Cận cảnh lăng mộ thân phụ Nam Phương Hoàng hậu 'im lìm' trên đồi thông Đà Lạt

Giữa những rặng thông xanh của Đà Lạt, lăng mộ Long Mỹ Quận công Nguyễn Hữu Hào nằm lặng lẽ trên một ngọn đồi rộng khoảng 4 ha, gần thác Cam Ly. Đây là nơi an nghỉ của thân phụ Nam Phương Hoàng hậu Nguyễn Hữu Thị Lan, người vợ được vua Bảo Đại tấn phong hoàng hậu. Khung cảnh vốn hài hòa, tĩnh lặng, từng được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, nay lại gây chú ý bởi vẻ hoang vắng và thiếu chăm sóc. Ông Nguyễn Hữu Hào qua đời năm 1937, sau đó con gái ông là Nam Phương Hoàng hậu cho xây dựng cụm lăng để an táng cha mình. Công trình hoàn thành vào năm 1941, tọa lạc trong khu vực bảo vệ của di tích danh lam thắng cảnh cấp quốc gia thác Cam Ly. Sau 85 năm, cụm lăng vẫn giữ nhiều nét kiến trúc ban đầu, nhưng cảnh quan xung quanh đã xuống cấp rõ rệt. Lăng nằm trên đỉnh đồi thông, giữa không gian quanh năm xanh mát, song lối vào, sân tế, sân chầu cùng nhiều khu vực khác đều phủ đầy lá thông và cỏ dại. Con đường Nhất Chính đạo gồm 158 bậc thang dẫn từ cổng lên khu lăng hiện loang lổ rong rêu, nhiều viên gạch lát đã nứt vỡ. Người tìm đến đây gần như không gặp bảo vệ, nhân viên chăm sóc hoặc bảng chỉ dẫn giới thiệu về giá trị lịch sử của công trình. Theo ghi nhận của Thanh Niên, nhà mộ xuất hiện các vết nứt, tình trạng thấm nước, trong khi nền nhà bị rong rêu và nấm mốc làm ám đen. Tường bao quanh cụm lăng có nhiều đoạn đứt gãy, lún nứt, bề mặt phủ kín dấu vết xuống cấp sau thời gian dài không được tu sửa. Mái ngói cũng đầy lá thông, cỏ dại mọc lan tại nhiều vị trí, khiến nơi an nghỉ mang vẻ tiêu điều giữa cảnh sắc thơ mộng của Đà Lạt. Trong lăng có hai ngôi mộ, với phần mộ bên phải được cho là nơi an táng ông Nguyễn Hữu Hào, còn phần bên trái dành cho vợ ông là bà Lê Thị Bình. Bà Bình qua đời năm 1964 tại Pháp và được an táng ở ngoại ô Paris, vì vậy phần mộ bên trái tại Đà Lạt đến nay vẫn để trống. Dù vậy, bên ngoài ngôi mộ vẫn có hương khói, cho thấy nơi đây thỉnh thoảng vẫn được người dân hoặc khách viếng thăm tưởng nhớ. Năm 2009, cụm lăng được đưa vào dự án nâng cấp, cải tạo khu du lịch thác Cam Ly và lăng Nguyễn Hữu Hào, với tổng vốn 200 tỉ đồng. Dự án có tổng diện tích gần 37,6 ha, do Công ty cổ phần dịch vụ du lịch Đà Lạt làm nhà đầu tư, nhưng nhiều năm chậm tiến độ. Đến năm 2021, dự án bị thu hồi, cụm lăng được giao về cơ quan chức năng địa phương quản lý, song hiện trạng vẫn chưa có thay đổi đáng kể. Phía cổng chính tại ngã ba Nguyễn Đình Quân và Hoàng Văn Thụ thậm chí trở thành nơi tập kết đá xây dựng của một doanh nghiệp, tạo hình ảnh thiếu phù hợp với không gian di tích. Hiện khách tìm đến lăng chủ yếu là những nhóm bạn trẻ biết thông tin qua mạng xã hội, hoặc các cặp đôi mặc trang phục truyền thống đến chụp ảnh. Không có hệ thống giới thiệu chính thức, họ phải tự tìm đường giữa cỏ dại, bậc thang phủ rêu và cảnh quan gần như bị bỏ quên. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng cho biết năm 2026, tỉnh có dự án sửa chữa, cải tạo lăng Nguyễn Hữu Hào, đồng thời đưa cụm lăng vào danh mục kiểm kê di tích của địa phương. Nếu công trình đáp ứng đủ tiêu chí theo Luật Di sản văn hóa hiện hành, cơ quan chuyên môn sẽ tham mưu UBND tỉnh hoàn thiện hồ sơ đề nghị các bước tiếp theo. Với giá trị lịch sử, kiến trúc và vị trí đặc biệt, việc phục hồi đúng mức có thể giúp lăng thoát cảnh im lìm, trả lại vẻ trang nghiêm vốn có giữa đồi thông Đà Lạt.