Các nhà khoa học nhận định biến đổi khí hậu nhiều khả năng đã góp phần làm mất ổn định sườn núi Himalaya, dẫn đến vụ sạt lở khối đá và băng lớn tại khu vực biên giới Nepal Trung Quốc cuối tháng 8, gây lũ lụt nghiêm trọng, cướp đi sinh mạng của hơn 1.300 người và hơn 5.000 người vẫn đang mất tích.
Theo báo cáo công bố ngày 17/9 của nhóm nghiên cứu World Weather Attribution (WWA), biến đổi khí hậu không phải nguyên nhân duy nhất của thảm họa ngày 26/8, song tình trạng nhiệt độ gia tăng trong nhiều thập kỷ đã làm trầm trọng thêm các yếu tố khiến sườn núi mất ổn định.
Trận động đất mạnh 7,8 độ xảy ra tại Nepal năm 2015 cũng có thể đã làm suy yếu nền đá, song vai trò cụ thể của yếu tố này vẫn chưa được xác định rõ.
Theo WWA, nhiệt độ tăng đã khiến độ cao mà mặt đất có thể duy trì trạng thái đóng băng tăng khoảng 100 m mỗi thập kỷ.
Điều này khiến đất đá ở các vùng núi cao phải trải qua thời gian tan băng dài hơn, làm gia tăng nguy cơ sạt lở. Quá trình tan băng vĩnh cửu làm xuất hiện các vết nứt và suy yếu sườn núi.
Đồng thời, các sông băng trong khu vực đang mất trung bình hơn 0,5 m độ dày mỗi năm và thu hẹp đáng kể, làm lộ ra những phần đá trước đây được băng bao phủ.
Các nhà nghiên cứu cho biết tháng 7 và tháng 8/2026 là những tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại khu vực xảy ra thảm họa. Ngày 26/8, một khối lớn đá và sông băng từ núi Langtang Lirung đổ xuống, tạo dòng nước, băng, đá và bùn đất cuốn trôi nhiều khu dân cư và cơ sở hạ tầng dọc hành lang sông Trishuli.
WWA cảnh báo thảm họa cũng cho thấy giới hạn của các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng núi cao. Khác với lũ do mưa, có thể dự báo trước, sạt lở sườn núi lớn tại các khu vực hẻo lánh có thể xảy ra đột ngột và rất khó dự báo.
Việc tăng cường quan trắc ở độ cao lớn, quan sát Trái Đất và hệ thống cảnh báo có thể giúp giảm rủi ro, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
Nhóm WWA cho rằng tình trạng tan băng vĩnh cửu và thu hẹp sông băng sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến sự ổn định của các sườn núi trong nhiều thập kỷ tới.
Các chuyên gia nhấn mạnh việc hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch và kiềm chế tốc độ nóng lên toàn cầu là yếu tố quan trọng để hạn chế những rủi ro này./.
(TTXVN/Vietnam+)