. Các nhà khoa học đã tìm thấy những đồ tùy táng còn lại trong mộ như gương đồng, chậu đồng (đã mủn nát), hạt cườm bằng vàng, 3 hạt cườm bằng đá ngọc cùng nhiều đồ gốm men, đồ sành bị vỡ nát.
"Từ cấu trúc ngôi mộ và các đồ tùy táng thu thập được, bước đầu các nhà khảo cổ nhận định ngôi mộ có niên đại vào thế kỷ III sau Công nguyên. Cấu trúc mặt bằng phân chia thành các không gian riêng biệt để đặt thi hài và đồ tùy táng mang đặc trưng phổ biến của loại hình mộ gạch thời Hán", đại diện Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cho biết thêm.
Phần chính của ngôi mộ nhìn từ bên trong có tường gạch, mái vòm, nền lát gạch rất kín đáo (Ảnh: Thái Bá).
Cũng theo cán bộ bảo tàng, tuy không còn hài cốt nhưng dựa vào kích thước của gò, quách mộ và đồ tùy táng còn lại, các nhà nghiên cứu dự đoán chủ nhân ngôi mộ là người có địa vị cao trong xã hội như quan lại, quý tộc người Hán, hoặc thuộc tầng lớp quan lại, quý tộc của cư dân bản địa chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Hán.
Những kết quả có được từ việc khai quật ngôi mộ gạch Gia Thủy đã góp phần làm rõ hơn lịch sử vùng đất Ninh Bình trong 10 thế kỷ đầu Công nguyên, đồng thời cung cấp thêm nhiều dữ liệu khoa học về loại hình mộ gạch giai đoạn này ở miền Bắc Việt Nam.
Bảo tàng tỉnh Ninh Bình sau đó quyết định di dời toàn bộ nguyên trạng của ngôi mộ, đưa về khuôn viên bảo tàng để trưng bày, phục vụ nghiên cứu, tham quan. Quá trình di dời, cấu trúc của ngôi mộ được giữ nguyên vẹn các lớp gạch, hình thù ngôi mộ cũng được lắp ghép lại giống như khi nằm dưới lòng đất hàng nghìn năm qua.
Theo thời gian, những viên gạch đã bị ăn mòn (Ảnh: Thái Bá).
Anh Nguyễn Đức Trường, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, cho biết, lần đầu tiên được nhìn thấy một ngôi mộ "trong quan, ngoài quách", dạng mộ gạch cổ xưa, có giá trị lớn về văn hóa, lịch sử tại Việt Nam.
"Ngôi mộ có nhiều điều bí ẩn khiến người dân chúng tôi rất tò mò", anh Trường chia sẻ.