Biến thứ rơi rụng khắp vườn thành tiền, thời trang cao cấp

Chiếc mo cau bỏ đi thành sản phẩm xanh

Tại xã Tiên Phước (Đà Nẵng), Hợp tác xã Nông nghiệp Kỹ nghệ Quảng Nam đang tận dụng những tàu mo cau (phần bẹ của lá cây cau) rụng tự nhiên để sản xuất các vật dụng phục vụ đời sống mang thương hiệu Mo Cau Xứ Tiên, biến thứ vốn bị bỏ phí trở thành nguồn nguyên liệu có giá trị.

Với chị Phan Vũ Hoài Vui, Giám đốc hợp tác xã, những tàu mo cau nằm dưới gốc cây không chỉ gợi nhớ chiếc quạt mo thân thuộc của bà ngày trước mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế từ chính nguyên liệu quê hương.

Chị Vui chia sẻ sau 12 năm lập nghiệp tại TPHCM, đầu năm 2020, bản thân trở về quê hương Tiên Phước, chị thấy tiếc vì địa phương có nhiều cây cau nhưng phần mo rụng chưa được tận dụng hiệu quả.

Với trăn trở đó, chị bắt tay nghiên cứu quy trình ứng dụng nguồn vật liệu tự nhiên này. Mo cau sau khi thu gom được làm sạch, xử lý, ép phẳng rồi cắt, định hình thành chén, đĩa, khay, muỗng và hộp đựng thức ăn.

Theo chị Vui, quy trình tưởng đơn giản nhưng chị phải mất rất nhiều thời gian để chọn nguyên liệu theo kích thước, độ dày, sau đó phải qua nhiều thử nghiệm, công đoạn, vật liệu thô mới trở thành những sản phẩm có hình dáng, công năng rõ ràng, có thể thay thế một phần đồ dùng khó phân hủy.

"Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở khả năng tạo sinh kế từ nguồn nguyên liệu sẵn có. Từ người trồng cau, người thu gom mo đến lao động trực tiếp sản xuất, mỗi công đoạn đều góp phần tạo giá trị cho thứ từng bị xem là phế phẩm", chị Vui chia sẻ.

Tuy nhiên, hành trình phát triển mô hình không dễ dàng. Theo chị Vui, dù được người dân địa phương ủng hộ và chính quyền quan tâm, hợp tác xã vẫn phải đối mặt với nhiều trở ngại trong quá trình sản xuất, vận hành và mở rộng quy mô.

Thời tiết thất thường, bão lũ liên miên khiến việc thu gom, bảo quản nguyên liệu gặp khó. Có thời điểm, nước mưa tràn vào kho nguyên liệu, làm hư hại máy móc. Những khó khăn ấy buộc cơ sở phải từng bước khắc phục để duy trì hoạt động.

Giao thông và chi phí vận chuyển cũng là áp lực lớn. Đặt xưởng tại quê nhà giúp tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ nhưng đường đi chưa thuận tiện, cước vận chuyển tăng, trong khi các đơn vị giao hàng tại địa phương còn hạn chế.

Dù vậy, chị Vui vẫn kiên trì theo đuổi hướng đi đã chọn, với mong muốn tạo thêm giá trị từ tài nguyên bản địa và cơ hội việc làm cho người dân quê nhà. Sản phẩm Mo Cau Xứ Tiên từng được đưa vào chương trình hướng đến giảm đồ nhựa dùng một lần trong lĩnh vực ăn uống.

Năm 2022, khi vượt qua đại dịch, hợp tác xã của chị Vui đã mở rộng thị trường với hơn 50 đại lý tại các tỉnh, thành lớn và tiếp cận các thị trường xuất khẩu mới với những sản phẩm có giá trị cao hơn. Hợp tác xã của chị Vui cũng tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương với mức thu nhập ổn định.

Các sản phẩm đựng thức ăn từ mo cau cũng được sử dụng tại sự kiện trưng bày của thành phố Đà Nẵng, mở ra cơ hội tiếp cận nhà hàng, khách sạn và khu nghỉ dưỡng đang quan tâm đến giải pháp tiêu dùng xanh.

Đưa vật liệu quê nhà lên sàn diễn thời trang

Ở một mô hình khác cũng sử dụng nguồn vật liệu mo cau, sinh viên ngành Thiết kế Thời trang, Đại học Duy Tân, khai thác theo hướng sáng tạo trong lĩnh vực thời trang.

Tại Hội làng Lộc Yên - Thạnh Bình lần thứ V năm 2026, 23 thiết kế thời trang sinh thái từ mo cau được trình diễn giữa không gian làng cổ với lối đi giữa đồng lúa chín.

Nếu trang phục của phụ nữ địa phương gắn với áo bà ba, áo dài, thì trang phục của sinh viên thiết kế kèm phụ kiện mo cau mang đậm bản sắc, các thiết kế của sinh viên lại hướng đến phong cách trẻ trung, hiện đại.

23 thiết kế được phát triển thành 5 bộ sưu tập cho thấy khả năng biến hóa của vật liệu dân dã. Mo cau được xử lý thành các mảnh đan ô caro, đai lưng, hoa, khuy áo, túi và mũ, khi kết hợp với lụa, voan, chất liệu này tạo nên những bộ trang phục vừa gần gũi với thiên nhiên vừa mang hơi thở thời trang đương đại.

Đặc biệt, ở bộ sưu tập Avant-garde (tiên phong), bẹ cau được uốn thành những đóa hoa lớn, các mảng mo cau tạo hình thành khối nổi, mang đến những phom váy ba chiều độc đáo.

Đại diện Đại học Duy Tân cho biết các thiết kế là sản phẩm đồ án môn học của sinh viên ngành Thiết kế Thời trang, Khoa Mỹ thuật Ứng dụng, Trường Công nghệ và Kỹ thuật. Việc đưa đồ án ra trình diễn giữa không gian làng cổ giúp sinh viên trải nghiệm thực tế trong xử lý vật liệu sinh thái, phát triển bộ sưu tập và tổ chức trình diễn.