Bộ trưởng Bộ Nội vụ kể chuyện từng từ chối làm chủ đầu tư đường cao tốc

Sáng 7/11, thảo luận tổ tại Quốc hội về chủ trương đầu tư ba dự án đường bộ cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên và Quảng Ngãi - Kon Tum, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải bày tỏ đồng tình với sự cần thiết đầu tư các tuyến đường nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường kết nối vùng.

Tuy nhiên, ông lưu ý việc giao địa phương làm chủ đầu tư dự án cao tốc cần được nghiên cứu kỹ, nhất là năng lực quản lý, đội ngũ cán bộ kỹ thuật và kinh nghiệm triển khai những công trình quy mô lớn.

Từng từ chối làm chủ đầu tư vì không đủ kinh nghiệm

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, việc giao địa phương làm chủ đầu tư từng đoạn tuyến cao tốc không chỉ là câu chuyện bố trí nguồn vốn. Vấn đề quan trọng khác là địa phương có đủ nhân lực, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm quản lý các dự án giao thông quy mô lớn hay không.

Dẫn trường hợp Lai Châu, ông đề nghị các cơ quan liên quan nghiên cứu kỹ phương án giao tỉnh làm chủ đầu tư đoạn cao tốc đi qua địa bàn.

Bộ trưởng đặt câu hỏi liệu Lai Châu đã từng quản lý đầu tư đường cao tốc hay chưa, có đủ đội ngũ cán bộ kỹ thuật và năng lực tổ chức thực hiện hay không. Theo ông, nếu thiếu kinh nghiệm, địa phương có thể phải thuê đơn vị khác thực hiện công việc quản lý, dẫn đến những khó khăn trong quá trình triển khai.

"Đây không chỉ là vấn đề kinh phí mà còn là nguồn nhân lực, kinh nghiệm và trình độ quản lý đầu tư đường cao tốc, không hề đơn giản", ông nói.

Để làm rõ quan điểm, Bộ trưởng kể lại câu chuyện khi còn giữ cương vị Bí thư Cà Mau. Thời điểm đó, trung ương giao địa phương làm chủ đầu tư tuyến cao tốc từ thành phố Cà Mau đến mũi Cà Mau, nhưng lãnh đạo tỉnh đã không nhận nhiệm vụ này.

Lý giải quyết định trên, ông cho biết địa phương khi ấy chưa có kinh nghiệm và trình độ quản lý đầu tư đường cao tốc nên đã báo cáo Chính phủ, đề nghị giao công việc cho đơn vị có đủ chuyên môn.

Bộ trưởng nhấn mạnh, chất lượng công trình phải được đặt lên hàng đầu bởi các dự án cao tốc sử dụng nguồn vốn đầu tư rất lớn của Nhà nước. Nếu công tác quản lý không bảo đảm, chất lượng công trình có thể bị ảnh hưởng.

Từ kinh nghiệm thực tế, ông tiếp tục đề nghị nghiên cứu thận trọng việc giao các địa phương làm chủ đầu tư từng đoạn tuyến thuộc ba dự án cao tốc đang được Quốc hội xem xét.

Tỉnh càng khó khăn, trung ương càng phải hỗ trợ nhiều

Bên cạnh năng lực quản lý dự án, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cũng đề cập việc phân bổ nguồn vốn đầu tư giữa ngân sách trung ương và địa phương.

Ông cho rằng việc đầu tư các tuyến cao tốc qua địa bàn khó khăn cần dựa trên nguyên tắc địa phương càng khó khăn thì ngân sách trung ương càng phải hỗ trợ nhiều hơn.

Theo Bộ trưởng, có thể nghiên cứu phương án trung ương hỗ trợ toàn bộ vốn đầu tư, để địa phương dành nguồn lực xây dựng các công trình hạ tầng kết nối, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Ông nhận định ngay cả khi trung ương hỗ trợ 100% vốn xây dựng cao tốc, địa phương vẫn phải bố trí thêm nguồn lực đầu tư các công trình đi kèm để phát huy hiệu quả tuyến đường.

Quan điểm này cũng được Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn đề cập khi phân tích khả năng cân đối ngân sách của các địa phương tham gia đầu tư đường cao tốc.

Theo ông Toàn, hiện có 7 tỉnh được giao làm cơ quan chủ quản các dự án đường cao tốc, song tỷ trọng vốn địa phương dành cho các dự án này so với tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn có sự chênh lệch lớn.

Ông phân tích, tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn của Lai Châu trong 5 năm chỉ hơn 5.100 tỷ đồng. Nếu phải dành hơn 2.000 tỷ đồng cho dự án cao tốc, địa phương sẽ sử dụng gần 40% nguồn lực đầu tư của cả giai đoạn.

Theo đại biểu, cách phân bổ này cần được xem xét bởi những tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn đáng lẽ phải được hỗ trợ nhiều hơn.

Đáng chú ý, ông Toàn đặt vấn đề về sự khác biệt trong trách nhiệm đóng góp ngân sách giữa các địa phương có tuyến cao tốc đi qua.

Ông dẫn trường hợp dự án tại Sơn La được đề xuất sử dụng toàn bộ ngân sách trung ương, trong khi Lai Châu và Quảng Ngãi phải bố trí vốn đối ứng. Riêng tuyến Bảo Hà - Lai Châu đi qua hai tỉnh, theo ông, phần Lào Cai không phải đóng góp ngân sách địa phương như Lai Châu.

Từ đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ nguyên tắc xác định trách nhiệm đóng góp vốn của từng địa phương khi đầu tư cao tốc.

Ông nhấn mạnh các tuyến cao tốc là công trình hạ tầng lớn, thuộc trách nhiệm đầu tư của Trung ương. Dù địa phương quyết tâm triển khai dự án, việc huy động nguồn vốn vẫn cần tính đến khả năng cân đối thực tế, tránh ảnh hưởng những nhiệm vụ đầu tư thiết yếu khác.

Trường hợp chưa thể bố trí nguồn vốn thay thế phần đóng góp của địa phương, ông kiến nghị Chính phủ có phương án hỗ trợ thêm cho các tỉnh khó khăn để thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn.