Những cái bắt tay trong lịch sử
Khi Tổng thống Mỹ Nixon sang Bắc Kinh năm 1972, ông đã chủ động chìa tay ra bắt tay Thủ tướng Chu Ân Lai ngay trên đường băng. Hành động đó đánh dấu sự chấm dứt đột ngột hai thập kỷ Mỹ cô lập Trung Quốc. Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ John Foster Dulles từng cố tình từ chối bắt tay Chu Ân Lai ở Geneva năm 1954, nên cái bắt tay của Nixon mang tính sửa sai lịch sử.
Ngày 22.9.1984, tại nghĩa trang quân đội Verdun ở Pháp, Tổng thống Pháp Mitterrand và Thủ tướng Đức Kohl đã không chỉ bắt tay mà còn nắm chặt tay nhau trong lúc nghe quốc ca. Hai cựu thù của hai cuộc Thế chiến nắm tay nhau giữa 15.000 ngôi mộ tử sĩ, bức ảnh đó trở thành biểu tượng cho sự hòa giải Pháp - Đức và là nền tảng của Liên minh châu Âu ngày nay.
Vào năm 2017, Tổng thống Trump bắt tay Thủ tướng Nhật Shinzo Abe, ông giữ tay ông Abe tới 19 giây, lại còn vỗ vào mu bàn tay ông Abe, cái bắt tay đó phát đi thông điệp : "Chúng tôi là một đội".
Cũng trong năm này, Tổng thống Trump bắt tay Tổng thống Pháp Macron kéo dài 29 giây. Đầu tiên ông Trump giữ chặt, nhưng sau đó Macron còn siết chặt hơn, ông Trump muốn rút tay ra nhưng Macron chưa buông, đến mức để lại một vệt hằn trắng trên tay ông. Cái bắt tay này báo chí tốn nhiều giấy mực, gọi là "kéo co bằng tay". Ban đầu ông Trump thể hiện sức mạnh, nhưng hành vi của Macron phát đi thông điệp "Tôi không dễ bị bắt nạt".
Vào năm 2015, tại Singapore, Tập Cận Bình - Mã Anh Cửu, hai lãnh đạo Trung Quốc và Đài Loan gặp nhau lần đầu, bắt tay tới 81 giây. Họ cứ nắm mãi không buông để khẳng định"Chúng tôi là một nhà".
Một cái bắt tay nói lên quan điểm chính trị, thể hiện vị thế, thái độ hợp tác và tầm văn hóa của người bắt tay
HÌNH MINH HỌA TẠO BỞI GEMINI
Ngày 13.9.1993 trên bãi cỏ Nhà Trắng, Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin và lãnh đạo Tổ chức Giải phóng Palestine Yasser Arafat đã có cái bắt tay đầu tiên trước công chúng sau các cuộc đàm phán hòa bình. Cảnh quay lịch sử cho thấy Rabin rất miễn cưỡng, còn Tổng thống Clinton phải hơi đẩy nhẹ lưng Rabin về phía Arafat. Cái bắt tay dù gượng gạo ấy lại mở ra Hiệp định Oslo và giúp cả hai cùng đoạt giải Nobel Hòa bình 1994.
Và đây là cái bắt tay nổi tiếng nhất lịch sử thể thao. Tại Olympic Berlin 1936 đang chìm trong tuyên truyền của Đức Quốc Xã về thuyết chủng tộc Aryan thượng đẳng, Jesse Owens, vận động viên điền kinh da đen người Mỹ, phá kỷ lục liên tục. Đối thủ người Đức Luz Long đã chủ động đến bắt tay, ôm Owens và chỉ cho anh cách chỉnh điểm nhảy. Anh đã làm điều đó khi Hitler ngồi xem dưới khán đài. Hành động dũng cảm này bị coi là phản bội trong mắt Đức Quốc xã, nhưng nó trở thành biểu tượng cho tinh thần thể thao vượt lên thiên kiến chính trị. Một cái bắt tay thách thức cả một chế độ Quốc xã mà dư âm còn mãi đến bây giờ.
