Khi giải vô địch bóng đá châu Âu Euro lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1960, đội tuyển Liên Xô (cũ), với nòng cốt là các cầu thủ Nga giành ngôi vô địch. 4 năm sau đó, tại Euro 1964, đội tuyển Liên Xô lại lọt vào trận chung kết, chỉ chịu thua sát nút Tây Ban Nha 1-2.
Đấy là khoảng thời gian bóng đá Liên Xô mạnh nhất châu Âu. Đến những năm 1970 và 1980, đội tuyển Liên Xô có thêm hai lần nữa vào chung kết Euro, đó là tại Euro 1972 (thua Tây Đức) và Euro 1988 (thua Hà Lan). Liên Xô vẫn là nền bóng đá rất mạnh, do vậy không phải ngẫu nhiên mà nền bóng đá Liên Xô ngày đó, bóng đá Nga sau này từng giúp đào tạo nên những nhà chuyên môn và những nhà quản lý hàng đầu làng túc cầu Việt Nam.
Những dấu ấn vàng son
Khi đội tuyển Liên Xô lên ngôi vô địch Euro năm 1960 và giành vị trí á quân giải đấu này năm 1960, trấn giữ khung thành của đội tuyển này là thủ môn huyền thoại Lev Ivanovich Yashin. Trước đó, vào năm 1956, Lev Yashin cùng với đội tuyển Liên Xô giành huy chương vàng Olympic. Đến năm 1966, Lev Yashin và đội tuyển Liên Xô vào bán kết World Cup.
Thủ môn huyền thoại Lev Yashin tại World Cup 1966 (Ảnh: Guardian).
Ông chơi hay đến mức được gọi là “người nhện”. Sau này, khi Lev Yashin giải nghệ và qua đời, tên của ông được đặt luôn cho danh hiệu thủ môn hay nhất ở các kỳ World Cup trong một thời gian rất dài. Ông cũng là thủ môn duy nhất trong lịch sử từng được trao Quả bóng vàng, vào năm 1963.
Ngoài ra, Lev Yashin có tên trong danh sách đề cử cho giải thưởng này vào các năm 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1964, 1965 và 1966. Số lần được đề cử cho danh hiệu Quả bóng vàng của thủ môn Lev Yashin còn nhiều và đều đặn hơn hẳn nhiều siêu tiền đạo của bóng đá thế giới ngày nay.
Thi đấu cùng thời với thủ môn Lev Yashin, đáng chú ý còn có tiền vệ Valery Voronin, Valentin Ivanov, tiền đạo Eduard Streltsov, Igor Chislenko… Họ đều là những cầu thủ Nga, tạo nên thế hệ vàng của bóng đá Liên Xô giai đoạn những năm 1950-1960.
Sau thế hệ của Lev Yashin, bóng đá Nga lại sản sinh ra một thủ môn cực kỳ xuất sắc khác, đó là Rinat Dasayev. Ông chính là hạt nhân quan trọng hàng đầu giúp đội tuyển Liên Xô lọt vào trận chung kết Euro 1988.
Năm đó, đội bóng Xô Viết chỉ chịu thua đội tuyển Hà Lan quá mạnh, với bộ ba “Hà Lan bay" lừng danh Ruud Gullit, Frank Rijkaard, Marco Van Basten, được dẫn dắt bởi HLV huyền thoại Rinus Michels.
Thủ môn Rinat Dasayev từng tỏa sáng tại Euro 1988 (Ảnh: Guardian).
Hồi tưởng về chất lượng của bóng đá Liên Xô nói chung, bóng đá Nga nói riêng ngày nào, một nhân vật rất nổi tiếng của bóng đá Việt Nam, từng được đào tạo tại Nga là ông Dương Vũ Lâm chia sẻ: “Cầu thủ Nga vừa có kỹ thuật cá nhân khéo léo, vừa có thể hình và thể lực rất tốt, vì họ là đội bóng châu Âu”.
“Giải vô địch Liên Xô ngày đó rất mạnh, với rất nhiều CLB có chất lượng rất cao tham dự giải đấu này. Khi đó, các đội bóng tại đây chơi đa dạng về mặt phong cách. Ví dụ như Dinamo Moscow ngày nào chơi theo trường phái kỹ thuật, ưa thích các pha phối hợp bóng ngắn.
Trong khi đó, một vài đội bóng khác, trong đó có Spartak Moscow chơi bóng dài nhiều hơn, đúng phong cách của các đội châu Âu. Đấy có lẽ là lý do mà bóng đá Nga nói riêng, bóng đá Liên Xô nói chung vừa có thể chơi kỹ thuật, vừa có thể chơi bóng dài, bóng bổng”, ông Lâm nói thêm.
Ông Dương Vũ Lâm từng tốt nghiệp Đại học Thể dục thể thao ở Saint Petersburg (Nga), chuyên ngành bóng đá. Ông Dương Vũ Lâm tốt nghiệp hồi thập niên 1980, trước khi về nước đóng góp rất nhiều cho bóng đá Việt Nam.
Ông Lâm từng giữ vị trí Phó Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Đông Nam Á (AFF), Phó Chủ tịch chuyên môn Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF), Tổng thư ký (TTK) Liên đoàn Bóng đá TPHCM (HFF).
