Cha mẹ làm gương, con sẽ lớn lên bằng những điều tử tế

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Hành trình nuôi dạy con cần bắt đầu từ việc cha mẹ hoàn thiện chính mình và thay đổi cách nhìn về sự ưu tú.

Tại một quán cà phê trên đường Điện Biên Phủ (TP.HCM), một cậu bé khoảng 6 tuổi vừa chơi điện thoại vừa lớn tiếng, văng tục. Người mẹ nhắc nhở nhưng không hiệu quả. Tức giận, người bố giật điện thoại, quát mắng con bằng những lời lẽ tương tự cách nói của cậu bé.

Câu chuyện cho thấy trẻ không chỉ học từ lời dạy mà còn quan sát, bắt chước cách hành xử của người lớn.

Chị Nguyễn Minh Hiền (35 tuổi, ngụ TP.HCM), mẹ của hai con, cũng từng nhận ra con gái lớn sao chép những tính xấu của mình, như la hét và ném đồ. "Tôi làm, con học theo. Nhưng tôi lại bắt con không được làm như vậy. Tiêu chuẩn kép trong cách nuôi dạy con hoàn toàn không hiệu quả", chị chia sẻ.

Từ đó, chị Hiền hiểu rằng làm cha mẹ cũng là hành trình sửa mình. Khi người lớn nóng nảy, trẻ học theo; khi cha mẹ bình tĩnh, ôn tồn, con cũng có cơ hội học cách ứng xử dịu dàng. Cha mẹ là hình mẫu đầu tiên của con. Những điều trẻ quan sát trong gia đình sẽ góp phần hình thành cách suy nghĩ, ứng xử và định hướng khi trưởng thành.

Theo tiến sĩ Đặng Thị Loan, giảng viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, những giá trị mình học được từ cha mẹ không nằm ở lời giáo huấn mà ở cách sống. Dù bố mẹ nghiêm khắc, ít thể hiện tình cảm bằng lời nói, chị luôn cảm nhận được sự vững chãi của gia đình. Tinh thần lạc quan của mẹ và sự rõ ràng, rạch ròi của bố đã ảnh hưởng đến chị trong quá trình trưởng thành và trở thành tiến sĩ ĐH Tokyo.

Theo tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy, chuyên viên tâm lý Nhà văn hóa Phụ nữ TP.HCM, giảng viên Học viện Chính trị khu vực 2, trẻ ưu tú không đơn thuần là trẻ đạt thành tích cao mà phải có nội lực vững vàng, biết tự lập, tự chủ, tự trọng, tự tin và có khả năng tạo ra giá trị cho bản thân, gia đình, xã hội.

Chuyên gia cho rằng khi cha mẹ quá đặt nặng thành tích, thường xuyên chê bai, đòi hỏi mà ít ghi nhận nỗ lực của con, trẻ dễ tổn thương, ức chế và có xu hướng chống đối. Ngược lại, tình thương và cảm giác bản thân có giá trị là nền tảng giúp trẻ phát triển toàn diện. Cha mẹ làm gương, con sẽ lớn lên bằng những điều tử tế.

"Cách tốt nhất để nuôi một đứa trẻ ưu tú không phải là khiến con trở nên vượt trội hơn những đứa trẻ khác, mà là giúp con đủ hạnh phúc để khám phá thế giới, đủ tự lập để tự bước đi, và đủ bản lĩnh để không sợ thất bại", tiến sĩ Thúy nhấn mạnh.

Hành vi bột phát của trẻ nhỏ tại nơi công cộng thường phản chiếu trực tiếp phương thức ứng xử quen thuộc từ chính người lớn trong gia đình. Trường hợp bé trai sáu tuổi văng tục tại quán cà phê trên đường Điện Biên Phủ, TP.HCM và bị người cha quát phạt bằng lời lẽ tương tự là minh chứng rõ nét cho thấy trẻ em tiếp nhận thái độ sống qua việc quan sát hành động hơn là tiếp thu những lời giáo huấn đơn thuần. Tình trạng áp đặt tiêu chuẩn kép khi phụ huynh tự cho phép bản thân nóng giận nhưng lại cấm đoán con cái bộc lộ cảm xúc tiêu cực sẽ phá vỡ tính nhất quán trong phương pháp giáo dục gia đình. Từ câu chuyện sửa mình của phụ huynh đến trải nghiệm của Tiến sĩ Đặng Thị Loan, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, tinh thần sống của cha mẹ luôn là điểm tựa định hình nhân cách và bản lĩnh của con cái trên hành trình trưởng thành. Sự vững chãi, thái độ lạc quan cùng lối tư duy rạch ròi từ người thân có thể trở thành nền tảng vô giá dẫn lối người con phấn đấu và đạt học vị tiến sĩ tại Đại học Tokyo. Những giá trị nhân văn mà con trẻ hấp thu trong đời sống thường nhật vượt xa hiệu quả của các mệnh lệnh giáo điều hay những lời răn đe khô khan. Theo Tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy, chuyên viên tâm lý Nhà văn hóa Phụ nữ TP.HCM kiêm giảng viên Học viện Chính trị khu vực 2, khái niệm đứa trẻ ưu tú cần được nhìn nhận qua nội lực tự lập, tự chủ, tự trọng và khả năng tạo giá trị thay vì chỉ đo đếm bằng thành tích bề nổi. Việc phụ huynh quá coi trọng điểm số, liên tục chê bai và áp đặt đòi hỏi dễ đẩy con trẻ vào trạng thái tổn thương tinh thần dẫn đến hành vi chống đối. Nuôi dưỡng một thế hệ vững vàng đòi hỏi cha mẹ chủ động làm gương, bồi đắp hạnh phúc và tôi luyện lòng can đảm để con tự tin bước qua những thất bại đầu đời.