Chăm sóc trẻ tiêu chảy đúng cách

BS.CKII Dương Anh Dũng, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8, cho biết tiêu chảy là triệu chứng thường gặp ở trẻ viêm đường ruột. Khi mắc bệnh, trẻ tiêu chảy phân vàng xanh, đôi khi lẫn nhầy hoặc máu, kèm nôn ói, đau bụng, sốt, mệt mỏi, chán ăn. Nếu không được can thiệp kịp thời, trẻ có thể hạ đường huyết, có thể biểu hiện như lừ đừ, vã mồ hôi, co giật, lơ mơ, hôn mê. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.

Bác sĩ Dũng hướng dẫn cách chăm sóc trẻ tiêu chảy đúng cách tại nhà.

Bù nước và điện giải

Tiêu chảy khiến cơ thể mất nước cùng các chất điện giải. Tình trạng mất nước ở trẻ nhỏ có thể diễn tiến nhanh. Vì vậy, bù nước là bước ưu tiên trong quá trình chăm sóc. Phụ huynh có thể cho trẻ uống dung dịch oresol (ORS) theo hướng dẫn. Pha không đúng quy cách có thể làm thay đổi nồng độ đường và điện giải, ảnh hưởng đến hiệu quả bù nước.

Nếu trẻ buồn nôn hoặc vừa uống đã nôn, cha mẹ có thể cho trẻ uống từng thìa hoặc ngụm nhỏ, nhiều lần. Sau khi trẻ nôn, cho nghỉ một lúc rồi tiếp tục cho uống chậm hơn.

Nước lọc có thể bổ sung thêm nhưng không thay thế hoàn toàn oresol. Trẻ không uống nước ngọt, nước có gas, nước trái cây vì hàm lượng đường cao có thể khiến tiêu chảy nặng.

Không bắt trẻ nhịn ăn

Một sai lầm thường gặp là cha mẹ cho trẻ nhịn hoặc ăn rất ít vì lo ăn vào sẽ đi ngoài nhiều. Theo bác sĩ Dũng, trẻ vẫn cần được cung cấp năng lượng, dưỡng chất trong thời gian mắc bệnh để duy trì thể trạng, phục hồi niêm mạc đường ruột.

Trẻ còn bú mẹ nên tiếp tục bú nhiều hơn. Với trẻ đã ăn dặm hoặc trẻ lớn, phụ huynh nên chia thành nhiều bữa nhỏ, lựa chọn thức ăn phù hợp với độ tuổi, mềm, dễ ăn và được chế biến chín kỹ. Không cần chỉ cho trẻ ăn cháo trắng kéo dài vì chế độ ăn quá đơn điệu có thể không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng.

Sau viêm đường ruột, một số trẻ có thể bị rối loạn khuẩn ruột giảm men tiêu hóa gây ra khó tiêu, chướng bụng, biếng ăn. Tuy nhiên, tình trạng này ở trẻ thường sẽ tự cải thiện nên phụ huynh không cần quá lo lắng.

Không tự dùng kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy

Cha mẹ không nên tự cho trẻ dùng kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc chống nôn. Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ do virus nên kháng sinh không có tác dụng và tăng nguy cơ kháng thuốc. Tuy nhiên, một số trường hợp tiêu chảy do nhiễm khuẩn mà không được dùng kháng sinh kịp thời có thể làm bệnh diễn tiến nặng, thậm chí là tử vong. Do đó, trẻ cần đến bệnh viện để bác sĩ khám, điều trị kháng sinh hợp lý.

Một số thuốc cầm tiêu chảy còn có thể làm giảm nhu động ruột, không phù hợp với trẻ nhỏ. Kẽm hoặc men vi sinh có thể được sử dụng trong một số trường hợp tiêu chảy cấp ở trẻ nhằm hỗ trợ rút ngắn thời gian và mức độ bệnh. Tuy nhiên, liều dùng phụ thuộc vào độ tuổi và tình trạng của trẻ.

Theo dõi dấu hiệu mất nước

Bác sĩ Dũng lưu ý trong thời gian chăm sóc tại nhà, phụ huynh nên quan sát số lần đi tiêu, nôn, khả năng ăn uống, lượng nước tiểu để sớm nhận biết tình trạng mất nước ở trẻ. Khi mất nước, trẻ có thể khát nhiều, khô miệng, mắt trũng, tiểu ít, mệt hoặc quấy khóc.

Trường hợp nặng, trẻ có thể lừ đừ, khó đánh thức, uống kém hoặc không uống được, cần đến cơ sở y tế sớm để đánh giá và bù dịch phù hợp.

Giữ vệ sinh để hạn chế lây nhiễm

Các tác nhân gây tiêu chảy có thể lây qua đường phân - miệng, thức ăn, nước uống hoặc bề mặt nhiễm mầm bệnh. Trong thời gian trẻ mắc bệnh, người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, vệ sinh cho bé và trước khi chuẩn bị thức ăn.

Tã, phân và chất nôn cần được xử lý vệ sinh. Đồ chơi, vật dụng trẻ thường xuyên tiếp xúc nên được làm sạch. Không dùng chung ly, thìa hoặc dụng cụ ăn uống với trẻ khác. Thực phẩm cho trẻ cần được nấu chín, bảo quản đúng cách và sử dụng nguồn nước sạch.

Bác sĩ Dũng lưu ý số lần đi ngoài không phải yếu tố duy nhất để đánh giá mức độ bệnh. Phụ huynh cần chú ý tình trạng chung và diễn tiến triệu chứng của trẻ. Trường hợp trẻ mệt, triệu chứng tăng lên hoặc không cải thiện sau chăm sóc tại nhà mẹ nên đưa bé đi khám.

Phương Đặng