Hôm qua 18.10, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA) giữa Việt Nam và các nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) chính thức được ký kết dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đây cũng là FTA thứ 18 của Việt Nam mà theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới là "chiến lược FTA của Việt Nam đã đạt độ bao phủ rộng, tiếp cận các nền kinh tế chiếm gần 90% GDP toàn cầu". Thực tế, tác động của các FTA còn lớn hơn, toàn diện hơn rất nhiều, đặc biệt là đặt trong bối cảnh địa chính trị thế giới ngày càng phức tạp.
Đầu tiên, các FTA sẽ giúp Việt Nam mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác, thu hút nguồn lực, tạo dựng không gian phát triển mới cho nền kinh tế. Chúng ta đã có không ít bài học về việc phụ thuộc quá lớn vào một hay một vài thị trường xuất khẩu. Chỉ cần một quyết định áp thuế, một biện pháp kiểm soát nhập hàng hay đứt gãy chuỗi cung ứng (do dịch bệnh, xung đột...) là thị trường trong nước lãnh đủ. Đặt trong bối cảnh ấy, mạng lưới 18 FTA sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm lựa chọn về nơi bán hàng, mua nguyên liệu, công nghệ...
Thứ hai, vị thế của Việt Nam được củng cố trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Xu hướng mấy năm gần đây cho thấy các tập đoàn lớn trên thế giới đã và đang ra sức tìm cách đa dạng hệ sinh thái sản xuất. Mạng lưới FTA rộng lớn sẽ góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Việt Nam đối với những dự án đầu tư hướng tới xuất khẩu. Ngày nay, chúng ta nói nhiều đến chủ đề "Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất của thế giới" thì đó chính là một trong những thành quả của tiến trình hội nhập với mạng lưới FTA rộng lớn này.
Thứ ba, mạng lưới FTA của Việt Nam thể hiện tư duy đối ngoại thực tiễn: Không tự giới hạn trong một không gian hay một đối tác mà phát triển hợp tác cả chiều sâu lẫn chiều rộng với tất cả các nước. Vừa tận dụng cơ hội từ cạnh tranh, vừa tránh trở thành địa bàn đối đầu giữa các cường quốc.
Tuy nhiên, một mạng lưới FTA dù rộng lớn đến đâu cũng không thể thay thế năng suất lao động, trình độ công nghệ, chất lượng thể chế cũng như sức sáng tạo của doanh nghiệp. Vì thế, điều đặc biệt quan trọng của mạng lưới FTA rộng lớn là đã, đang và sẽ tiếp tục thúc đẩy chúng ta quyết liệt cải cách để đáp ứng các yêu cầu, đòi hỏi của thế giới, từ người nông dân, doanh nghiệp, địa phương cho tới môi trường đầu tư quốc gia. Bởi muốn tận dụng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ. Muốn tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn cao, hàng hóa phải bảo đảm yêu cầu về chất lượng, an toàn, lao động và môi trường. Muốn thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, Việt Nam phải có hạ tầng tốt, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lượng ổn định và hệ thống pháp luật minh bạch, có thể dự đoán.
Tất nhiên, một nền kinh tế mở cửa càng lớn thì càng có nhiều cơ hội, nhưng ở chiều ngược lại, cánh cửa rộng mở cũng khiến thị trường trong nước chịu tác động mạnh mẽ bởi những biến động bên ngoài. Tình trạng doanh nghiệp nội địa bị chèn lấn ngay tại sân nhà, khối doanh nghiệp FDI vẫn chiếm tỷ trọng quá lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu, tỷ lệ nội địa hóa hay chuyển giao công nghệ chưa được như kỳ vọng... là những điều chúng ta đang phải đối mặt. Do vậy, gắn hội nhập với chiến lược phát triển thị trường nội địa, nâng cao sức mua của người dân và củng cố năng lực sản xuất trong nước phải tiếp tục được thực hiện một cách quyết liệt. Bởi chỉ khi thị trường nội địa vững chắc, cộng đồng doanh nghiệp Việt lớn mạnh thì nền kinh tế mới có thể phát triển mạnh và bền vững.
Nên nói đến 18 FTA không chỉ nói đến kim ngạch xuất khẩu, thuế suất giảm hay số lượng thị trường mà Việt Nam có thể tiếp cận, đó cũng là sức ép để nâng cao năng lực quản trị và xây dựng một nền kinh tế có khả năng cạnh tranh bằng chất lượng.
Làm được như vậy, chúng ta đã biến hội nhập thành sức mạnh quốc gia.