Cái giá của giấc mơ xuất ngoại

Ước mơ biến thành khoản nợ

Đầu năm 2024, ông M.P.T., 49 tuổi, ở Cần Thơ, cùng vợ làm nông, cuộc sống gia đình chỉ đủ đắp đổi qua ngày. Qua người quen giới thiệu, vợ chồng ông biết Trần Thị Ngọc Nương, 24 tuổi, người giới thiệu có thể đưa lao động sang Hàn Quốc làm việc thời vụ 8 tháng. Mức thu nhập được quảng cáo khiến hai vợ chồng không khỏi kỳ vọng (khoảng 1,7-1,8 triệu đồng/ngày, tương đương hơn 50 triệu đồng/tháng).

Nương từng có chồng là người Hàn Quốc và được giới thiệu là người am hiểu việc mai mối, kết hôn với người Hàn nên vợ chồng ông T. càng tin tưởng. Hai vợ chồng chạy vạy tiền bạc, làm hồ sơ với hy vọng ngày xuất cảnh không còn xa.

Nhưng sau khi tiền được giao, ngày đi liên tục bị hẹn tới hẹn lui. Chờ mãi không thấy kết quả, ông T. mới nhận ra mình có thể đã rơi vào bẫy.

“Do thiếu hiểu biết nên tôi tin. Sau đó, tôi cũng nhiều lần tìm đến những nơi rao có khả năng làm hồ sơ xuất khẩu lao động nhưng cuối cùng toàn gặp những trường hợp không hợp pháp. Còn số nợ cũ thì cũng vừa mới trả xong thôi”, ông T. buồn bã kể.

Chuyến đi không thành, đôi vợ chồng rời quê, lên Đồng Nai xin làm thuê tại một công ty để kiếm sống.

Với ông B.V.M., 51 tuổi, câu chuyện còn nặng nề hơn. Không có đất canh tác, vợ chồng ông quanh năm đi làm thuê, ai thuê gì làm nấy. Khi nghe truyền miệng về một người có thể lo thủ tục đưa lao động sang nước ngoài, ôm khát vọng thoát nghèo, ông quyết định vay gần 20 triệu đồng từ người thân để làm hồ sơ.

Tiền đã đưa, nhưng chuyến đi không bao giờ thành hiện thực. Khoản nợ đến nay vẫn chưa trả hết. Mỗi ngày ông M. tiếp tục đi làm thuê, kiếm khoảng 200.000 đồng, chỉ có thể dành để trả lãi cho người thân, họ hàng. Vợ ông sức khỏe yếu, chỉ làm được những công việc lặt vặt nên thu nhập gia đình càng thêm eo hẹp. ông M. thở dài: “Giờ có muốn đi lao động nước ngoài cũng phải tìm hiểu thật kỹ, tìm đến cơ sở có phép, chứ tôi không dám tin người ta nói nữa. Tôi tởn rồi”.

Hai người đàn ông chưa từng đặt chân tới Hàn Quốc đều đã phải trả giá cho một chuyến đi chưa bao giờ bắt đầu.

Vụ việc liên quan Trần Thị Ngọc Nương cho thấy cách một giấc mơ có thể bị biến thành công cụ kiếm tiền của những kẻ lừa đảo. Nương từng thuê một căn nhà tại phường Thốt Nốt, lập bảng hiệu với nội dung vận chuyển quốc tế Hàn Quốc - Đài Loan (Trung Quốc) - Malaysia - Singapore - Mỹ, tư vấn kết hôn, nhận làm hộ chiếu, visa tại nhà.

Người này sử dụng Facebook, Zalo để tìm kiếm những người có nhu cầu đi lao động nước ngoài. Những người tìm đến được giới thiệu hợp đồng lao động thời vụ với chi phí 48 triệu đồng/người, phải đặt cọc trước 50%, tương đương 24 triệu đồng. Sau khi nhận tiền, Nương hứa khoảng 10-20 ngày sẽ hoàn tất hợp đồng, thông báo kết quả để người lao động xuất cảnh.

Nhưng những lời hứa cứ nối tiếp nhau, còn người đã nộp tiền vẫn không thể lên đường.

Từ tháng 10/2023 đến tháng 8/2024, Nương đã “ký hợp đồng” với 146 người, nhận tổng cộng hơn 3,76 tỷ đồng. Với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Nương bị TAND TP Cần Thơ tuyên phạt 14 năm tù.

Bản án khép lại một vụ án nhưng chưa kết thúc câu chuyện của những người bị hại. Mất tiền đồng nghĩa với việc giấc mơ sang nước ngoài làm việc dang dở, trong khi khoản nợ vẫn còn đó.

Theo Công an TP Cần Thơ, thời gian gần đây, lợi dụng nhu cầu tìm kiếm việc làm có thu nhập cao, đặc biệt tại khu vực nông thôn, nhiều đối tượng sử dụng Zalo, Facebook, TikTok để quảng bá, môi giới chương trình đưa người đi lao động thời vụ tại Hàn Quốc.

Công thức không mới nhưng đánh trúng tâm lý của người đang cần một lối thoát: chi phí thấp, không cần ngoại ngữ, thủ tục đơn giản, thu nhập 40-60 triệu đồng/tháng, xuất cảnh nhanh, tỷ lệ đậu gần như 100%. Có người được tư vấn sai sự thật, thu tiền đặt cọc, phí hồ sơ, phí “giữ chỗ”, rồi bị kéo dài thời gian hoặc cắt đứt liên lạc.

Trong một vụ việc khác, Công an TP Cần Thơ đã khởi tố, bắt tạm giam Nguyễn Thị Thu Đông, Giám đốc Công ty Huỳnh Hương Group và Lầu Thị Giang, Giám đốc Công ty Hải Anh Đại Phong, để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các đối tượng thu phí 30-175 triệu đồng với người đăng ký đi Hàn Quốc, chiếm đoạt hơn 5,5 tỷ đồng trong hơn 1 năm.