Luz Long sau đó bị bắt lính và tử trận năm 1943. Trước khi chết, anh có viết thư cho Owens nhờ Owens sau này nếu có gặp thì kể cho con trai ông nghe về tình bạn của họ. Hai gia đình Owens và Long vẫn giữ liên lạc cho đến tận đời cháu.
Bắt tay nhau bằng sự tự tin, tôn trọng và lòng tử tế
Tất cả các chính khách, các doanh nhân và những người nổi tiếng đều phải học cách bắt tay. Nghi thức này nằm trong các môn học Lễ tân ngoại giao hay Nghi thức giao tiếp quốc tế ở các học viện ngoại giao, đại học ngoại thương hoặc du lịch hay các chương trình đào tạo khác.
Các chính khách, nhất là các nhà lãnh đạo quốc gia, dù có học các trường này hay không đều có một đội ngũ chuyên "nâng khăn sửa túi", hướng dẫn đến từng chi tiết phải áp dụng trong mỗi sự kiện, tùy loại đối tác hay công chúng sẽ có mặt trong các sự kiện đó.
Đối với những người nổi tiếng (nghệ sĩ, vận động viên hay người thường xuyên tiếp xúc với truyền thông), họ có một đội ngũ quản lý làm nhiệm vụ này không để sơ suất.
Trường lớp dạy cách bắt tay rất chi tiết, từ kỹ thuật, cự ly, thời gian của cái bắt tay, phong cách văn hóa của mỗi quốc gia, của từng đối tác quốc tế, đến cách bắt tay với người có địa vị cao hơn mình hoặc thấp hơn mình và cách bắt tay với nhiều người trong công chúng.
Một cái bắt tay nói lên quan điểm chính trị, thể hiện vị thế, thái độ hợp tác và tầm văn hóa của người bắt tay. Những thứ đó được trường lớp dạy bài bản, được các chuyên gia nghiên cứu đúc kết để làm tư vấn trong "màn trướng".
Nhưng ngôn ngữ của cái bắt tay chỉ học theo bài bản thì nhìn không thấy lỗi nhưng trông rất chán. Nó không có sự phá cách như ông Trump vỗ vào mu bàn tay ông Abe hay ông Macron giữ chặt bàn tay không để ông Trump rút ra. Càng không tạo ra được những cái bắt tay lịch sử như nói ở trên.
Và điều quan trọng nhất mà tôi thường để ý khi những người nổi tiếng bắt tay công chúng. Trong khoảnh khắc 3 giây bắt tay, họ có coi người mà họ bắt tay là quan trọng duy nhất không? Hay họ lần lượt bắt tay từng người, nhưng không nhìn vào người đó mà nhìn qua người khác rồi qua quýt bắt tay thể hiện họ đang rất vội với những chuyện quan trọng hơn? Trong 3 giây, coi người mà họ bắt tay là quan trọng duy nhất, đó chính là chiều sâu văn hóa, không ai dạy được.
Nhìn những tấm hình và các đoạn phim về những cái bắt tay của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quan hệ quốc tế và trong nước, đối với các cụ già, đối với bộ đội và dân chúng, ta thấy một mẫu mực tự nhiên, chân thành, vừa thể hiện vị thế của quốc gia, vừa đầm ấm ân cần đối với từng người dân trong nước. Sự vĩ đại Người thể hiện đến từng chi tiết ở cái bắt tay.
Còn đối với người thường chúng ta, có thể chúng ta không cần phải học cách bắt tay, không cần phải học ngôn ngữ hình thể, chúng ta có thể bắt tay nhau bằng sự tự tin, sự tôn trọng và lòng tử tế, với một thông điệp giản dị: Thế giới có thể lạnh lẽo, nhưng bàn tay trong lòng bàn tay thì ấm áp.