Sức mạnh kinh tế của Mỹ trong hai thập niên qua không chỉ đến từ thể chế hay thị trường vốn sâu rộng, mà được củng cố bởi một nhóm doanh nghiệp công nghệ có quy mô và ảnh hưởng vượt xa biên giới quốc gia.
Microsoft, Amazon, Meta hay Nvidia hiện nắm giữ những mắt xích quan trọng của kinh tế số toàn cầu, từ điện toán đám mây, thương mại điện tử, quảng cáo đến chip và hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Khi cuộc đua AI bước sang giai đoạn cần lượng vốn đầu tư ngày càng lớn, ảnh hưởng của các tập đoàn này cũng lan sang nhiều lĩnh vực truyền thống như xây dựng, năng lượng, bán dẫn hay logistics.
Microsoft là một trong những ví dụ rõ nhất. Năm tài khóa 2026, doanh thu Azure lần đầu vượt 100 tỷ USD. Riêng quý IV, kết thúc ngày 30/6, doanh thu Azure và các dịch vụ đám mây khác tăng 43% so với cùng kỳ; Microsoft Cloud đạt 59,3 tỷ USD, tăng 27%, còn Intelligent Cloud đạt 39,3 tỷ USD, tăng 32%.
Microsoft cung cấp dịch vụ cho hàng chục triệu doanh nghiệp trên thế giới. Ảnh: Microsoft
Sức ảnh hưởng của Microsoft còn thể hiện ở quy mô nhu cầu dài hạn của khách hàng doanh nghiệp. Giá trị các nghĩa vụ thực hiện còn lại trong hợp đồng thương mại đạt 678 tỷ USD, tăng 84% so với cùng kỳ, trong khi Microsoft 365 Copilot đã vượt 30 triệu tài khoản trả phí.
Để đáp ứng nhu cầu cloud và AI, Microsoft chi gần 116 tỷ USD cho tài sản và thiết bị trong năm tài khóa 2026, gần gấp đôi năm trước. Quy mô đầu tư này cho thấy tập đoàn không chỉ bán phần mềm, mà đang trực tiếp mở rộng năng lực trung tâm dữ liệu, điện toán và AI - những lớp hạ tầng ngày càng thiết yếu với doanh nghiệp, tổ chức và nền kinh tế số toàn cầu.
Trong khi Microsoft tác động tới hàng triệu doanh nghiệp, Amazon đã thay đổi cách thế giới mua sắm, lưu trữ dữ liệu và vận hành hạ tầng số. Quý II/2026, doanh thu AWS tăng 37%, mức nhanh nhất trong 18 quý, lên 42,2 tỷ USD; lợi nhuận hoạt động đạt 16,6 tỷ USD, chiếm hơn 60% lợi nhuận hoạt động của toàn tập đoàn. Mảng quảng cáo cũng tăng 26%, đạt gần 19,8 tỷ USD, đưa doanh thu 12 tháng gần nhất vượt 76 tỷ USD.
Một nhân viên kho hàng của Amazon. Ảnh: France24
Từ một sàn thương mại điện tử, Amazon đã trở thành mắt xích quan trọng của kinh tế số Mỹ và toàn cầu, khi cùng lúc hiện diện ở bán lẻ, logistics, quảng cáo, điện toán đám mây, chip và AI. Trong 12 tháng (tính đến cuối tháng 6/2026), tập đoàn chi ròng khoảng 169 tỷ USD cho tài sản và thiết bị, chủ yếu phục vụ AI, qua đó tạo thêm nhu cầu cho trung tâm dữ liệu, điện năng, chip và chuỗi cung ứng công nghệ. Vốn hóa Amazon cũng lần đầu vượt 3.000 tỷ USD trong phiên 3/8/2026, trở thành doanh nghiệp thứ năm trên thế giới đạt được cột mốc lịch sử này sau Apple, Microsoft, Nvidia và Alphabet.
Nếu Microsoft và Amazon nắm phần lớn lớp hạ tầng tính toán, Meta lại sở hữu một trong những mạng lưới phân phối nội dung và quảng cáo lớn nhất thế giới. Facebook, Instagram, WhatsApp và Messenger hiện kết nối trung bình khoảng 3,6 tỷ người hoạt động mỗi ngày. Doanh thu quý II/2026 đạt 60,8 tỷ USD, tăng 28%, trong đó riêng quảng cáo mang về 59,36 tỷ USD. Meta đồng thời dự kiến chi 130-145 tỷ USD vốn đầu tư trong năm 2026, chủ yếu để mở rộng hạ tầng AI và năng lực tính toán.
Với quy mô người dùng lớn hơn dân số bất kỳ quốc gia nào, các nền tảng của Meta đã trở thành kênh tiếp cận khách hàng và phân phối nội dung quan trọng đối với doanh nghiệp, nhà quảng cáo và nhà sáng tạo trên toàn cầu.
Trong khi các tập đoàn như Microsoft, Amazon hay Meta là bên xây dựng và vận hành các nền tảng AI, Nvidia lại giữ vai trò cung cấp phần cứng cốt lõi cho làn sóng này. Từ một hãng sản xuất GPU cho máy tính cá nhân, Nvidia đã trở thành nhà cung ứng chip AI hàng đầu cho các trung tâm dữ liệu toàn cầu.
Quý IV tài khóa 2025, kết thúc ngày 25/1/2026, Nvidia ghi nhận doanh thu kỷ lục 68,1 tỷ USD, tăng 73% so với cùng kỳ; lợi nhuận ròng đạt 42,96 tỷ USD, hơn gấp đôi năm trước. Riêng mảng trung tâm dữ liệu mang về 62,3 tỷ USD, tăng 75%, chiếm hơn 90% tổng doanh thu quý. Tính cả năm tài khóa, doanh thu Nvidia đạt 215,9 tỷ USD, tăng 65%, trong đó trung tâm dữ liệu đóng góp 193,7 tỷ USD.
