Các nhà khoa học đang phát triển một loại chất lỏng huỳnh quang để tiêm vào cơ thể bệnh nhân, nhờ vậy làm các dây thần kinh phát sáng. Ảnh mang tính minh họa. (Nguồn internet) Đó là loại peptide đặc biệt, giúp các bác sĩ nhìn rõ những dây thần kinh nhạy cảm nhất thay vì nhờ vào hệ thống giám sát điệ...
Các nhà khoa học đang phát triển một loại chất lỏng huỳnh quang để tiêm vào cơ thể bệnh nhân, nhờ vậy làm các dây thần kinh phát sáng.
Ảnh mang tính minh họa. (Nguồn internet)
Đó là loại peptide đặc biệt, giúp các bác sĩ nhìn rõ những dây thần kinh nhạy cảm nhất thay vì nhờ vào hệ thống giám sát điện tử hoặc kinh nghiệm của họ. Điều này sẽ giúp tránh các tai biến ngoại khoa có thể làm cho bệnh nhân đau đớn hoặc thậm chí bị liệt.
Các chuyên gia ví von rằng chất huỳnh quang này làm lộ những sợi thần kinh giống như người công nhân xây dựng biết rõ những sợi cáp ngầm được chôn trước đó khi chuẩn bị đào bới để thi công.
Loại peptide phát quang này được phát triển bởi một nhóm các nhà nghiên cứu tại khoa y của trường Đại học California San Diego(Mỹ), trong đó có những acid amin đặc biệt nằm trong một đoạn protein. Thực nghiệm trên những con chuột cho thấy loại peptide này giúp tạo sự khác biệt rất rõ ràng giữa các sợi thần kinh và các mô giúp các bác sĩ phẫu thuật dễ dàng hơn. Việc phát quang này giúp các bác sĩ nhìn rõ hơn 10 lần so với thông thường. Hiệu ứng phát quang kéo dài từ 2-8 giờ và chưa phát hiện tác dụng phụ. Các nhà nghiên cứu còn ngạc nhiên hơn khi thấy loại peptide này còn chỉ ra những sợi thần kinh vô tình bị cắt đứt nếu còn một nguồn cung cấp máu cho khu vực tổn thương.
Giáo sư Roger Tsien cho biết những bác sĩ phẫu thuật muốn lấy khối u ra khỏi cơ thể bệnh nhân rất cần một “bản đồ sống” hiển thị rõ ràng các sợi thần kinh quan trọng. Hiện các bác sĩ phẫu thuật dựa vào kiến thức, kinh nghiệm và phần nào là sự hỗ trợ của điện cơ đồ để tránh cắt đứt sợi thần kinh. Tuy nhiên, những thần kinh nhỏ hoặc rất nhạy cảm như khu vực xung quanh tuyến tiền liệt nếu phạm phải có thể gây rối loạn khả năng cương. Nghiên cứu trên vừa được công bố trên tạp chí Nature Biotechnology.
Các nhà khoa học đang phát triển một loại chất lỏng huỳnh quang có thể tiêm vào cơ thể, giúp những dây thần kinh quan trọng phát sáng rõ ràng trong quá trình phẫu thuật. Công nghệ này mở ra khả năng tạo một “bản đồ sống” ngay bên trong cơ thể bệnh nhân, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm bác sĩ hoặc thiết bị điện tử. Mục tiêu lớn nhất là giúp ê-kíp phẫu thuật nhận diện các dây thần kinh nhạy cảm, từ đó giảm nguy cơ cắt nhầm và gây biến chứng nghiêm trọng.
Chất lỏng đặc biệt này thực chất chứa một loại peptide phát quang, trong đó có những acid amin đặc biệt nằm trên một đoạn protein. Peptide được phát triển bởi nhóm nghiên cứu thuộc khoa y, trường Đại học California San Diego ở Mỹ, với định hướng hỗ trợ trực tiếp cho các ca phẫu thuật phức tạp. Khi được đưa vào cơ thể, chất này làm nổi bật dây thần kinh giữa những mô xung quanh, giúp đường đi của chúng dễ quan sát hơn.
Hình ảnh phát sáng có ý nghĩa đặc biệt trong những ca phẫu thuật lấy khối u, nơi bác sĩ phải loại bỏ mô bệnh nhưng vẫn bảo vệ các cấu trúc thần kinh gần đó. Nếu dây thần kinh bị tổn thương, bệnh nhân có thể chịu đau đớn kéo dài, mất chức năng vận động hoặc gặp những rối loạn nghiêm trọng khác. Các chuyên gia ví hiệu quả này với việc công nhân xây dựng biết chính xác vị trí những sợi cáp ngầm trước khi đào đất thi công.
Trong các thí nghiệm trên chuột, peptide phát quang tạo ra sự tương phản rất rõ giữa dây thần kinh và những mô liền kề. Nhờ sự tương phản ấy, các nhà phẫu thuật có thể quan sát cấu trúc thần kinh dễ dàng hơn, thay vì phải phỏng đoán dựa trên màu sắc, hình dạng hoặc cảm giác khi thao tác. Mức độ nhìn rõ được ghi nhận cao hơn 10 lần so với quan sát thông thường, một cải thiện đáng chú ý trong môi trường phẫu thuật.
Hiệu ứng phát sáng kéo dài từ 2 đến 8 giờ, khoảng thời gian có thể phù hợp với nhiều quy trình phẫu thuật cần thao tác cẩn trọng. Trong các thử nghiệm được mô tả, nhóm nghiên cứu chưa phát hiện tác dụng phụ liên quan đến peptide này. Tuy vậy, kết quả hiện vẫn thuộc giai đoạn nghiên cứu, chưa đồng nghĩa công nghệ đã sẵn sàng thay thế toàn bộ phương pháp theo dõi đang dùng trên người.
Một phát hiện khiến các nhà khoa học bất ngờ là peptide còn có thể chỉ ra những dây thần kinh đã vô tình bị cắt đứt, nếu vùng tổn thương vẫn nhận được nguồn cung cấp máu. Khả năng này có thể giúp bác sĩ nhận biết sớm tổn thương trong lúc phẫu thuật, thay vì chỉ phát hiện hậu quả sau khi ca mổ kết thúc. Thông tin trực quan như vậy đặc biệt hữu ích khi dây thần kinh nằm sâu, nhỏ hoặc khó phân biệt với các mô xung quanh.
Giáo sư Roger Tsien cho biết những bác sĩ lấy khối u khỏi cơ thể bệnh nhân rất cần một bản đồ rõ ràng về các dây thần kinh quan trọng. Hiện nay, họ chủ yếu kết hợp kiến thức giải phẫu, kinh nghiệm thực tế và một phần hỗ trợ từ điện cơ đồ để tránh làm đứt những cấu trúc nhạy cảm. Tuy nhiên, các phương pháp hiện có vẫn gặp hạn chế khi phải xử lý những dây thần kinh nhỏ hoặc nằm trong vùng giải phẫu phức tạp.
Khu vực xung quanh tuyến tiền liệt là một ví dụ đáng chú ý, bởi tổn thương dây thần kinh tại đây có thể gây rối loạn khả năng cương ở bệnh nhân. Vì thế, một công cụ giúp dây thần kinh phát sáng có thể cung cấp thêm thông tin trực tiếp, hỗ trợ bác sĩ bảo tồn mô lành trong lúc loại bỏ khối u. Nghiên cứu về peptide này được công bố trên tạp chí Nature Biotechnology, đánh dấu bước tiến đáng quan tâm trong nỗ lực làm phẫu thuật chính xác và an toàn hơn.
