Bí mật “trùm giấy tờ giả” bị mật vụ Sài Gòn săn tìm, treo thưởng tiền triệu

Ông Hoàng Đôn Bảnh (bí danh Nguyễn Văn Bé, Tư Đen) sinh ra trong gia đình cách mạng, là chiến sĩ quân báo thuộc Quân khu Sài Gòn - Gia Định. Với vỏ bọc lính kỹ thuật trong Không quân Việt Nam Cộng hòa, ông hoạt động ngay trong hàng ngũ đối phương.

Đầu thập niên 1970, ông Tư Đen trở thành "trùm giấy tờ giả", giúp hàng nghìn thanh niên và binh lính đào ngũ thoát cảnh bị đưa ra chiến trường, qua đó làm suy giảm nguồn quân dự bị của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu.

Cuộc đời hoạt động của ông trải qua nhiều tình huống ly kỳ, thoát chết trong gang tấc: Bị mật vụ Sài Gòn phát hiện đường dây giấy tờ, bị truy nã đặc biệt, treo thưởng 1 triệu đồng và từng tham gia phi vụ cướp trực thăng UH-1 tại Đà Lạt...

Bí mật sau những tấm căn cước, chứng chỉ giải ngũ của "trùm giấy tờ giả" Sài Gòn 

"Thế hệ trẻ hôm nay khó hình dung không khí Sài Gòn thời ấy. Ban ngày, quân cảnh dựng chốt xét giấy tờ. Ban đêm, họ lùng sục từng khu phố, bắt thanh niên đi lính", Thượng úy Tư Đen nhớ lại.

Giữa những cuộc bắt lính căng thẳng ấy, một tấm căn cước, giấy hoãn dịch hay chứng chỉ giải ngũ có thể quyết định số phận của một thanh niên. Đó cũng là "mặt trận" đặc biệt của ông Tư Đen: Làm ra những bộ giấy tờ đủ tinh vi để cán bộ cách mạng đi lại trong vùng đối phương kiểm soát, đồng thời giúp người trốn quân dịch và binh lính đào ngũ không bị đưa trở lại chiến trường.

Ông Tư Đen kể, đầu năm 1972, ông thâm nhập các đơn vị không quân tại sân bay Tân Sơn Nhất và Biên Hòa dưới vỏ bọc lính kỹ thuật.

Khi mẹ bị bắt vì hoạt động cách mạng, ông buộc phải rời sân bay, sống trong cảnh bị truy đuổi, không nơi ở. Để tồn tại, chàng trai 20 tuổi tự làm một bộ giấy tờ quân nhân cho mình; từ đó tận dụng kiến thức kỹ thuật và đôi tay khéo léo để xây dựng mạng lưới giấy tờ giả giữa Sài Gòn.

Đầu tiên, ông thu thập mẫu giấy, mẫu dấu chuyển về đơn vị quân báo, phục vụ việc làm căn cước giả cho cán bộ cách mạng xâm nhập và đi lại hợp pháp trong vùng đối phương kiểm soát. 

Thách thức lớn nhất là căn cước "rồng xanh". Loại thẻ này có hình rồng màu xanh, dấu nổi và lớp nhựa ép vừa cứng vừa dẻo. Khi bị bẻ cong rồi buông tay, tấm thẻ lập tức trở lại trạng thái ban đầu. Một số cán bộ cách mạng từng bị phát hiện vì căn cước giả sử dụng lớp nhựa quá mềm, không có độ đàn hồi như "hàng thật".

Ông Tư Đen khắc phục bằng cách sử dụng chính những phôi căn cước thật của người trốn quân dịch hoặc lính đào ngũ. Ông chọn thẻ có độ tuổi phù hợp, xử lý một góc lớp nhựa, thay ảnh người sử dụng rồi ép nóng trở lại. 

Để làm con dấu, ông Tư Đen dùng một loại nhựa nhập từ Nhật Bản cùng những lưỡi dao sắc bén. Từ kỹ thuật ban đầu được đồng đội truyền lại, ông tiếp tục tự mày mò, có thể làm cả dấu nổi, dấu chìm và tái hiện những nét chữ rất nhỏ.

