Canada ngày 8/9 bắt đầu áp thuế 15-50% lên gần 20 tỷ USD hàng hóa Mỹ, nhằm vào nhiều mặt hàng như thép, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp và sản phẩm sữa. Động thái nhằm trả đũa Mỹ, sau khi Washington ngày 22/8 áp thuế 50% lên 20 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ nước láng giềng.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đáp lại bằng lệnh cấm nhập khẩu nhiều sản phẩm sữa, xe máy và đồ uống từ Canada kể từ ngày 29/9. Washington cũng tìm cách loại hàng hóa Canada khỏi một số hợp đồng mua sắm dài hạn của chính phủ Mỹ.
Loạt diễn biến "ăn miếng trả miếng" đẩy cuộc chiến thương mại giữa hai đồng minh lâu năm tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng Ottawa không nên lùi bước, mà cần tận dụng sức ép hiện nay để đẩy nhanh quá trình giảm phụ thuộc vào Mỹ.
"Với nền kinh tế có sức chống chịu tốt và vị thế tài khóa vững mạnh nhất trong G7, chúng ta có đủ mọi điều kiện cần thiết để chuyển hướng và phát triển thịnh vượng. Dĩ nhiên, quá trình đó sẽ có cái giá phải trả, nhưng không thể bằng cái giá của việc không hành động", ông Carney nói ngày 8/9.
Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại cuộc họp báo ở thủ đô Ottawa ngày 22/8. Ảnh: AFP
Ottawa đang đẩy nhanh kế hoạch mở rộng các thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng để doanh nghiệp Canada có thêm lựa chọn ngoài Mỹ. Chính phủ nước này cũng đặt mục tiêu tăng gấp đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong thập kỷ tới.
Châu Âu đang nổi lên như một trong những đối tác quan trọng nhất trong kế hoạch của Ottawa. Canada đang xem xét các phương án tăng cường quan hệ với Liên minh châu Âu (EU), từ mở rộng những thỏa thuận hiện có đến xây dựng một khuôn khổ hợp tác mới.
Thủ tướng Carney dự kiến tới Strasbourg, Pháp, vào giữa tháng 9, gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen và phát biểu trước Nghị viện châu Âu. Chuyến đi được kỳ vọng tạo thêm động lực cho quan hệ kinh tế giữa hai bên.
Canada cũng hướng tới Nhật Bản, Hàn Quốc và các nền kinh tế khác tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Việc mở rộng thị trường đi cùng nỗ lực phát triển các tuyến vận tải và cơ sở hạ tầng xuất khẩu, qua đó giúp hàng hóa Canada tiếp cận các khách hàng ngoài Bắc Mỹ.
Một phần quan trọng trong kế hoạch của Ottawa là thu hút vốn cho những dự án có thể mở rộng năng lực xuất khẩu của Canada. Tại các hội nghị đầu tư, chính phủ Canada tìm kiếm nguồn vốn từ các ngân hàng Mỹ, quỹ đầu tư quốc gia vùng Vịnh và các quỹ hưu trí châu Âu. Các lĩnh vực được chú trọng gồm cảng biển, đường sá, khai khoáng, năng lượng và các tuyến đường ống dầu khí.
Giới chức Canada coi nguồn tài nguyên phong phú, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và khoáng sản thiết yếu là lợi thế để thu hút các đối tác mới. Nếu các dự án này được triển khai, Canada có thể tăng khả năng xuất khẩu sang châu Âu và châu Á thay vì chủ yếu đưa hàng hóa xuống phía nam.
Chiến lược của Thủ tướng Carney nhận được sự ủng hộ đáng kể từ người dân. Kết quả thăm dò do Viện Angus Reid ở Canada công bố ngày 8/9 cho thấy 62% người được hỏi hài lòng với cách ông Carney điều hành chính phủ, tăng từ mức 51% hồi tháng 8. 75% cho rằng Thủ tướng đã đúng khi rút khỏi các cuộc đàm phán thương mại với Washington.
Container tại cảng Montreal, thành phố Montreal, tỉnh Quebec ngày 23/8. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế vẫn rất lớn, châu Âu và châu Á khó có thể thay thế Mỹ trong thời gian ngắn. Khoảng cách địa lý, quy mô thị trường và mức độ liên kết giữa các doanh nghiệp Canada với đối tác Mỹ khiến quá trình chuyển hướng cần nhiều năm
Hơn 70% hàng hóa xuất khẩu của Canada vẫn được đưa sang Mỹ. Nhiều ngành công nghiệp của hai nước phụ thuộc vào cùng một chuỗi cung ứng, trong đó linh kiện và nguyên liệu liên tục qua lại biên giới. Phòng Thương mại Canada kêu gọi chính phủ của ông Carney đáp trả Mỹ một cách có chọn lọc và có tính toán, thay vì áp dụng các biện pháp trên diện rộng.
"Các doanh nghiệp hiểu việc trả đũa là cần thiết, nhưng không muốn chứng kiến căng thẳng cứ leo thang không ngừng", Candace Laing, Tổng giám đốc Phòng Thương mại Canada, nói với BBC.
Một số chuyên gia còn lo ngại các diễn biến có thể làm lung lay Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), đang là nền tảng cho hoạt động thương mại trên khắp Bắc Mỹ thay thế cho Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA).
"Điều chúng tôi lo ngại là một vòng xoáy leo thang", Michael Harvey, thành viên ủy ban cố vấn của Thủ tướng Carney về quan hệ kinh tế song phương với Mỹ, nói với Reuters. "Tuy nhiên, chúng tôi hoàn toàn hiểu rằng Thủ tướng cần tìm ra những lĩnh vực mà Canada có thể tạo sức ép".
Như Tâm (Theo Reuters, WSJ, BBC)