Bộ Y tế họp báo nói rõ về đề xuất hiến, ghép mô tạng trẻ dưới 18 tuổi

Mở rộng cơ hội hiến mô, tế bào gốc ở người dưới 18 tuổi

Tại cuộc họp, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho hay đề xuất bổ sung quy định về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi xuất phát từ khoảng trống pháp lý hiện hành và nhu cầu điều trị thực tế.

Luật năm 2006 chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể; chưa cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi người dưới 18 tuổi chết hoặc lấy mô tái sinh từ người chưa thành niên còn sống.

Về nhu cầu ghép tạng ở trẻ em, mỗi năm Việt Nam có nhu cầu khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận. Riêng danh sách chờ ghép gan hiện tích lũy khoảng 200 trường hợp. 

Theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương, khả năng đáp ứng nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu mới đạt khoảng 30%, trong bối cảnh pháp luật chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến loại tế bào này.

Những đề xuất của Bộ Y tế cũng được nghiên cứu trên cơ sở các quy định, khuyến nghị quốc tế. 

Theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc lấy tế bào tái sinh từ người chưa thành niên còn sống để hiến cho người thân chỉ được thực hiện trong những điều kiện nhất định, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp về hiệu quả điều trị.

Việc hiến phải có các biện pháp bảo vệ đặc biệt và tôn trọng sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, ông Hà cho hay theo số liệu cho thấy năm 2023 của Hội đồng châu Âu, nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Úc, Ý, Thái Lan và Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.

"Đây là những cơ sở để ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá mức độ phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đồng thời xây dựng khung pháp lý và cơ chế bảo vệ người hiến", ông Hà cho hay.

Hiến ghép mô tạng trẻ dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý của gia đình

Về cơ sở khoa học, ông Hà cho biết việc ghép tạng từ người lớn cho trẻ em có thể gặp khó khăn do khác biệt về kích thước, mạch máu, đặc điểm giải phẫu và khả năng tương thích sinh học.

Đối với tế bào gốc tạo máu, nguồn tế bào có thể được thu nhận từ tủy xương, máu ngoại vi hoặc máu dây rốn; trong đó tủy xương là nguồn được ưu tiên ở bệnh nhi trong những trường hợp phù hợp.

Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài có thể là cơ hội điều trị, thậm chí là cơ hội chữa khỏi duy nhất, đối với một số bệnh như bạch cầu cấp, u lympho, suy tủy xương, thalassemia, rối loạn miễn dịch bẩm sinh và một số bệnh rối loạn chuyển hóa bẩm sinh. Sau khi lấy tế bào gốc tạo máu, cơ thể tiếp tục sản sinh loại tế bào này.

• 

  Vì sao Bộ Y tế lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi về hiến, ghép mô tạng?ĐỌC NGAY

"Theo dự thảo, hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống bị nghiêm cấm.

Việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi người dưới 18 tuổi chết chỉ được thực hiện khi người đó đã đăng ký hiến hoặc bày tỏ nguyện vọng hiến trước khi chết, được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý và đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn.

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, cụ thể là tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. 

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả bản thân trẻ lẫn cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo cũng quy định việc hiến mô thuộc bộ phận cơ thể không còn khả năng sử dụng đối với chính người đó phải có sự đồng ý của người hiến và cha mẹ hoặc người giám hộ", ông Hà nhấn mạnh.

Bổ sung cơ chế ngăn chặn mua bán, cưỡng ép hiến mô

Để phòng ngừa nguy cơ mua bán, cưỡng ép hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi, Bộ Y tế đề xuất nhiều biện pháp kiểm soát.

Trước hết, việc hiến phải có sự đồng ý của trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự. Lãnh đạo Bộ Y tế cũng cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng thu hẹp phạm vi người nhận được hiến mô tái sinh, theo hướng người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho anh, chị, em ruột.

Người hiến phải được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành, bảo đảm được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép. Sự phản đối hoặc không đồng ý của trẻ ở bất kỳ thời điểm nào đều phải được tôn trọng và ghi nhận.

Đối với việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, dự thảo yêu cầu quy trình xác định chết não hoặc chết tuần hoàn phải bảo đảm tính độc lập, khách quan và tuân thủ quy định chặt chẽ. 

Theo Bộ Y tế, một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên hội đồng chuyên môn có kết luận tương ứng.

Dự thảo đồng thời bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi nhằm lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Sau hơn 30 năm triển khai kỹ thuật ghép tạng, đến nay Việt Nam có 34 cơ sở y tế thực hiện kỹ thuật này, với gần 1.400 ca ghép tạng thực hiện riêng trong năm 2025.