Theo ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), một nghiên cứu được tiến hành cách đây hơn 10 năm ghi nhận tỉ lệ vô sinh tại Việt Nam vào khoảng 7%. Con số này có thể đã tăng lên, song cần có những nghiên cứu, khảo sát mới để đánh giá chính xác thực trạng hiện nay.
Ông Đinh Anh Tuấn cho rằng, việc hỗ trợ các cặp vợ chồng vô sinh không chỉ nhằm hiện thực hóa mong muốn làm cha, làm mẹ, gìn giữ hạnh phúc gia đình như trước đây, mà còn có ý nghĩa trong bối cảnh đất nước đang đối mặt với bài toán giảm sinh.
Theo Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, chi phí vẫn là rào cản lớn đối với nhiều người lao động có nhu cầu điều trị vô sinh. Trung bình, một chu kỳ hỗ trợ sinh sản tiêu tốn khoảng 100 triệu đồng. Để giảm áp lực tài chính cho người bệnh, các cơ sở chuyên môn cần cải tiến quy trình, nâng cao năng lực điều trị và lựa chọn phương pháp phù hợp nhằm cải thiện tỷ lệ thành công, đồng thời tiết giảm chi phí.
Bên cạnh giải pháp về chuyên môn và chi phí, ông Đinh Anh Tuấn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc truyền thông về phòng ngừa vô sinh và thời điểm cần đi khám. Khi được trang bị kiến thức đầy đủ, các cặp vợ chồng có thể chủ động hơn trong việc thăm khám, tìm kiếm sự hỗ trợ kịp thời.
Trước nhu cầu điều trị vô sinh, hiếm muộn, Bộ Y tế đã có những chính sách mở rộng cơ hội tiếp cận các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Phụ nữ độc thân có nhu cầu và nguyện vọng cũng được tiếp cận các phương pháp như đông lạnh trứng, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ người lao động trong thời gian nghỉ thai sản, nuôi con nhỏ và những biện pháp hỗ trợ y tế cho các cặp vợ chồng hiếm muộn cũng góp phần tạo điều kiện để người dân thực hiện mong muốn làm cha mẹ.
Nỗi đau bệnh di truyền
Bác sĩ Tăng Đức Cương, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản (Bệnh viện Đông Đô) đã điều trị cho hàng chục nghìn trường hợp vô sinh, hiếm muộn. Quá trình thăm khám cũng giúp ông chứng kiến những gia đình không chỉ mong mỏi có con mà còn phải đối mặt với nguy cơ di truyền bệnh lý cho thế hệ sau.
Chị L.T.Th và anh T.V.H, (quê Thanh Hóa) kết hôn năm 2012, chị Th. từng trải qua hai lần lưu thai. Ngoài ra hai con gái của anh chị đều mất sau sinh khoảng một tháng, nhưng nguyên nhân chưa được xác định.
Năm 2020, họ tham gia một dự án nghiên cứu gen di truyền. Đến năm 2022, gia đình đón con trai chào đời, đồng thời nhận kết quả cho thấy cả hai vợ chồng cùng mang biến thể gen lặn ALMS1. Con trai anh chị mắc hội chứng Alström, gây ảnh hưởng đến tim, thị lực, thính lực và các chức năng nội tiết, chuyển hóa. Bé phải thường xuyên thăm khám tại Bệnh viện Nhi Trung ương.
Mong muốn có thêm một người con khỏe mạnh, vợ chồng chị Thúy đã lựa chọn thụ tinh trong ống nghiệm nhưng trải qua ba lần thất bại. Từ tháng 7/2026, anh chị tiếp tục điều trị tại Bệnh viện Đông Đô và đã thực hiện một chu kỳ chọc hút trứng, tạo phôi nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn.
Chị Th. làm giáo viên, còn chồng nghỉ việc để chăm sóc con. Trước hoàn cảnh kinh tế khó khăn cùng tiền sử bệnh lý đặc biệt của gia đình, Ban Giám đốc bệnh viện Đông Đô và Ban tổ chức chương trình “IVF - Trao phép màu” đã xét duyệt hồ sơ hỗ trợ anh chị trong hành trình tiếp tục tìm con. Khởi động từ năm 2019 và đẩy mạnh từ năm 2023 đến nay, chương trình đã trao tặng hơn 50 cuốn sổ tiết kiệm giúp nhiều gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc mang gen di truyền hiếm gặp tiếp cận y học hiện đại để viết tiếp ước mơ làm cha, làm mẹ. Năm 2026, chương trình tiếp nhận hồ sơ và trao tặng 20 cuốn sổ tiết kiệm, tương đương 20 suất thụ tinh ống nghiệm miễn phí, tổng trị giá hơn 2 tỷ đồng.
Một trường hợp khác là Nh.L., sinh năm 1995, quê Tuyên Quang. Là người khuyết tật câm điếc, L. hiện làm nhân viên kho tại một cửa hàng ở Hà Nội, với thu nhập trung bình khoảng 6 triệu đồng mỗi tháng. Bố mẹ L. đã nghỉ hưu, luôn hi vọng con gái có người bầu bạn, nương tựa khi họ không còn ở bên. Đến nay, Linh đã thực hiện chọc hút trứng và thụ tinh trong ống nghiệm, đang chờ kết quả phôi. Do hoàn cảnh đặc biệt nên L. cũng được lãnh đạo bệnh viện và ban tổ chức chương trình “IVF - Trao phép màu” đã xét duyệt hồ sơ, đồng hành cùng cô trên hành trình hiện thực hóa mong muốn làm mẹ.
Theo bác sĩ Tăng Đức Cương, việc tầm soát gen bệnh có thể bắt đầu từ những xét nghiệm đơn giản, với chi phí không quá cao. Vì vậy, các cặp đôi nên khám sức khỏe tiền hôn nhân, thực hiện xét nghiệm sàng lọc và nhận tư vấn chuyên môn trước khi có con.