Nguồn phôi và mẫu dấu ngày càng phong phú, ông Tư Đen tiếp tục làm thêm giấy hoãn dịch, chứng chỉ giải ngũ cho thanh niên trốn quân dịch và binh lính đào ngũ. Nguồn tiền thu lại được sử dụng để duy trì lưới trinh sát do ông phụ trách. 

Theo người cựu quân báo, giấy tờ làm quá ngay ngắn đôi khi lại dễ gây nghi ngờ. Muốn bản giả giống thật, người làm phải sao chép cả những khiếm khuyết: Ký tự bị lệch trên máy đánh chữ, nét dấu bị mẻ, chữ ký có vòng cong riêng biệt hay một chữ cái bị thiếu nét. Chính những "lỗi" được tính toán ấy khiến giấy tờ của Tư Đen khó bị phát hiện trong các cuộc kiểm tra thông thường.

Với giấy tờ chứng chỉ giải ngũ, nhiều thanh niên miền Nam có thể trở về quê trong thân phận một quân nhân đã hoàn thành nghĩa vụ.

"Có người tự chặt ngón tay, cắt ngón chân để tránh đi lính nhưng vẫn có thể bị xử tù vì tội tự hủy hoại thân thể. Với giấy giải ngũ, họ có thể trở về sống hợp pháp, không phải ra chiến trường", ông kể.

Theo Thượng úy Tư Đen, số người từng sử dụng giấy tờ do mạng lưới của ông cung cấp lên tới hàng nghìn, tương đương quân số một trung đoàn. Chính quyền Sài Gòn khó có thể "đôn quân bắt lính" tùy ý được với số lượng giấy tờ giả lớn như vậy.

Ông gọi đó là cách "đánh rã một trung đoàn quân dự bị" của đối phương mà không cần tiếng súng.

Bị treo thưởng một triệu đồng, phi vụ cướp máy bay chấn động thế giới

Không hiểu địch "đánh hơi" được từ đầu mối nào, nhưng một đêm nọ, Biệt đội cảnh sát Gò Vấp cùng một trung đội lính bảo an bao vây khu xóm, phá cửa khám xét nhà ông Tư Đen. Trong nhà vẫn còn máy đánh chữ, mẫu giấy tùy thân, hơn 60 con dấu và những tài liệu bí mật về quan chức Sài Gòn.

Đêm đó, ông Tư Đen không có mặt ở nhà. Sáng hôm sau, ông chạy xe về để chuyển một số vật dụng quan trọng đi thì bất ngờ bị một sĩ quan chặn lại. Người lính cầm súng, hất hàm hỏi: "Ông đi đâu? Cho coi giấy tờ tùy thân!".

Ông Tư Đen tỉnh bơ, nói mình ở nhà người dì trong xóm, đang đi làm. Ông đưa thẻ công vụ có ký hiệu chính quyền Sài Gòn cùng giấy công tác rồi nói thêm: "Sáng này Quốc hội có phiên họp quan trọng. Tôi phải đi sớm để chuẩn bị".

Nhìn bộ giấy tờ, người lính khoát tay cho đi. "Chúng đã bắt hụt tôi trong gang tấc", ông nhớ lại.

Nhưng cuộc thoát hiểm cũng là dấu hiệu mạng lưới đã bị lộ. Một thời gian sau, ông bị đưa vào danh sách truy nã đặc biệt. Các lực lượng an ninh, mật vụ truy tìm ráo riết. Theo tin cơ sở báo về, nếu không thể bắt sống, lực lượng truy bắt được phép bắn ông. Mức thưởng cho người cung cấp thông tin giúp bắt được Tư Đen lên tới... 1 triệu đồng lúc bấy giờ.

"Một triệu đồng thời đó có thể mua được căn nhà mặt tiền. Căn nhà của gia đình tôi ở Bình Thạnh, dù cả 5-6 năm tôi không dám trở về, họ vẫn bố trí người theo dõi", ông kể.

Không còn chỗ dung thân, ông trú tại tiệm may của một người quen giữa chợ Phú Lâm. Để tránh bị nhận diện, người chiến sĩ quân báo đóng giả thợ sơn: Hôm sơn cột nhà, khi quét lại cánh cửa, tối trải chỗ ngủ ngay trong tiệm.

