Trong dự thảo mới nhất Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sửa đổi, Chính phủ đã bỏ quy định cho phép người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn và hiến xác. Theo đó, chỉ người đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến.
Nội dung này được nêu trong báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật của Chính phủ, dự kiến được Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng 2/11.
Bỏ đề xuất đăng ký hiến ở người dưới 18 tuổi
Trước đó, trong dự thảo trình Quốc hội ngày 21/10, Chính phủ đề xuất mở rộng nguồn hiến tạng, trong đó cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến và được hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Điều kiện là người này đã đăng ký hoặc bày tỏ nguyện vọng trước khi qua đời, đồng thời được người đại diện đồng ý.
Đề xuất cũng cho phép người chưa thành niên hiến mô tái sinh khi còn sống. Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
Tuy nhiên, quy định này gây nhiều tranh luận, nhất là về khả năng nhận thức, quyền tự quyết của trẻ em và nguy cơ bị tác động bởi các mối quan hệ phụ thuộc trong gia đình.
Các bác sĩ thực hiện ca ghép tim tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. (Ảnh minh họa: BVCC)
Trong báo cáo giải trình, các đại biểu đề nghị đánh giá kỹ tác động của chính sách, đồng thời bảo đảm người dưới 18 tuổi có quyền tự hủy đăng ký, từ chối hoặc rút lại sự đồng ý hiến mà không phụ thuộc vào quyết định của người đại diện.
Một số ý kiến khác đề xuất chỉ cho phép người từ đủ 14 hoặc 15 tuổi, có khả năng nhận thức đầy đủ, đăng ký hiến sau khi chết; việc đăng ký cần có người làm chứng độc lập và sự giám sát của cơ quan quản lý trẻ em. Các đại biểu cũng lưu ý nguy cơ ảnh hưởng tâm lý, đạo đức xã hội và khả năng trẻ bị lợi dụng do phụ thuộc vào người thân.
Tiếp thu các ý kiến này, Chính phủ chỉnh lý dự thảo theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi mới được bày tỏ nguyện vọng, đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác của mình. Quy định về việc đăng ký, thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến của người dưới 18 tuổi cũng được loại bỏ.
Chỉ cho phép hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột
Dự thảo mới còn siết chặt điều kiện hiến mô khi còn sống đối với người chưa thành niên.
Theo phương án chỉnh lý, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh, trừ máu và các thành phần máu, cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Việc hiến phải có văn bản đồng ý của cha đẻ, mẹ đẻ. Nhóm tuổi này không được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống.
So với dự thảo trước, Chính phủ bỏ cách phân chia điều kiện theo mốc 15 tuổi, đồng thời loại trường hợp trẻ dưới 15 tuổi hiến mô cho cha, mẹ. Với người từ đủ 18 tuổi trở lên mà không đăng ký hiến, việc hiến mô chỉ được thực hiện cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh, chị, em ruột hoặc con ruột.
Dự thảo cũng bổ sung các yêu cầu bảo vệ người hiến chưa thành niên. Theo đó, cả người hiến dưới 18 tuổi và cha, mẹ của người hiến đều phải được tư vấn độc lập. Cơ sở lấy mô phải thành lập Hội đồng tư vấn gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý; những người trong hội đồng không được tham gia quá trình lấy, ghép mô của trường hợp đó.
Bác sĩ đánh giá điều kiện hiến cũng phải độc lập với bác sĩ chẩn đoán, chỉ định ghép hoặc người tư vấn cho bên hiến, bên nhận. Người nhận mô trong trường hợp này chỉ có thể là anh, chị hoặc em ruột của người hiến, nhằm hạn chế xung đột lợi ích và tránh tình huống cha, mẹ vừa là người đại diện, vừa là người nhận mô.
Như vậy, so với phương án trình Quốc hội lần đầu, dự thảo mới đã thu hẹp đáng kể phạm vi hiến của người dưới 18 tuổi, đồng thời bổ sung nhiều lớp bảo vệ nhằm bảo đảm việc hiến mô xuất phát từ sự tự nguyện và lợi ích của người hiến.
Ngày 21/10, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án luật. Hiện dự thảo tiếp tục tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và người dân, chỉnh lý trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Dự thảo gồm 7 chương, 39 điều, bổ sung quy định về người dưới 18 tuổi đăng ký hiến, phân biệt giữa hiến mô tái sinh khi còn sống trong trường hợp đặc biệt và hiến sau khi qua đời (người hiến chết não).
Việc đăng ký hiến của người chưa thành niên phải có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; người đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Dự thảo nhận được nhiều ý kiến trái chiều về các quy định liên quan đến hiến, ghép tạng ở người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về hiến tạng. Những tranh luận này không chỉ xoay quanh tính phù hợp của các quy định dự kiến, mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng nhận thức, tính tự nguyện và cách thức bảo đảm tiếng nói của trẻ em trong quá trình xây dựng chính sách.