Sự bùng nổ của nhu cầu chip phục vụ huấn luyện và vận hành mô hình AI đã đưa Nvidia trở thành doanh nghiệp niêm yết giá trị nhất thế giới, với vốn hóa vượt 4.700 tỷ USD. Vị thế này khiến Nvidia không còn là một doanh nghiệp bán dẫn, mà trở thành mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu và các chính sách kiểm soát công nghệ giữa những nền kinh tế lớn.
Jensen Huang, CEO Nvidia tại Triển lãm Computex 2025 tại Đài Loan. Ảnh: Reuters
Tác động của Big Tech tới tăng trưởng Mỹ
Ảnh hưởng của nhóm công nghệ lớn không chỉ thể hiện qua doanh thu hay vốn hóa, mà ngày càng hiện rõ trong đầu tư của kinh tế Mỹ.
Theo phân tích của GS. Jason Furman, Đại học Harvard, đầu tư vào thiết bị xử lý thông tin và phần mềm - nhóm chi tiêu gắn nhiều với hạ tầng AI - đóng góp tới 92% mức tăng GDP Mỹ trong nửa đầu năm 2025, dù chỉ chiếm khoảng 4% quy mô nền kinh tế. Nếu loại trừ nhóm đầu tư này, tăng trưởng trong giai đoạn trên gần như đi ngang.
Lisa Shalett, Giám đốc đầu tư Morgan Stanley Wealth Management, cũng cho rằng quy mô đầu tư của các "hyperscaler" - nhóm doanh nghiệp chi mạnh cho hạ tầng tính toán, lưu trữ và kết nối dữ liệu đang ngày càng mở rộng. Theo bà, chi tiêu vốn cho trung tâm dữ liệu và hạ tầng liên quan đã tăng gấp bốn lần trong vài năm, tiến sát 400 tỷ USD mỗi năm. Riêng chi tiêu liên quan đến trung tâm dữ liệu được ước tính đóng góp khoảng một điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP thực của Mỹ.
Việc xây dựng trung tâm dữ liệu kéo theo nhu cầu lớn về máy chủ, chip, thiết bị điện, hệ thống làm mát, xây dựng và năng lượng, qua đó tạo thêm đơn hàng và việc làm cho nhiều ngành. Ở chiều ngược lại, cloud, AI, thương mại điện tử và quảng cáo số giúp doanh nghiệp tài chính, sản xuất, bán lẻ hay logistics tự động hóa quy trình, giảm chi phí và mở rộng thị trường. Big Tech vì thế vừa tạo lực kéo cho đầu tư, vừa góp phần nâng năng suất của phần còn lại trong nền kinh tế.
Sức ảnh hưởng của nhóm này cũng vượt ra ngoài biên giới Mỹ. Đơn cử, Microsoft bán phần mềm và dịch vụ cloud cho doanh nghiệp toàn cầu; Amazon kiếm doanh thu từ thương mại, quảng cáo và AWS; Meta sở hữu mạng lưới hàng tỷ người dùng; Nvidia hưởng lợi từ làn sóng đầu tư AI tại nhiều thị trường. Nguồn doanh thu và lợi nhuận toàn cầu lại tiếp tục tạo dư địa cho các chu kỳ nghiên cứu và đầu tư mới.
Nhìn tổng thể, sức mạnh của Big Tech Mỹ không nằm ở từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà ở khả năng tạo thành một hệ sinh thái gần như hoàn chỉnh của kinh tế số. Vai trò này cũng phần nào lý giải việc lãnh đạo các tập đoàn công nghệ lớn thường xuất hiện cùng Tổng thống Mỹ trong những chuyến công du hay sự kiện đối ngoại. Khi công nghệ ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh, chuỗi cung ứng và an ninh kinh tế, các doanh nghiệp này không còn đơn thuần là những công ty nghìn tỷ USD, mà trở thành một phần trong lợi thế chiến lược của nước Mỹ.
Tỷ phú Elon Musk, Jensen Huang cùng nhiều lãnh đạo các doanh nghiệp nghìn tỷ USD tháp tùng tổng thống Mỹ đến thăm Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Từ góc nhìn quốc tế, bài học từ Mỹ cho thấy vai trò của doanh nghiệp quy mô lớn không chỉ nằm ở doanh thu hay vốn hóa, mà ở khả năng dẫn dắt công nghệ, mở rộng ra toàn cầu và tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế. Tại Việt Nam, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang tạo nền tảng chính sách theo hướng này.
Hiện tại, Bộ Công thương đang triển khai chương trình "Go Global" giai đoạn 2026 - 2030 chuyển trọng tâm từ chỉ thúc đẩy xuất khẩu sang xây dựng doanh nghiệp toàn cầu thực thụ, với mục tiêu đào tạo 10.000 doanh nghiệp, hỗ trợ 1.000 doanh nghiệp xây dựng chiến lược toàn cầu và 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài.
Việt Nam hiện có nhiều doanh nghiệp lớn như Viettel, Vingroup, Vinamilk, FPT, Techcombank, Masterise Group, Masan Group... đang mở rộng quy mô trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính, công nghiệp, tiêu dùng và bất động sản.
Các chuyên gia cho rằng, nếu tiếp tục được tạo điều kiện phát triển, những doanh nghiệp này có thể trở thành "doanh nghiệp quốc gia", giữ vai trò đầu tàu, góp phần cùng Chính phủ thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Minh Đăng