Sau nhiều ngày chờ đợi, ông bắt liên lạc được với giao liên, rời thành phố bằng xe khách, đi từ Tây Ninh đến Bà Rịa - Vũng Tàu, Đà Lạt, trước khi trở về với đơn vị quân báo vào khoảng cuối năm 1973.

Nhớ lại đời chiến sĩ, ông Tư Đen không thể không nhắc về phi vụ "có một không hai".

Cuối năm 1973, tại căn cứ quân báo ở Củ Chi, Tư Đen và Chín Chinh (tức Hồ Duy Hùng) được thủ trưởng Năm Hà (tức Lê Nam Hà - Phó Ban quân báo Sài Gòn - Gia Định) giao nhiệm vụ đặc biệt: Lên Đà Lạt, lấy một chiếc trực thăng UH-1 tại bãi đáp dã chiến bên hồ Xuân Hương rồi đưa về vùng căn cứ cách mạng.

Ông Hồ Duy Hùng từng là phi công trong không quân Sài Gòn, chịu trách nhiệm điều khiển trực thăng. Ông Tư Đen có nhiệm vụ phối hợp khống chế lính gác. Nếu bị truy đuổi trên không, ông sẽ sử dụng khẩu đại liên phía sau máy bay để đánh trả.

"Đây là kế hoạch tuyệt mật. Trong mọi tình huống, kể cả bị địch bắt dọc đường, tuyệt đối không hé răng", Tư Đen vẫn nhớ như in lời căn dặn của người chỉ huy.

Kế hoạch được giữ kín đến mức ngoài hai người thực hiện, trong cơ quan chỉ có hai cán bộ biết lịch trình di chuyển. "Thủ trưởng Năm Hà nói "hai trị một" là chắc thắng. Tôi nhận nhiệm vụ rất phấn khởi nhưng trong bụng cũng lo. Súng AK thì tôi thành thạo, còn đại liên chỉ mới được giới thiệu, chưa từng bắn lần nào", ông kể.

Theo kế hoạch, ông Hùng và ông Tư Đen thống nhất 3 điểm hẹn trong 3 ngày. Chỉ khi gặp được nhau, họ mới cùng theo dõi mục tiêu và chờ thời cơ hành động. Tuy nhiên, kế hoạch chệch khỏi dự tính. Khi ông Tư Đen chuẩn bị rời Củ Chi, đối phương bất ngờ mở cuộc càn quét tại khu dân cư, buộc ông phải nằm lại tiền trạm, lỡ điểm hẹn đầu tiên. Sự chậm trễ này khiến ông tiếp tục bỏ lỡ điểm hẹn thứ hai.

Ngày 5/11/1973, Tư Đen tới Đà Lạt, trú tại căn biệt thự số 24 đường Cô Giang của gia đình nhà văn Ngọc Sơn. Sáng hôm sau, ông rời nhà từ rất sớm, đón xe đến quán Ngọc Lan gần chợ Đà Lạt, nơi được chọn làm điểm hẹn cuối cùng. Ngồi lại hơn một giờ, ông Hùng vẫn không xuất hiện. "Thật tiếc, đến phút 89, tôi lại lỡ chuyến đò", ông nói.

Ông Tư Đen trở về nơi trú ẩn với tâm trạng nặng nề, cho rằng kế hoạch đã thất bại. Không lâu sau, một trung sĩ địa phương quân hớt hải chạy đến báo toàn Đà Lạt vừa nhận lệnh cấm trại 100% vì: “Việt cộng cướp một chiếc cướp trực thăng bay mất rồi”. Lúc ấy, ông Tư Đen mới biết Hồ Duy Hùng đã không chờ được đồng đội mà quyết định hành động một mình, chiếm chiếc trực thăng và đưa về căn cứ cách mạng an toàn.

Thành phố được đặt trong tình trạng báo động, lực lượng an ninh đồng loạt tỏa đi tìm kiếm. Đài BBC lên bản tin ngay trong buổi tối. Theo tài liệu được công bố, chiếc máy bay có giá 237.000 USD. Những người thuộc tổ bay bị đình chỉ, bắt giữ và điều tra vì để mất phương tiện quân sự.