Cựu Phó Chủ tịch AFF và VFF Dương Vũ Lâm (trái) từng được đào tạo tại Nga (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Khi đội tuyển Việt Nam vô địch ASEAN Cup 2008 và 2018, ông Dương Vũ Lâm ngồi ghế trưởng đoàn. Khi đội tuyển U23 Việt Nam vào chung kết giải U23 châu Á năm 2018, dưới thời HLV Park Hang Seo (người Hàn Quốc), ông Dương Vũ Lâm cũng ngồi ghế trưởng đoàn.
Ông Dương Vũ Lâm không phải là nhân vật duy nhất của giới bóng đá Việt Nam, được đào tạo tại Nga, mang theo kiến thức mà mình được đào tạo ở xứ sở bạch dương, giúp thay đổi làng túc cầu nước nhà. Bóng đá Nga từng đào tạo nên nhiều nhân vật lỗi lạc cho bóng đá Việt Nam.
Di sản từ bóng đá Nga giúp bóng đá Việt Nam thăng hoa
Ngoài ông Dương Vũ Lâm, những nhân vật khác từng được đào tạo tại Nga, sau này có đóng góp cực lớn cho bóng đá Việt Nam, giúp thay đổi bộ mặt làng túc cầu nước nhà, đáng kể nhất là các ông Trần Duy Long và Trần Quốc Tuấn.
Ông Trần Duy Long là một trong những cầu thủ xuất sắc nhất của bóng đá Việt Nam. Nhiều năm trước, khi VFF tổ chức cuộc bầu chọn danh hiệu “Cầu thủ vàng”, ông Trần Duy Long có số phiếu cao thứ nhì, chỉ xếp sau cựu danh thủ Lê Thế Thọ.
Chủ tịch VFF Trần Quốc Tuấn (phải) được đào tạo tại Nga (Ảnh: VFF).
Sau đó, ông Trần Duy Long trở thành HLV đầu tiên của đội tuyển Việt Nam, tính từ sau ngày đất nước thống nhất. Ông Trần Duy Long là thầy của rất nhiều HLV lừng lẫy về sau này như Mai Đức Chung, Lê Thụy Hải, Lê Khắc Chính…
Nhân vật còn lại là ông Trần Quốc Tuấn còn thành công hơn nữa. Ông Tuấn hiện tại là Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Việt Nam, Ủy viên thường trực Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC), thành viên Ủy ban thi đấu cấp đội tuyển quốc gia của Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA).
Đặc biệt, trong vai trò Chủ tịch VFF, ông Trần Quốc Tuấn là kiến trúc sư trưởng cho thành công lớn của bóng đá Việt Nam những năm gần nhất.
Đáng kể trong số này có ngôi vô địch các kỳ ASEAN Cup 2024, 2026, vô địch SEA Games các năm 2019, 2022 và 2025, vô địch U23 Đông Nam Á các năm 2022, 2023 và 2025, giành vị trí á quân giải U23 châu Á năm 2018, hạng ba giải đấu này năm 2026.
Thành công của bóng đá Việt Nam ngày nay có không ít dấu ấn của bóng đá Nga (Ảnh: Đỗ Minh Quân).
Kỳ thực, cách ông Tuấn hoạch định chiến lược cho bóng đá Việt Nam thể hiện hơi thở của bóng đá Nga ngày nào: Đó là xem trọng chất lượng giải quốc nội, quan tâm đến sự phát triển bóng đá trẻ, đồng thời không quên dành sự chú ý cho bóng đá học đường...
Cố nhân của nước Nga, cựu Phó Chủ tịch chuyên môn VFF Dương Vũ Lâm bình luận về con đường mà bóng đá Việt Nam dưới thời Chủ tịch VFF Trần Quốc Tuấn đang theo đuổi: “Ông Tuấn học hỏi những điều tốt nhất, những tinh hoa trong vận hành bóng đá Nga ngày nào, Người Nga xem thể thao nói chung, bóng đá nói riêng là một trong những kênh quan trọng để quảng bá và giới thiệu hình ảnh đất nước".
"Họ đầu tư cho thể thao và bóng đá rất mạnh. Họ đầu tư từ chất lượng chuyên môn cho đến chất lượng sân bãi. Hiếm có quốc gia nào trên thế giới vừa có các sân bóng ngoài trời, vừa có các sân bóng trong nhà (được sử dụng cho mùa đông) hiện đại và quy mô như tại Nga. Ngay đến sân bãi của các trường học tại xứ sở bạch dương cũng rất quy mô và rất đẹp.
Thật ra, sự sa sút của bóng đá Nga hiện tại đến từ nguyên nhân khách quan, vì họ không được tham dự các giải đấu quốc tế lớn, nên kinh nghiệm và tính thực chiến của cầu thủ Nga giảm sút. Nếu không bị cấm thi đấu, bóng đá Nga sẽ rất mạnh”, ông Lâm khẳng định.
Ông Dương Vũ Lâm, ông Trần Quốc Tuấn, hay ông Trần Duy Long đều là những tinh hoa của bóng đá Việt Nam, được bóng đá Nga đào tạo. Thành ra, khi nói về những dấu mốc của bóng đá trong nước bây giờ, chúng ta không thể nào quên dấu ấn từ bóng đá Nga.