Tại chương trình Thủ tướng đối thoại với thanh niên năm 2026, nữ sinh Khổng Yến Chi - sinh viên chuyên ngành Kinh tế đầu tư, Học viện Ngân hàng, đặt câu hỏi về việc đổi mới giáo dục trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ.
Yến Chi cho rằng, AI mở ra nhiều cơ hội thay đổi cách học và làm chủ công nghệ. Từ thực tế đó, nữ sinh đặt câu hỏi đến Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: ngành giáo dục cần thay đổi những gì để người học được trang bị đúng những năng lực mà thị trường lao động tương lai cần?
Trang bị đạo đức, trách nhiệm trong kỷ nguyên AI
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đánh giá câu hỏi có tầm chiến lược và chạm đúng vào một trong những thách thức lớn của ngành giáo dục, không phải của Việt Nam mà cả toàn cầu.
Theo Bộ trưởng, chúng ta đang đứng trước bối cảnh thế giới thay đổi rất nhanh và trí tuệ nhân tạo (AI) đang có và sẽ có những tác động hết sức mạnh mẽ tới toàn thể loài người, đặc biệt trong đó có ngành giáo dục và đào tạo. Câu hỏi có hai nội dung là: Học gì và học như thế nào?.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, vừa qua, Bộ GD&ĐT đã tổ chức hội nghị quốc tế để hợp tác giáo dục, đào tạo trong kỷ nguyên số và có gần 1.000 đại biểu đến từ 40 quốc gia thảo luận vấn đề này. Bộ cũng đã nghiên cứu rất nhiều và đang, sẽ triển khai cùng với các nước trên thế giới.
Về nội dung đào tạo, đổi mới giáo dục thế nào trong bối cảnh mới, người đứng đầu ngành giáo dục cho rằng trước hết người học cần được trang bị sự hiểu biết rõ ràng về AI, công cụ này làm được gì, không làm được gì và hành xử ra sao. Từ đó, người học sẽ làm chủ AI, tận dụng AI và dẫn dắt phát triển cùng với AI.
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT phân tích, AI có thể xử lý dữ liệu, thông tin rất nhanh, hiệu quả mà không ai có thể vượt qua được. Nhưng AI không thể tự tạo ra dữ liệu, AI không tự tạo ra năng lượng, AI không thể tự tạo ra vật chất, làm ra vật chất. AI cũng không thể làm cho quá trình sinh học, quá trình vật lý, quá trình học diễn ra nhanh hơn.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, một vật nuôi vẫn phải lớn lên từng ngày để tạo ra thực phẩm, kim loại vẫn phải qua luyện kim mới tạo ra được sắt thép, xe cộ.. Vì vậy, chúng ta vẫn phải học các môn khoa học cốt lõi để hiểu tự nhiên và xã hội vận hành như thế nào.
Bộ trưởng GD&ĐT cho biết, chương trình giáo dục đào tạo cần phải thay đổi nội dung, mục tiêu để trang bị người học những kiến thức, năng lực, kỹ năng. Những môn học, ngành học như STEM, khoa học, kỹ thuật, công nghệ không hề có sự thay đổi lớn bởi vì chúng ta vẫn phải học để hiểu tự nhiên vận hành thế nào, xã hội vận hành thế nào và để có thể làm chủ được tương lai.
Đặc biệt, người đứng đầu ngành giáo dục nhấn mạnh cần trang bị cho người học đạo đức và trách nhiệm trong kỷ nguyên AI. Bởi vì AI có thể là công cụ mạnh mẽ nhưng cũng thể là vũ khí hết sức nguy hiểm.
“Một người học bình thường nhưng có thể dùng AI trong một nhà kho cùng một số phương tiện đơn giản để có thể chế tạo ra những sản phẩm sinh học, vũ khí sinh học nguy hiểm. Đây là một ví dụ. Vì vậy, chúng ta trang bị cho người học trong thế giới mới này, trong vấn đề mới này đạo đức và trách nhiệm sử dụng AI, nếu không một ngày nào đó mặt trái của AI sẽ rất lớn và thế giới có thể bị phá hủy do chính những sản phẩm này”, Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cảnh báo.
Dùng AI để phát triển tư duy
Trả lời câu hỏi giải quyết bài toán "học như thế nào", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thẳng thắn chỉ ra những rủi ro đối với tư duy nếu lạm dụng công nghệ.
Theo ông, AI có thể xử lý thông tin và giải bài toán rất nhanh. Nhưng bản chất quá trình học cũng là một quá trình não bộ xử lý thông tin. Nếu người trẻ quá phụ thuộc, để AI xử lý thông tin và giải quyết vấn đề thay mình, quá trình phát triển tư duy có thể bị chậm lại, thậm chí là không đạt được mục đích giáo dục như mong muốn.
Thay vì cấm đoán, ngành giáo dục định hướng thiết kế phương pháp dạy học coi AI như một công cụ hỗ trợ. Công nghệ này sẽ giúp quá trình học diễn ra nhanh hơn, sâu hơn, rẻ hơn và đặc biệt là cá nhân hóa giáo dục cho từng học sinh. Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản là không dùng AI chỉ để lấy câu trả lời sẵn.
“Chúng ta không dùng AI chỉ để hỏi, để biết mà dùng AI để hướng dẫn từng bước quá trình học tập, phát triển tư duy và phát triển năng lượng", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói.
Vì vậy, bên cạnh đổi mới chương trình giáo dục đào tạo, thì phải đổi mới phương pháp dạy học và trang bị, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo có thể dẫn dắt học sinh, sinh viên cùng học tập, cùng phát triển AI. Phương pháp này phải gắn với việc tự học, làm sao người học biết tự học, thúc đẩy quá trình tự học, học gắn với trải nghiệm, học đi đôi với hành, học gắn với nghiên cứu sáng tạo.
“Chỉ có như thế người học mới vừa hình thành được những kỹ năng cần thiết, đạo đức và trách nhiệm trong cuộc sống mới và năng lực để làm chủ, phát triển và dẫn dắt AI”, Bộ trưởng Sơn nhấn mạnh.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định, Bộ GD&ĐT nhận thức rất rõ trách nhiệm to lớn trong giai đoạn chuyển đổi này. Cơ quan quản lý đang tích cực xây dựng các chương trình, chính sách mới để đưa giáo dục AI vào trường học, cũng như đổi mới chương trình, môn học để thích ứng và làm chủ AI trong bối cảnh mới.
Mục tiêu cuối cùng là giúp thế hệ trẻ tự tin, chủ động thích ứng và làm chủ công nghệ, sẵn sàng bước sang kỷ nguyên AI, đáp ứng đúng yêu cầu khắt khe của thị trường lao động trong tương lai.