Phải sau ngày đất nước thống nhất, ông Tư Đen mới được nghe ông Hồ Duy Hùng kể lại đầy đủ những phút sinh tử trên bầu trời Đà Lạt. "Nếu hôm ấy tôi ngồi bên cạnh, trong lúc hoảng hốt mà chụp vào cần lái, có khi cả hai đã tan xác", ông Tư Đen nhớ lại lời đồng đội.

Ông Tư Đen không kịp bước lên chiếc trực thăng như kế hoạch, nhưng vẫn là một thành viên của nhiệm vụ tuyệt mật, đồng thời trở thành trinh sát nghe ngóng và ghi nhận những phản ứng của đối phương sau sự kiện để báo cáo về tổ chức.

"Trong cái rủi vì không được ngồi máy bay trở về chiến khu, lại có cái may khi anh Chín Chinh đưa được trực thăng về căn cứ an toàn. Đó mới là mục tiêu cuối cùng của phi vụ xuất quỷ nhập thần", ông nói.

Ông Tư Đen và ông Hồ Duy Hùng trong chuyến về thăm căn cứ quân báo hồi tháng 8 (Ảnh: Bích Phương).

Vị giám đốc về hưu vui thú vẽ tranh

Ở tuổi 74, ông Tư Đen gây ấn tượng bởi phong thái nhanh nhẹn, giọng nói hào sảng, đậm chất quân nhân và cựu doanh nhân. Ít người biết, khi khép lại quãng đời quân báo ly kỳ, ông Tư Đen từng có nhiều năm làm Phó giám đốc Khu chế xuất Tân Thuận (KCX đầu tiên của Việt Nam), Tổng giám đốc Sepzone Linh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Các doanh nghiệp khu công nghiệp TPHCM...

Ông kể, sau chiến tranh, ông có 7 năm học tập tại Hà Nội rồi trở về TPHCM giảng dạy trong trường quân đội.

Năm 1989, ông tiếp tục học thêm để chuẩn bị cho công việc quản lý kinh tế. Khi nguyện vọng rời quân ngũ, chuyển công tác được chấp thuận, ông tham gia dự án Tân Thuận với lời giao nhiệm vụ ngắn gọn: "Trước mắt cần gì làm nấy!".

"Năm 1968, tôi được lệnh vào chiến khu để hoạt động, nghĩ rằng đã vĩnh viễn từ giã mái trường. Nhưng không ngờ sau năm 1975, tôi tiếp tục đi học thêm. Học là để bù đắp kiến thức. Khi đất nước hòa bình, thế hệ chúng tôi bước vào cuộc chiến chiếm lĩnh kiến thức hiện đại, kiến tạo quê hương, đất nước.

Điều tôi kỳ vọng nhất hôm nay là thế hệ trẻ hiểu được sự quan trọng của tri thức. Chỉ có tiếp cận tri thức, thế hệ sau mới có thể góp sức xây dựng đất nước trong giai đoạn phát triển mới", ông kể.

Những năm gần đây, ông Tư Đen sống bình yên bên bà Minh Vàng - người bạn đời từng là cơ sở quân báo đồng hành cùng ông từ những năm tháng chiến tranh. Các con ông bà đều đã trưởng thành, làm việc ở nước ngoài. Hiện tại, hai ông bà tận hưởng nhịp sống về hưu thảnh thơi, đi lại giữa TPHCM và Phú Quốc.

Khi rảnh rỗi, vợ chồng ông cùng vẽ tranh. Căn gác tại ngôi nhà ở phường Tân Hưng (TPHCM) được ông bà dùng làm thư phòng kiêm xưởng vẽ.

Những giá sách cao kín tường, bên dưới là hàng chục bức tranh được dựng trên giá, từ chân dung điệp viên Phạm Xuân Ẩn, chân dung nhà văn Văn Cao đến cảnh biển Phú Quốc với những chiếc thuyền đánh cá ngoài khơi.

Ông Tư Đen kể, tuổi già ông hay có những đêm khó ngủ. Mỗi lần thao thức, người cựu quân báo nhớ về đồng đội, những nhiệm vụ hiểm nguy và bao lần mình may mắn trở về.

"Hay thì cũng có hay, nhưng hay không bằng hên. Tôi chết hụt nhiều lần, may mắn mới còn sống đến giờ", ông nói.

