Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe về các tiêu chuẩn xanh, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, thành phố đang tập trung nâng cao năng lực cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời thắt chặt chuỗi liên kết sản xuất-tiêu thụ để biến tiềm năng thành lợi thế, đưa nông sản vươn xa.
Sau sáp nhập, Cần Thơ có không gian kinh tế nông nghiệp rộng lớn với hơn 530.000ha đất sản xuất, chiếm hơn 83% diện tích tự nhiên. Quỹ đất rộng lớn cùng các tiểu vùng sinh thái đa dạng đã tạo tiền đề hình thành nên những vùng chuyên canh quy mô lớn, từ lúa gạo chất lượng cao, cây ăn trái đặc sản cho đến nuôi trồng thủy sản, cung ứng nguồn hàng hóa dồi dào cho cả tiêu thụ nội địa lẫn xuất khẩu.
Không chỉ khai thác nguồn lực nội tại, Cần Thơ còn thể hiện rõ vai trò hạt nhân khi trở thành cầu nối thu mua, chế biến và đưa nông sản của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long vươn ra thế giới. Nhiều doanh nghiệp lớn trên địa bàn đã chủ động liên kết, thu mua nông sản từ các tỉnh lân cận để chế biến sâu và xuất khẩu.
Theo Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ), thành phố đang sở hữu nền tảng vững chắc với 266 doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Nông sản Cần Thơ đã chinh phục thành công nhiều thị trường khó tính bậc nhất như EU, Nhật Bản, Mỹ, Australia, Trung Quốc và khu vực Trung Đông.
Hiện, toàn thành phố có 185 cơ sở sản xuất đạt các chứng nhận quốc tế khắt khe như HACCP, ISO, FSSC và hình thành hơn 140 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn với 337 sản phẩm được xác nhận. Đây chính là cơ sở quan trọng giúp nông sản địa phương rộng đường vươn xa và gia tăng giá trị cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Thực hiện chiến lược chuyển dịch mạnh mẽ sang sản xuất chất lượng cao, giảm phát thải và nâng cao giá trị gia tăng, thành phố Cần Thơ đạt được những dấu ấn rõ nét ở ngành hàng lúa gạo và cây ăn trái.
Với 319.000ha đất trồng lúa, tổng diện tích gieo trồng đạt gần 700.000ha và sản lượng hơn 4,6 triệu tấn/năm, Cần Thơ là địa phương dẫn đầu về tỷ lệ sử dụng giống lúa thơm và chất lượng cao (chiếm hơn 92%). Thành phố có 34 doanh nghiệp đủ điều kiện xuất khẩu gạo trực tiếp cùng hệ thống kho bãi, nhà máy chế biến hiện đại.
Hiện nay, Cần Thơ đang đẩy mạnh Đề án phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp với mục tiêu đạt hơn 170.000ha vào năm 2030. Nhờ hợp tác chặt chẽ với các hợp tác xã, nhiều doanh nghiệp đã tạo ra dòng “gạo xanh” đạt chuẩn, xuất khẩu thành công với giá bán vượt trội.
Toàn thành phố hiện có hơn 1.000.000ha cây ăn trái, với sản lượng hơn 1,7 triệu tấn/năm. Trên địa bàn đã hình thành hơn 190 hợp tác xã, tổ hợp tác liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp và mô hình du lịch sinh thái vườn. Đáng chú ý, hơn 40 doanh nghiệp đã bắt tay với các hợp tác xã để sản xuất sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc quy mô 6.000ha với 477 mã số vùng trồng.
Bên cạnh đó, các chuỗi liên kết cho mít, nhãn, bưởi, xoài, vú sữa… cũng được đẩy mạnh. Đến nay, thành phố đã cấp tổng số 547 mã số vùng trồng (tổng diện tích 11.212ha), đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang Mỹ, Australia, Trung Quốc, Hàn Quốc...
Nhiều hợp tác xã, tổ hợp tác ứng dụng khoa học công nghệ vào canh tác, liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ nông sản ổn định, giá cao.
Ông Trần Văn Chiến, Giám đốc Hợp tác xã Trường Khương A (xã Trường Long) cho biết, đơn vị chủ động đưa thiết bị bay không người lái (drone) vào phun thuốc bảo vệ thực vật. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại không chỉ thay đổi phương thức lao động truyền thống mà còn giúp tối ưu hóa sản xuất, đặc biệt trên diện tích 30ha sầu riêng với những gốc cây cao hơn 10 năm tuổi, tán rộng và mật độ dày. Giải pháp này giải quyết hiệu quả tình trạng thiếu hụt nhân công, bảo đảm độ bao phủ đồng đều và giảm thiểu rủi ro tiếp xúc trực tiếp với hóa chất cho nông dân. Nhờ liên kết, canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP nên sầu riêng, vú sữa của đơn vị luôn bán với giá cao hơn các vườn canh tác truyền thống, nhất là trong giai đoạn thu hoạch rộ.
Mặc dù đạt được những kết quả kinh tế ấn tượng, ngành nông nghiệp Cần Thơ vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Tình trạng tổ chức sản xuất ở nhiều loại nông sản trên địa bàn vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ và nhiều diện tích canh tác chưa thiết lập được chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định.
Để tháo gỡ các nút thắt này, theo Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ, ngành nông nghiệp thành phố sẽ đẩy mạnh sản xuất theo các chuẩn mực VietGAP, GlobalGAP và hướng tới nông nghiệp hữu cơ. Việc áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật an toàn không chỉ bảo vệ môi trường sinh thái mà còn bảo đảm chất lượng nông sản đồng đều. Song song đó, thành phố sẽ tăng cường cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi và gắn tem truy xuất nguồn gốc (QR code). Đây được xem là "tấm hộ chiếu" giúp nông sản địa phương đủ điều kiện bước vào các siêu thị lớn và thị trường xuất khẩu khó tính.
Bên cạnh đó, để nâng cao giá trị gia tăng, Cần Thơ tăng cường liên kết sản xuất nông sản theo chuỗi giá trị, thu hút đầu tư vào hạ tầng logistics và công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch. Việc phát triển các trung tâm chế biến sâu sẽ giúp đa dạng hóa sản phẩm (sấy, đóng hộp, chiết xuất), giảm tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch và khắc phục triệt để tình trạng "được mùa mất giá"; hỗ trợ nâng cao năng lực hoạt động của các hợp tác xã kiểu mới, làm cầu nối bền vững giữa nông dân và doanh nghiệp bao tiêu. Sự liên kết chặt chẽ theo chuỗi giá trị giúp định hình quy hoạch vùng trồng, đáp ứng chính xác nhu cầu thị trường về cả số lượng và chất lượng để nông sản vươn xa.
THANH TÂM - NGUYỄN CÔNG