Chiều 9.11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về một số dự án luật, trong đó có luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Nhiều đại biểu đề xuất nâng độ tuổi cấm bán và sử dụng thuốc lá từ 18 lên 21 tuổi. Có ý kiến đề nghị cấm đối với toàn bộ những người sinh từ năm 2010 trở đi, tức là cấm trọn đời.
Có đại biểu thì đề cập việc Bộ Y tế từng đưa ra phương án cấm trọn đời với người sinh từ năm 2010 trở đi nhưng nay dự thảo không còn nữa, liệu có yếu tố lợi ích nào chi phối hay không.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan
ẢNH: GIA HÂN
Giải trình nội dung trên, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, độ tuổi bị cấm sử dụng thuốc lá được quy định dựa trên cơ sở bộ luật Dân sự, liên quan đến các quyền của người có đủ năng lực hành vi dân sự.
Hiện nay, đa số quốc gia quy định độ tuổi bị cấm là dưới 18 tuổi. Thông lệ này cũng tương đối phù hợp với hệ thống pháp luật của Việt Nam.
Bà Lan dẫn số liệu thống kê chưa đầy đủ, cho thấy có khoảng 140 quốc gia áp dụng mốc từ 18 tuổi trở lên - đây được coi là chuẩn phổ biến toàn cầu. Trong khi đó, hiện chỉ có khoảng 16 quốc gia áp dụng mốc dưới 21 (như Mỹ, Singapore, Indonesia, Kuwait, Mông Cổ, Sri Lanka...).
Riêng về cấm thuốc lá theo thế hệ (người sinh từ năm 2010 trở đi), Bộ trưởng Bộ Y tế nói ban soạn thảo từng đề cập và báo cáo xin ý kiến các thành viên Chính phủ, đa số thấy rằng đây là nội dung rất mới.
Sau đó, Bộ Y tế đã có báo cáo giải trình, các nội dung đều rất rõ ràng và công khai.
Theo đó, qua rà soát kinh nghiệm quốc tế, New Zealand từng thông qua chính sách trên vào năm 2022, nhưng đã bãi bỏ trước khi có hiệu lực thi hành.
Hay như Maldives áp dụng từ tháng 11.2025 đối với người sinh từ năm 2007 trở về sau, nhưng đây là quốc đảo nhỏ với dân số chỉ khoảng 530.000 người.
Trong khi Vương quốc Anh đưa vào dự thảo luật cấm đối với người sinh từ tháng 1.2009 trở về sau, nhưng dự kiến đến năm 2027 mới có hiệu lực.
Với thực tiễn nêu trên, bà Lan cho rằng chưa có đủ căn cứ và thời gian để đánh giá tác động đầy đủ về tính khả thi, hiệu quả của chính sách. Do vậy, sau khi bỏ phiếu, các thành viên Chính phủ thống nhất không đưa vào dự thảo luật.
Không doanh nghiệp nào có thể cài cắm lợi ích vào chính sách
Trước ý kiến của đại biểu về việc có hay không "lợi ích nhóm", Bộ trưởng Đào Hồng Lan dẫn Quy định 178 của Bộ Chính trị, về Nghị quyết 110/2023 của Quốc hội về phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng pháp luật.
Bà khẳng định "không có doanh nghiệp nào có thể tiếp cận tất cả thành viên Chính phủ để đưa lợi ích nhóm vào trong chính sách này".
Theo người đứng đầu Bộ Y tế, việc Chính phủ chưa đưa các nội dung trên vào dự thảo là do xét thấy chưa đủ cơ sở khoa học và căn cứ thực tiễn chứng minh tính khả thi, trong khi việc cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi hiện nay vẫn đang cần rất nhiều nỗ lực và quyết tâm để thực thi hiệu quả.
Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là đề nghị tăng diện tích in cảnh báo trên bao bì thuốc lá. Bà Lan nhận định đây là đề xuất rất xác đáng. Tuy nhiên, bà đề nghị Quốc hội cho phép giao Chính phủ quy định cụ thể tỷ lệ trên cơ sở đánh giá tác động và thông lệ quốc tế, bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.
Theo Công ước khung FCTC của WHO, mức sàn bắt buộc in cảnh báo là từ 30% diện tích mặt trước/mặt sau trở lên; mức tiêu chuẩn khuyến nghị là từ 50% trở lên, càng lớn càng tốt.
Thống kê năm 2025 cho thấy, có 77 quốc gia áp dụng trung bình từ 65% trở lên, 25 quốc gia áp dụng từ 75% trở lên, 11 quốc gia áp dụng từ 85% trở lên (trong đó có nước quy định mặt trước 85%, mặt sau 100%, mặt đỉnh 100%, mặt đáy 80%...).