Bộ Công Thương: Sẽ tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia khỏi EVN

Tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Công Thương chiều 7/10, trả lời câu hỏi về xây dựng đề án tái cơ cấu ngành điện, ông Bùi Quốc Hùng, Phó cục trưởng Cục Điện lực, cho biết hiện có hai đề án liên quan đến tái cơ cấu.

Một là đề án tái cơ cấu ngành điện nhằm phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh, do Bộ Công Thương xây dựng lộ trình, trình Chính phủ. Hai là đề án tái cơ cấu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), được Chính phủ giao Bộ Tài chính xây dựng.

Tách truyền tải khỏi EVN, phân phối và bán lẻ điện cũng sẽ tách bạch

Một trong những nội dung cơ bản của đề án tái cơ cấu ngành điện là rà soát, phân định các khâu trong chuỗi cung ứng điện, qua đó phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Ông Hùng cho biết ngành điện hiện không chỉ gồm EVN mà còn có nhiều doanh nghiệp ngoài tập đoàn tham gia, đặc biệt ở lĩnh vực phát điện. EVN hiện sở hữu hơn 40% các dự án, nguồn điện phát điện.

"Theo kinh nghiệm quốc tế và xu hướng phát triển thị trường điện, cần tách bạch các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ điện, trong đó phân định rõ các khâu mang tính độc quyền tự nhiên và các khâu có thể cạnh tranh", lãnh đạo Cục Điện lực cho biết.

Cụ thể, truyền tải và phân phối điện được xác định là các khâu độc quyền tự nhiên do đặc thù về hạ tầng, mặt bằng và hiệu quả đầu tư. Trong khi đó, phát điện, bán buôn và bán lẻ điện có thể tổ chức theo cơ chế thị trường cạnh tranh.

"Hiện nay chúng ta đã có thị trường phát điện cạnh tranh, đang ở mức độ tiến tới xây dựng thị trường bán buôn điện và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh", ông Hùng nói.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành và đơn vị liên quan xây dựng đề án tái cơ cấu ngành điện, nhằm rà soát hiện trạng các khâu trong chuỗi cung ứng và đề xuất phương án phục vụ phát triển thị trường bán buôn, bán lẻ điện, hướng tới các cấp độ cuối cùng của thị trường điện cạnh tranh.

Đề án cũng bao gồm định hướng điều chỉnh cơ cấu EVN và các đơn vị thành viên. Về phát điện, đề án tiếp tục định hướng phân hóa và thoái vốn Nhà nước tại các tổng công ty phát điện thuộc EVN.

Theo ông Hùng, đề án tái cơ cấu phục vụ thị trường bán buôn điện đã được phê duyệt tại Quyết định 168, nhằm tạo nguồn lực cho các tổng công ty phát điện, đồng thời xem xét thành lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia.

Trước mắt, đơn vị này vẫn thuộc EVN, nhưng về lâu dài sẽ được tách ra, bao gồm các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu và các dự án điện hạt nhân trong tương lai.

Ở khâu truyền tải điện, đề án định hướng sớm tách Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) khỏi EVN và chuyển về bộ, ngành quản lý, nhằm phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh, bảo đảm tính độc lập giữa nguồn điện và lưới điện.

Đối với phân phối và bán lẻ điện, sẽ từng bước tách bạch hai khâu này tại các tổng công ty điện lực trực thuộc EVN. Hiện có 5 tổng công ty điện lực gồm Tổng công ty Điện lực Hà Nội, Tổng công ty Điện lực miền Bắc, Tổng công ty Điện lực miền Trung, Tổng công ty Điện lực miền Nam và Tổng công ty Điện lực TPHCM.

"Về dài hạn, việc tách bạch sẽ được thực hiện cả về chi phí và tổ chức, trong đó chi phí phân phối được tách riêng khỏi chi phí bán lẻ và tiến tới tách bạch về sở hữu. Khi đó, các tổng công ty điện lực phân phối sẽ đóng vai trò là đơn vị mua điện trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh và bán lẻ điện cho khách hàng sử dụng điện", ông nói.

Lãnh đạo Cục Điện lực cho rằng việc tách bạch cần được thực hiện theo lộ trình từng bước để bảo đảm năng lực tài chính cho các đơn vị, đồng thời giúp các đơn vị phát điện có cơ sở ký kết hợp đồng và quản lý rủi ro.

Ba giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030

Ông Bùi Quốc Hùng cho biết theo Quy hoạch Điện 8, Quy hoạch Điện V8 điều chỉnh và kế hoạch thực hiện Quy hoạch Điện 8 do Bộ Công Thương ban hành, các phương án hiện nay cơ bản đáp ứng nhu cầu phụ tải. Tuy nhiên, quá trình triển khai một số dự án nguồn điện và lưới điện thời gian qua còn chậm do nhiều vướng mắc.

Các nguyên nhân được ông Hùng nêu gồm thủ tục cấp chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư; việc phân cấp cho chính quyền địa phương; thủ tục giao đất, giải phóng mặt bằng; đàm phán, ký hợp đồng mua bán điện và các cơ chế, chính sách liên quan đến giá điện.

Theo ông Hùng, ngay từ khi triển khai quy hoạch, Bộ Công Thương đã nhận diện các khó khăn và báo cáo Chính phủ các giải pháp nhằm đáp ứng mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030, tránh nguy cơ thiếu hụt điện.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế. Bộ Công Thương đang khẩn trương rà soát, sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10. Việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các nội dung của Nghị quyết 70, tháo gỡ vướng mắc và bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Thứ hai, gắn trách nhiệm với địa phương. Theo ông Hùng, một trong những nguyên nhân khiến việc triển khai Quy hoạch Điện 8 chậm là các thủ tục tại địa phương, từ cấp chủ trương đầu tư, đền bù, giải phóng mặt bằng đến đất đai. Bộ Công Thương kiến nghị Thủ tướng có giải pháp đôn đốc, kiểm tra, giám sát việc triển khai các dự án đã được đưa vào quy hoạch và kế hoạch thực hiện quy hoạch.

Thứ ba, mở rộng nguồn lực đầu tư. Các dự án nguồn điện cần nguồn vốn lớn, do đó cần huy động tổng thể nguồn lực từ Nhà nước, khu vực tư nhân, trong và ngoài nước. Tuy nhiên, ông Hùng cho rằng một số chính sách về giá điện hiện chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư, trong khi thủ tục đất đai, giải phóng mặt bằng còn khó khăn.

Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tổng thể các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2026-2030. Theo lãnh đạo Cục Điện lực, Chính phủ đang lấy ý kiến các bộ, ngành.

Báo cáo bao gồm nhiều nhóm giải pháp, trong đó có bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện, cung cấp điện và điều chỉnh Quy hoạch Điện 8 để bảo đảm cơ cấu nguồn, lưới điện đáp ứng nhu cầu.