Tương tự, Thái Mộng Cầm, người mang quốc tịch Việt Nam và Hàn Quốc, bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Bước đầu, số tiền được xác định đã chiếm đoạt trên 5 tỷ đồng của 349 bị hại.

Đó rõ ràng không còn là những vụ việc cá biệt của một vài người nhẹ dạ. Đằng sau mỗi hợp đồng giả là một người đang cần việc. Và không chỉ người chưa đi mới có thể trả giá. Cạm bẫy của những chuyến đi xa không dừng lại ở trước ngày xuất cảnh.

Một chuyến đi, nhiều ngã rẽ

Sau khi đã ở nước ngoài, vẫn có người chọn bước ra ngoài con đường lao động hợp pháp vì áp lực thu nhập và những khoản nợ ở quê nhà. Anh Thái Duy Thiện, một lao động Việt Nam từng làm việc tại Hàn Quốc, là một trường hợp như vậy.

Năm 2011, anh sang Hàn Quốc theo chương trình cấp phép lao động, làm trong một nhà máy sản xuất phụ tùng ô tô. Hết thời hạn 4 năm 9 tháng, số tiền tích lũy chưa đạt như kỳ vọng. Nếu về nước, khi muốn trở lại làm việc anh phải trải qua một kỳ thi sát hạch, trong khi chính anh cũng chưa biết về quê sẽ làm gì.

Sau gần 5 năm xa nhà, ngoài căn nhà xây được, anh cảm thấy mình chưa có đủ vốn để lo cho gia đình. Cuối cùng, anh quyết định “nhảy” ra ngoài. “Trước khi sang Hàn Quốc, nghe người này, người kia bỏ trốn tôi cũng không đồng tình với họ nhưng khi rơi vào mình, tôi lại không tránh được”, anh Thiện kể.

Từ một lao động hợp pháp, anh trở thành người cư trú và làm việc bất hợp pháp. Và rủi ro cũng ập tới, trong quá trình lao động “chui”, anh bị tai nạn, đứt ngón tay út, phải phẫu thuật nối lại. Chi phí điều trị lên tới hơn 300 triệu đồng.

Điều đáng suy nghĩ là quyết định ở lại “chui” không bắt đầu từ ý định coi thường pháp luật của người lao động mà thường là từ một phép tính rất thực dụng: đã đi gần 5 năm, tiền tích lũy chưa đủ, về nước chưa biết làm gì, trong khi ở lại có thể kiếm thêm. Chính phép tính ấy đã đẩy người lao động vào con đường mà cái giá phải trả không chỉ là sự bất an.

Lao động “chui” bị bắt, bị trục xuất là mất trắng, lỗ lớn khoản đầu tư để đi. Với cộng đồng, cái giá phải trả còn lớn hơn. Việc phá bỏ hợp đồng, cư trú bất hợp pháp có thể ảnh hưởng đến những lao động khác, thậm chí khiến một số địa phương mất cơ hội tuyển chọn lao động theo chương trình hợp pháp.

Theo ông Tiêu Minh Dưỡng, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP Cần Thơ, người có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài cần tìm hiểu kỹ tư cách pháp nhân của đơn vị tuyển dụng.

Người lao động nên đăng ký thông qua Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Cần Thơ, Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc UBND xã, phường hoặc các doanh nghiệp được cấp phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; không chuyển tiền đặt cọc, phí dịch vụ hoặc cung cấp giấy tờ cá nhân cho tổ chức, cá nhân không rõ tư cách pháp nhân.

Đặc biệt, cần cảnh giác với những lời quảng cáo “việc nhẹ, lương cao”, “bao đậu”, “xuất cảnh nhanh” trên mạng xã hội.

Tất nhiên, giải pháp bằng lời khuyến cáo vẫn chưa đủ. Người lao động chỉ có thể tránh một cái bẫy khi họ có một con đường đáng tin cậy để tìm hiểu và lựa chọn.

Ở cơ sở, nơi một người dân có thể chỉ cần nghe một lời giới thiệu của người quen, xem một video trên TikTok hoặc nhận một tin nhắn Zalo để quyết định vay hàng chục triệu đồng, khoảng cách giữa thông tin chính thống và thông tin trên mạng đôi khi quyết định cả tương lai của một gia đình.

Như Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Nguyễn Văn Khởi nhận xét, ở cơ sở, người dân thường tìm đến cán bộ địa phương, cán bộ việc làm, tổ dân phố, trưởng ấp, trưởng khu vực và những người trực tiếp làm công tác tuyên truyền; đây là những cầu nối quan trọng để chính sách đến gần người dân.

Một chuyến đi làm việc ở nước ngoài có thể mở ra cơ hội thay đổi cuộc sống. Nhưng trước khi hỏi đi được bao nhiêu tiền, người lao động cần biết mình đi bằng con đường nào, ai chịu trách nhiệm cho chuyến đi, hợp đồng lao động có thật hay không và sau khi kết thúc hợp đồng sẽ trở về đâu.

Bởi một chuyến đi xa chỉ thực sự là cơ hội khi con đường đi đến đó hợp pháp, an toàn và đủ rõ ràng để người lao động không phải đánh cược tương lai gia đình vào một lời hứa.

Còn với những người đã hoàn thành chuyến đi, có thành quả nhất định thì quan trọng là sau những năm tháng xa nhà có tìm được một công việc đủ tốt để những gì đã đánh đổi không trở thành vô nghĩa. Chuyện tìm chỗ đứng của những người trở về cũng là bài toán thách thức.