Bộ tộc ở châu Phi đi giữa không trung nhờ "đôi chân" cao vài mét

Vì sao người Banna đi cà kheo?

Giữa vùng đất hoang sơ ở miền Nam Ethiopia, hình ảnh những chàng trai bước đi trên những đôi cà kheo bằng gỗ đã trở thành nét đặc trưng của người Banna.

Nhìn từ xa, họ giống như đang “đi giữa không trung”. Những chiếc cà kheo mảnh mai có thể cao vài mét, chỉ có một thanh ngang nhỏ làm chỗ đặt chân. Không có dây bảo hộ, người đi hoàn toàn dựa vào sức mạnh và khả năng giữ thăng bằng của mình.

Ngày nay, cảnh tượng này thường xuất hiện trong các lễ hội, sự kiện truyền thống hoặc trước ống kính du khách. Tuy nhiên, cà kheo ban đầu không được tạo ra để biểu diễn.

Người Banna, còn được gọi là Bena, Benna hoặc Banya, sống chủ yếu tại vùng Hạ Omo, giữa hai dòng sông Weyto và Omo ở phía Tây Nam Ethiopia.

Nơi đây có những đồng cỏ cao, nhiều vùng lầy lội vào mùa mưa và từng xuất hiện nhiều loài động vật hoang dã.

Theo những câu chuyện được truyền lại, các chàng trai Banna bắt đầu đi cà kheo khi chăn gia súc để tránh rắn cắn và hạn chế nguy cơ bị thú dữ tấn công.

Khi đứng cao hơn mặt đất, họ có thể quan sát đàn gia súc giữa những bụi cỏ rậm, phát hiện nguy hiểm từ xa và đi qua một số vùng ngập nước dễ dàng hơn. “Đôi chân gỗ” từng là cách người Banna tự bảo vệ mình và thích nghi với môi trường sống.

Cà kheo được làm từ những thân gỗ có sẵn tại địa phương. Trên mỗi cây cọc, người ta tạo một điểm đặt chân nhỏ ở độ cao phù hợp. Muốn di chuyển, người đi phải phối hợp nhịp nhàng giữa tay, chân và thân người.

Chỉ một khoảnh khắc mất tập trung cũng có thể khiến họ ngã từ độ cao nguy hiểm. Vì vậy, người Banna thường học đi cà kheo từ nhỏ. Kỹ năng này đòi hỏi sức khỏe, sự kiên trì và khả năng làm chủ cơ thể.

Trên thực tế, không phải người Banna nào cũng sử dụng cà kheo trong cuộc sống hằng ngày. Kỹ năng này chủ yếu gắn với các bé trai và những chàng trai trẻ. Khi cà kheo không còn được dùng nhiều để tự bảo vệ và di chuyển, nó dần rời khỏi những đồng cỏ để xuất hiện trong lễ hội, đám cưới và các sự kiện truyền thống.

Các chàng trai không chỉ bước đi mà còn xoay người, đổi hướng, thực hiện những động tác như nhảy múa hoặc thi tài với nhau. Cà kheo càng cao, người biểu diễn càng cần nhiều sức lực, bản lĩnh và khả năng giữ thăng bằng.

Trong một số nghi lễ, họ còn vẽ những dải màu trắng lên cơ thể. Giữa tiếng hát và những điệu nhảy của cộng đồng, người đi cà kheo trở thành tâm điểm bởi chiều cao nổi bật và những bước chân chênh vênh, tưởng như có thể ngã xuống bất cứ lúc nào.

Chinh phục đôi cà kheo cũng là cách các chàng trai thể hiện sức mạnh, lòng can đảm và sự trưởng thành. Từ một vật dụng giúp con người tồn tại giữa thiên nhiên, cà kheo dần trở thành niềm tự hào của người Banna.

Cuộc sống phía sau những "màn trình diễn"

Đi cà kheo không phải nét văn hóa duy nhất khiến người Banna thu hút sự chú ý. Trong những dịp quan trọng, họ dùng phấn trắng trộn với đất đỏ, than hoặc đá màu vàng để vẽ hoa văn lên cơ thể. Những đường kẻ và mảng màu đối lập biến làn da thành một “bức tranh” sống động.

Trang phục truyền thống của người Banna còn nổi bật với những chuỗi hạt nhiều màu, đồ trang sức bằng kim loại, lông vũ và các món đồ trang trí làm bằng tay.

Đặc biệt, nhiều phụ nữ dành hàng giờ để tạo những kiểu tóc cầu kỳ. Tóc được chia thành từng lọn nhỏ, phủ đất đỏ, bơ hoặc chất kết dính tự nhiên rồi trang trí bằng hạt cườm.

Trong một số trường hợp, kiểu tóc và đồ trang sức còn giúp người khác nhận biết độ tuổi, tình trạng hôn nhân hoặc vai trò của người phụ nữ trong cộng đồng.

Mỗi dịp lễ vì thế không chỉ là thời gian vui chơi. Đây còn là lúc người Banna thể hiện sự gắn bó với gia đình, cộng đồng và vùng đất đã nuôi sống họ qua nhiều thế hệ.

Theo cuộc điều tra dân số của Ethiopia năm 2007, cộng đồng Banna có khoảng 47.000 người. Họ nói tiếng Banna, thuộc nhóm ngôn ngữ Hamar-Banna.

Người Banna chủ yếu làm nông, bên cạnh chăn nuôi, săn bắt và hái lượm. Gia súc không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn được xem là tài sản, thể hiện vị thế của mỗi gia đình và giữ vai trò quan trọng trong nhiều hoạt động chung.

Qua nhiều thế hệ, người Banna tích lũy nhiều kinh nghiệm về trồng trọt, cây cỏ, nguồn nước và thời tiết. Nhiều gia đình còn làm đồ gốm, đan giỏ, chạm khắc gỗ và tạo ra các sản phẩm thủ công phục vụ cuộc sống.

Tuy nhiên, cuộc sống tương đối tách biệt của họ đang dần thay đổi. Điện thoại di động, hàng hóa hiện đại và các hoạt động du lịch ngày càng xuất hiện nhiều hơn tại những ngôi làng ở vùng Hạ Omo.

Những người đi cà kheo đặc biệt thu hút du khách. Kỹ năng đi cà kheo từng phục vụ cuộc sống hằng ngày này đang dần trở thành một sản phẩm dành cho khách du lịch. Biểu diễn trên cà kheo có thể giúp các gia đình kiếm thêm thu nhập.

Ngày nay, người Banna không còn sử dụng cà kheo phổ biến như nhiều thập niên trước. Môi trường sống, công việc và sự tiếp xúc với thế giới bên ngoài đã thay đổi, khiến tác dụng thực tế của “đôi chân gỗ” ngày càng thu hẹp.

Dù vậy, truyền thống này chưa biến mất. Cà kheo vẫn xuất hiện trong những dịp quan trọng và tiếp tục được các chàng trai trẻ học hỏi, biểu diễn.

Có lẽ, sức hút của những người Banna đi cà kheo không chỉ nằm ở độ cao. Đằng sau mỗi bước chân chênh vênh là câu chuyện về cách con người thích nghi với thiên nhiên, biến một kỹ năng để tồn tại thành nét văn hóa đặc biệt và tìm cách giữ gìn truyền thống giữa cuộc sống đang đổi thay.

Ethiopia nằm ở khu vực Đông Phi, là quốc gia không giáp biển. Ethiopia nổi bật với địa hình đồi núi, bao gồm Cao nguyên Ethiopia, nơi có khí hậu mát mẻ hơn so với các khu vực khác trong khu vực.