'Bí mật' giúp cải thiện trí nhớ sau một đêm thiếu ngủ

Một đêm ngủ ít thường khiến đầu óc uể oải, nhưng nghiên cứu mới cho thấy một buổi đạp xe vừa sức trước khi ngủ có thể giúp trí nhớ chống chọi tốt hơn. Kết quả được MedicalXPress đưa tin, dựa trên nghiên cứu công bố trên tạp chí SLEEP, mở ra gợi ý đơn giản cho những người buộc phải trải qua đêm nghỉ ngắn. Điểm đáng chú ý là lợi ích này xuất hiện sau chỉ 30 phút vận động, không đòi hỏi một chương trình luyện tập kéo dài hoặc cường độ quá cao. Thiếu ngủ ảnh hưởng rõ đến loại trí nhớ phụ thuộc vào hồi hải mã, vùng não liên quan đến việc ghi nhớ thông tin, ra quyết định và duy trì sức khỏe cảm xúc. Đặc biệt, mất ngủ trong nửa đầu đêm có thể gây hại nhiều hơn, bởi đây là khoảng thời gian giấc ngủ sóng chậm thường xuất hiện với tỷ lệ cao nhất. Trong giai đoạn ngủ sâu ấy, não kích hoạt lại thông tin vừa tiếp nhận, sau đó củng cố và chuyển chúng vào hệ thống lưu trữ dài hạn. Tập thể dục vốn được biết đến với khả năng thúc đẩy giấc ngủ sâu, đồng thời hỗ trợ quá trình hình thành và duy trì ký ức trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Tuy vậy, trước nghiên cứu này, dữ liệu vẫn chưa đủ để khẳng định một lần tập duy nhất có thể hạn chế tổn hại trí nhớ do thiếu ngủ. Nhóm nghiên cứu vì thế tập trung kiểm tra một câu hỏi rất thực tế: liệu vận động buổi tối có thể giúp não ghi nhớ tốt hơn sau một đêm ngủ ngắn hay không. Thí nghiệm có sự tham gia của 88 người trưởng thành trẻ, khỏe mạnh, được chia ngẫu nhiên thành bốn nhóm theo thời lượng ngủ và việc tập luyện. Hai nhóm ngủ đủ 8,5 giờ, từ 23h đến 7h30, trong khi hai nhóm còn lại chỉ ngủ ba tiếng rưỡi, từ 2h đến 7h30. Trước giờ nghỉ, tất cả người tham gia học 80 cặp khuôn mặt và tên trên máy tính, rồi đạp xe tại chỗ 30 phút hoặc ngồi yên 40 phút theo phân nhóm. Buổi đạp xe bao gồm cả thời gian khởi động và thả lỏng, nên được thiết kế ở mức cường độ vừa phải thay vì yêu cầu người tham gia gắng sức tối đa. Trong suốt đêm, các nhà khoa học theo dõi sóng não, chuyển động mắt và hoạt động tim để đánh giá diễn biến giấc ngủ. Sáng hôm sau, họ kiểm tra khả năng ghi nhớ bằng 120 cặp khuôn mặt và tên, gồm 80 cặp từng học cùng 40 cặp hoàn toàn mới. Khi làm bài kiểm tra ngay sau quá trình học, cả bốn nhóm đạt kết quả tương tự, cho thấy việc thiếu ngủ chưa tạo khác biệt tức thời trong khả năng tiếp nhận thông tin. Sự phân hóa chỉ xuất hiện vào sáng hôm sau, thời điểm ký ức mới phải trải qua quá trình củng cố và ổn định trong lúc ngủ. Những người tập thể dục trước khi ngủ đạt kết quả về mặt thống kê tương đương nhóm được ngủ đủ 8,5 giờ, dù một số người chỉ ngủ 4,5 giờ. Phân tích sâu hơn cho thấy giấc ngủ sóng chậm giữ vai trò điều tiết lợi ích mà hoạt động thể chất đem lại cho trí nhớ. Những người vốn có tỷ lệ và thời lượng ngủ sâu cao hơn thường nhận được hiệu quả rõ rệt hơn từ buổi tập trước giờ nghỉ. Điều này gợi ý vận động có thể hỗ trợ trí nhớ thông qua việc cải thiện chất lượng ngủ, thay vì đơn giản bù đắp hoàn toàn cho thời gian nghỉ bị thiếu. Theo các nhà khoa học, một buổi tập cường độ vừa phải vào buổi tối có thể trở thành biện pháp hữu ích để giảm suy giảm trí nhớ do ngủ ít, nếu những kết quả hiện tại được xác nhận. Tuy nhiên, kết luận này vẫn cần được kiểm tra trong các nghiên cứu thực tế lớn hơn, với nhóm người tham gia đa dạng hơn về tuổi tác, sức khỏe và thói quen sinh hoạt. Như Tuổi Trẻ dẫn lại, phát hiện mới không biến tập thể dục thành phép thay thế giấc ngủ, nhưng cho thấy 30 phút vận động có thể là điểm tựa đáng giá khi một đêm nghỉ ngắn khó tránh.