Bí quyết thay 'ong chúa' rừng Trường Sơn, người dân trúng đậm

Xã Kim Phú là một trong những xã miền núi ở Quảng Trị, tại một số thôn bản, cuộc sống người dân còn nhiều khó khăn. Từ những đàn ong được đưa từ rừng về, người dân chăm sóc, nhân đàn và khai thác mật theo mùa, tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình.

Canh mùa hoa lấy mật

Anh Lê Thanh Ngọc, ở thôn Phú Nhiêu, xã Kim Phú, hiện nuôi hơn 100 đàn ong. Với số lượng đàn lớn, anh Ngọc phải nắm rõ tập tính của ong, đồng thời chủ động chăm sóc, dưỡng đàn, nhân đàn và thay ong chúa phù hợp với từng thời điểm trong năm.

Theo anh Ngọc, mùa khai thác mật thường kéo dài từ tháng 2 đến tháng 6 âm lịch, khi thời tiết thuận lợi, nguồn hoa phong phú. Trong thời gian này, mỗi đàn ong có thể cho thu hoạch khoảng 2 - 3 lần mật mỗi tháng.

• Xuống đáy biển Cồn Cỏ gỡ 'lưới ma', cứu sinh vật biển

Hiện mật ong được anh bán với giá khoảng 150.000 đồng/lít. Bình quân mỗi đàn cho từ 3-4 lít mật mỗi lần thu hoạch, mang lại nguồn thu đáng kể trong mùa hoa. Với hơn 100 đàn ong, nguồn thu từ bán mật của anh Ngọc có thể đạt hơn 100 triệu đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, không phải tháng nào người nuôi cũng lấy mật. Sau mùa khai thác, từ tháng 7 đến tháng 11 âm lịch, anh Ngọc chủ yếu dưỡng đàn, tạo điều kiện để ong duy trì số lượng và phát triển thế hệ mới. Đây là giai đoạn quan trọng để chuẩn bị cho mùa mật tiếp theo.

Theo anh Ngọc, muốn đàn ong phát triển ổn định, người nuôi phải hiểu vòng đời của từng loài ong, đặc biệt là ong chúa. Nếu chỉ chú trọng lấy mật mà không chăm sóc, thay ong chúa và duy trì lực lượng ong thợ, đàn ong sẽ suy yếu, khó bảo đảm sản lượng cho những mùa sau.

Bí quyết nhân đàn

Một trong những công đoạn quan trọng nhất trong nghề nuôi ong của anh Ngọc là tạo đàn mới và thay ong chúa. Theo anh, thời điểm từ tháng 11 đến tháng 12 âm lịch thích hợp để nhân đàn, chuẩn bị lực lượng ong thợ cho mùa hoa năm sau.

Anh Ngọc giải thích ong mật có ba nhóm chính gồm ong chúa, ong thợ và ong đực. Ong chúa đảm nhiệm sinh sản, trong khi ong thợ thực hiện các công việc như kiếm mật, nuôi ấu trùng và duy trì tổ.

Ong chúa có thể sống từ 3 - 5 năm, nhưng theo kinh nghiệm của anh Ngọc, khả năng sinh sản tốt nhất tập trung trong khoảng 6 tháng đầu. Vì vậy, anh thường chủ động thay ong chúa khoảng 6 tháng một lần để duy trì sức sinh sản của đàn.

“Muốn đàn ong mạnh, phải có ong chúa đẻ tốt. Cuối năm là thời điểm tôi chuẩn bị ong chúa mới để khi vào mùa xuân, đàn ong có đủ ong thợ trưởng thành đi lấy mật”, anh Ngọc chia sẻ.

Cạnh đó, hộ chị Trần Thị Thuận hay anh Đình Minh Tước cũng nuôi hàng chục đàn ong mật, tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình.

Theo người dân, để tạo ong chúa, người nuôi sử dụng phương pháp di trùng, tức chuyển ấu trùng ong non vào các mũ chúa được chuẩn bị sẵn. Sau đó, đàn ong thợ sẽ tiếp tục chăm sóc và nuôi dưỡng ấu trùng trong điều kiện phù hợp để phát triển thành ong chúa.

Việc thay chúa cũng cần được tính toán để hạn chế ảnh hưởng đến sự ổn định của đàn. Nếu đàn mất chúa mà không có ấu trùng phù hợp để nuôi chúa mới, khả năng duy trì đàn sẽ bị ảnh hưởng. Trong một số trường hợp, ong thợ có thể bắt đầu đẻ trứng nhưng đàn khó phát triển bình thường, chất lượng thế hệ ong mới không bảo đảm.

Sau mùa lấy mật, từ tháng 7 đến tháng 11 âm lịch, việc chăm sóc đàn ong vì thế càng quan trọng. Ong thợ có vòng đời tương đối ngắn chỉ khoảng 60 ngày, nên đàn cần liên tục có thế hệ mới thay thế những con già và chết đi. Duy trì ong chúa khỏe, sinh sản tốt giúp đàn ong có đủ lực lượng để bước vào mùa khai thác tiếp theo.

Không dùng gạo nấu nguyên hạt, cháo bột Quảng Trị được làm từ bột gạo nhào thành sợi, nấu cùng nước dùng và thường ăn với cá lóc, tạo nên món ăn có cách chế biến khác so với nhiều loại cháo quen thuộc.