Nhìn lại cuộc đời chiến đấu, ông thường nhận mình là "người sống sót". Có lần, ông nhặt được chiếc áo giáp của đối phương, đem rửa sạch rồi mặc lên máy bay. Chiếc áo ấy sau đó giúp ông tránh một đường đạn của kẻ địch. Lần khác vào năm 1969, ông trúng đạn của biệt kích Mỹ, được Tư lệnh Trần Hải Phụng cõng vào căn cứ chữa trị.

Những chuyện sinh tử được ông kể bình thản, đôi lúc xen một tiếng cười: "Chuyện đời là như vậy".

Ông Tư Đen cùng anh trai trao tặng hiện vật về mẹ và gia đình cho Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2025 (Ảnh: Nhân vật cung cấp).

Nhưng nhắc đến người mẹ quá cố, nhà giáo Hợp Phố, giọng ông trở nên trầm ngâm. Ông khâm phục nghị lực của mẹ, dù tật nguyền từ nhỏ, bà vẫn luôn nỗ lực đấu tranh vượt lên số phận. Lý tưởng cách mạng cùng những trang thơ văn của bà đã nuôi dưỡng ông, để qua bao biến cố, người lính quân báo vẫn giữ một tâm hồn giàu tình cảm, lãng mạn.

"Thời trẻ, tôi nghĩ mẹ vẫn luôn xem mình là đứa con út hung hăng, tham gia nhiều chiến dịch, trận đánh nguy hiểm. Nhiều năm sau, tôi mới hiểu: Trong một gia đình có hơn 20 người tham gia cách mạng, trải qua tù đày, thương tật và hy sinh, mẹ vẫn mong chúng tôi giữ lòng nhân hậu, lòng trắc ẩn với con người, cuộc đời...", ông Tư Đen xúc động nói.

Trò chuyện với phóng viên Dân trí, cựu phi công Hồ Duy Hùng nhận xét, ông Tư Đen từ trẻ đã có tố chất thông minh "như chú cáo nhỏ", có quan hệ rộng và biết tận dụng những lợi thế ấy để phục vụ nhiệm vụ tình báo, trinh sát.

Ông nhớ nhất lần ông Tư Đen tìm ra tung tích Ba T., một kẻ chiêu hồi nguy hiểm với lực lượng cách mạng, giúp biệt động Thành đoàn tổ chức tiêu diệt. Theo ông Hùng, trước đó ít ai tin Tư Đen có thể tìm được người này giữa Sài Gòn, bởi chẳng khác nào "mò kim đáy bể".

"Người ta thường nói quân báo làm những việc người thường không dám làm. Còn Tư Đen làm cả những việc mà quân báo cũng không dám làm", ông Hùng nói vui.

Thượng úy Hoàng Đôn Bảnh (bí danh Nguyễn Văn Bé, thường gọi Tư Đen) tham gia phong trào cách mạng từ Trường Trung học Kỹ thuật Cao Thắng, vào Đoàn năm 1967, hoạt động quân báo giai đoạn 1968-1976 và được kết nạp Đảng năm 1971. Ông từng tham gia các chiến dịch Mậu Thân 1968, Xuân - Hè 1972, Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975.

Sau chiến tranh, ông theo học tại Trường Sĩ quan Chính trị, Đại học Tổng hợp Hà Nội, Học viện Chính trị cùng nhiều chương trình về kinh tế, kinh tế đối ngoại và kỹ thuật. Năm 2021, ông được trao Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng.

Anh trai ông là Hoàng Đôn Nhật Tân, bí danh Sáu Triều, sinh năm 1949 tại Sài Gòn. Ông Nhật Tân cũng trưởng thành từ phong trào học sinh, được kết nạp Đảng năm 1968, tham gia Chiến dịch Xuân Mậu Thân và Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau năm 1975, ông từng công tác tại Thành đoàn TPHCM, làm Chủ nhiệm - Giám đốc Nhà Văn hóa Thanh niên TPHCM, sau đó làm việc và giảng dạy trong ngành du lịch. Năm 2023, ông nhận Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng.

Hiện ông Tư Đen là Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống Quân báo, thuộc Câu lạc bộ Truyền thống Kháng chiến TPHCM. Ông Hoàng Đôn Nhật Tân là Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống Thành Đoàn TPHCM.