Bộ trưởng Vũ Hải Quân: ASEAN cần đổi mới cách thức hợp tác khoa học

Nguồn ảnh: VTC News

Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị các nước ASEAN tăng cường hợp tác nghiên cứu, chia sẻ nguồn lực và cùng xây dựng giải pháp trước những thách thức chung của khu vực.

Phát biểu tại phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90), chiều 14/10 tại Đà Nẵng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách thức hợp tác khoa học, công nghệ giữa các quốc gia thành viên.

“Hợp tác của chúng ta cần chuyển từ chia sẻ kiến thức sang cùng xây dựng giải pháp, từ các dự án riêng lẻ sang quan hệ đối tác khu vực mạnh mẽ hơn”, Bộ trưởng nói, đồng thời đề nghị các nước tận dụng tốt hơn năng lực nghiên cứu, cơ sở hạ tầng và dữ liệu của nhau để giải quyết những vấn đề chung.

Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân phát biểu ở hội nghị COSTI-90 tại Đà Nẵng, ngày 14/10. (Ảnh: Bộ KH&CN)

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, ASEAN đã xây dựng được nền tảng hợp tác khoa học, công nghệ với các nền tảng số kết nối nhân tài và công nghệ, mạng lưới chuyên gia ngày càng phát triển, đồng thời bước đầu thúc đẩy chia sẻ hạ tầng nghiên cứu giữa các nước.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán tiên tiến, công nghệ vũ trụ, công nghệ sinh học và công nghệ lượng tử phát triển nhanh chóng, khu vực đang đứng trước nhiều cơ hội mới. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, an ninh y tế, an ninh lương thực và năng lượng cũng đặt ra những thách thức mà không quốc gia nào có thể tự giải quyết.

Bộ trưởng cho biết Kế hoạch hành động ASEAN về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2035 (APASTI) đã bước vào năm đầu tiên triển khai. Tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo lần thứ 22, diễn ra vào tháng 6 tại Viêng Chăn (Lào), các nước đã ghi nhận kết quả bước đầu và việc ra mắt hệ thống giám sát, đánh giá thực hiện kế hoạch.

Cơ cấu COSTI cũng được tinh gọn với 5 tiểu ban, đã tổ chức các cuộc họp đầu tiên. Theo Bộ trưởng, COSTI có trách nhiệm triển khai APASTI, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển ASEAN đến năm 2045.

Bộ trưởng kỳ vọng COSTI-90 không chỉ mang lại những cuộc thảo luận chất lượng mà còn xác định được các ưu tiên rõ ràng, hành động cụ thể và kết quả có thể đo lường.

Hội nghị COSTI-90 do Chủ tịch COSTI nhiệm kỳ 2026-2027 Souksavath Sihapanya, đại diện Lào và Phó Chủ tịch Norsham Binti Abdul Latip, đại diện Malaysia, cùng điều hành.

Tại phiên làm việc đầu tiên, các đại biểu thông qua chương trình nghị sự, nghe Ban Thư ký ASEAN cập nhật kết quả các hội nghị cấp cao, tình hình thực hiện quyết định của COSTI-89 và nguồn quỹ hợp tác. Hội nghị cũng rà soát tiến độ các ưu tiên hằng năm và kết quả ưu tiên kinh tế năm 2026.

TS. Hà Thị Thanh Hương chiến thắng ở hạng mục Giữa sự nghiệp (Mid-Career), giải thưởng khoa học ASEAN - Mỹ dành cho nữ giới năm 2026. (Ảnh: Bộ KH&CN)

Cũng trong chiều 14/10, lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN - Mỹ dành cho nữ giới năm 2026 diễn ra trong khuôn khổ COSTI-90, với chủ đề “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN”.

Ở hạng mục Giữa sự nghiệp (Mid-Career), TS. Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành giải Nhất, trị giá 12.500 USD. Giải vinh danh trị giá 5.000 USD thuộc về TS. Latifah Nurahmi của Indonesia.

Ở hạng mục Cấp cao (Senior), TS. Joanne Ngeow của Singapore giành giải Nhất, trong khi TS. Wai Yie Leong của Malaysia nhận giải vinh danh.

Giải thưởng được thành lập năm 2014 trong khuôn khổ COSTI, nhằm thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Bên cạnh thành tích nghiên cứu, tiêu chí xét giải còn chú trọng vai trò dìu dắt thế hệ nữ nhà khoa học kế cận và đóng góp cho hợp tác khoa học trong khu vực.

Phát biểu tại phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90) diễn ra tại Đà Nẵng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc chuyển dịch mô hình liên kết khu vực. Người đứng đầu ngành KH&CN Việt Nam khẳng định hợp tác nội khối cần chuyển trọng tâm từ chia sẻ kiến thức đơn thuần sang cùng kiến tạo giải pháp thực chất, đồng thời nâng tầm các dự án riêng lẻ thành quan hệ đối tác chiến lược bền vững. Trước làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, điện toán tiên tiến và công nghệ sinh học, khu vực đồng thời phải đối diện với sức ép gay gắt từ biến đổi khí hậu, an ninh y tế, an ninh lương thực và năng lượng. Nhằm giải quyết các bài toán chung vượt quá nguồn lực của từng quốc gia đơn lẻ, Bộ trưởng đề nghị các nước thành viên tối ưu hóa việc chia sẻ cơ sở hạ tầng nghiên cứu, tài nguyên dữ liệu và mạng lưới chuyên gia. Trách nhiệm then chốt của COSTI hiện nay là triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động ASEAN về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2035 (APASTI) hướng tới các mục tiêu phát triển năm 2045. Hội nghị do đại diện Lào Souksavath Sihapanya và đại diện Malaysia Norsham Binti Abdul Latip cùng điều hành đã tập trung rà soát các ưu tiên hằng năm, tiến độ kinh tế cùng nguồn quỹ hợp tác. Trong khuôn khổ sự kiện, lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN - Mỹ dành cho nữ giới năm 2026 với chủ đề ứng dụng AI trong y tế đã vinh danh TS. Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành giải Nhất hạng mục Giữa sự nghiệp trị giá 12.500 USD. Sự ghi nhận quốc tế này là minh chứng rõ nét cho năng lực nghiên cứu khoa học của nhân tài khu vực trên tiến trình hiện thực hóa các sáng kiến công nghệ phục vụ cộng đồng.