Theo những tư liệu về Yersin, tại Suối Dầu (nay là Trại chăn nuôi Suối Dầu thuộc Viện Vắc xin và Sinh phẩm y tế - IVAC), ông từng triển khai nhiều hoạt động trồng trọt, chăn nuôi phục vụ nghiên cứu. Cà phê Liberia là một trong những giống cây được đưa về trồng thử nghiệm tại đây. Ngày nay, một số dấu tích và loài cây gắn với quá trình nghiên cứu, di thực cây trồng của Yersin vẫn được lưu giữ tại Vườn di sản Yersin.
Bìa cuốn sách Yersin, Peste & Choléra của Patrick Deville
ẢNH: TGCC
Năm 1896, Yersin xây dựng Trại chăn nuôi Suối Dầu, cách Nha Trang khoảng 20 km về phía nam, trên khu đất rộng khoảng 500 ha. Ban đầu, nơi đây chủ yếu phục vụ việc chăn nuôi động vật thí nghiệm, cung cấp nguồn động vật cho hoạt động nghiên cứu và sản xuất huyết thanh. Về sau, Yersin cũng đưa nhiều loại cây trồng về khảo nghiệm, trong đó có cao su, cà phê và một số cây dược liệu.
Cây cà phê trong Vườn di sản Yersin
ẢNH: TGCC
Tôi tìm đến Vườn di sản Yersin trong khuôn viên Trại chăn nuôi Suối Dầu. Tại đây hiện lưu giữ một số dấu tích gắn với thời kỳ Yersin hoạt động tại Suối Dầu, trong đó có những cây cổ thụ và các hạng mục được cho là có từ thời kỳ đầu của trại. Theo thông tin của IVAC, cơ sở Suối Dầu hiện quản lý 115 ha trong tổng diện tích ban đầu khoảng 500 ha.
Khu vườn cũng tập hợp một số loài cây gắn với hoạt động nghiên cứu, di thực của Yersin, trong đó có cà phê, canh-ki-na, nho và một số cây dược liệu khác. Hội Ái mộ Yersin ghi nhận ông từng cho trồng cà phê Liberia tại Suối Dầu, cùng với các loại cây thuốc và cây coca.
Ông Nguyễn Văn Minh, Trưởng Trại chăn nuôi Suối Dầu, cho biết: "Trại chăn nuôi Suối Dầu tiếp tục khẳng định vai trò là đơn vị kế thừa trực tiếp di sản của bác sĩ Yersin, đã và đang lưu trữ, bảo quản một số sản vật, tư liệu và dấu tích gắn với hoạt động nghiên cứu, chăn nuôi của bác sĩ Yersin; đồng thời triển khai xây dựng Vườn di sản Yersin nhằm tập hợp, lưu giữ và trưng bày các giá trị vật thể và phi vật thể liên quan.
Đây không chỉ là không gian bảo tồn di sản, mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, truyền bá tinh thần khoa học, nhân văn và tận hiến vì sức khỏe con người của bác sĩ Yersin cho các thế hệ hôm nay và mai sau".
Trưởng Trại chăn nuôi Suối Dầu bên cạnh cây cà phê trong Vườn di sản Yersin
ẢNH: TGCC
Alexandre Yersin không chỉ gắn với những nghiên cứu về y khoa và dịch bệnh mà còn quan tâm đến việc khảo nghiệm, di thực các giống cây có giá trị kinh tế và dược liệu.
Tại Suối Dầu, ông từng đưa cà phê về trồng thử nghiệm bên cạnh nhiều loại cây khác. Dù điều kiện đất đai nơi đây không đem lại kết quả như kỳ vọng đối với cây cà phê, câu chuyện này vẫn là một lát cắt thú vị trong lịch sử du nhập và thử nghiệm các giống cây trồng ở Việt Nam.
Mỗi lần nâng ly cà phê, tôi lại nhớ đến những câu chuyện về hành trình của loài cây này trên những vùng đất mới - trong đó có những thử nghiệm từ hơn một thế kỷ trước tại Suối Dầu, nơi bác sĩ Yersin từng dành nhiều tâm sức cho nghiên cứu, trồng trọt và chăn nuôi.