Những hình ảnh phổ biến ở các giải chạy, khi nhiều runner chạm ngưỡng giới hạn cơ thể - Ảnh: REUTERS
Đau chân nhưng tiếc công sức tập luyện, choáng váng nhưng vẫn muốn vượt vạch đích... Trong chạy bộ, đôi lúc tinh thần "chiến thắng bản thân, vượt qua giới hạn" trở thành yếu tố nguy hiểm, khiến cơ thể bạn thực sự vượt qua giới hạn - nhưng là giới hạn của khả năng chịu đựng.
Trên trang thông tin của London Marathon Events, chuyên gia vật lý trị liệu Nicky Edwards đưa ra cảnh báo về "nỗi tiếc rẻ công sức" - trạng thái tâm lý mà rất nhiều runner gặp phải mỗi khi cơ thể có dấu hiệu đau nhức.
Runner kiêm huấn luyện viên Alice Sunderland cho biết cô từng bị rách cơ đùi sau trước London Marathon 2024, và trải qua cảm giác "giằng xé" - giữa việc nỗ lực và bỏ cuộc. Sau cùng, Sunderland quyết định nghỉ ngơi, tìm chuyên gia và tập trung phục hồi.
Edwards nhắn nhủ: “Sẽ luôn có những giải marathon khác, nhưng bạn chỉ có một”. Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến cho thấy đã đến lúc một runner nên ngừng "ráng thêm chút nữa".
Tức ngực khi chạy: đừng chờ đau đến mức không chịu nổi
Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), nhồi máu cơ tim không nhất thiết bắt đầu bằng cơn đau dữ dội. Cảnh báo có thể là cảm giác đè nặng, bóp chặt hoặc khó chịu ở ngực, kéo dài vài phút hoặc hết rồi trở lại; đau có thể lan tới tay, lưng, cổ, hàm.
Khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng váng cũng đáng chú ý, đặc biệt khi đi cùng khó chịu ở ngực. Người có biểu hiện nghi nhồi máu cơ tim cần ngừng vận động và gọi cấp cứu, không cố tới đích để “nghỉ một thể”.
Ngất trong lúc gắng sức càng không được mặc định là “tụt đường”. AHA coi ngất khi vận động, nhất là kèm hồi hộp hoặc tiền sử gia đình đột tử sớm, là dấu hiệu cần xem xét nguyên nhân tim mạch. Tỉnh lại nhanh không đồng nghĩa đã an toàn để chạy tiếp.
Lú lẫn giữa đường chạy: cơ thể có thể đang quá nóng
Cả các runner chuyên nghiệp cũng có lúc sụp đổ - Ảnh: REUTERS
Trong thời tiết nóng, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, yếu người và vã mồ hôi có thể báo hiệu kiệt sức do nóng. Nếu người chạy trở nên lú lẫn, nói không rõ, mất ý thức hoặc co giật, phải nghĩ tới tình trạng cấp cứu như sốc nhiệt.
Theo CDC Mỹ, sốc nhiệt có thể gây tử vong hoặc tổn thương lâu dài nếu chậm điều trị. Đáng lưu ý, nạn nhân vẫn có thể đổ mồ hôi rất nhiều; không được chờ da khô mới coi là nguy hiểm. Cần gọi cấp cứu, đưa vào nơi mát và làm mát nhanh trong lúc chờ hỗ trợ.
New York Road Runners, đơn vị tổ chức New York City Marathon, cũng khuyến cáo người chạy giảm tốc hoặc dừng khi thấy choáng, sắp ngất hay mất định hướng. Đây là lúc tìm trợ giúp, thay vì coi sự loạng choạng là thử thách ý chí.
Uống nhiều nước chưa chắc giải quyết được
Đau đầu, nôn và lú lẫn còn có thể liên quan hạ natri máu do vận động. Khi uống quá nhiều so với khả năng thải nước, nồng độ natri máu có thể giảm; trường hợp nặng dẫn tới phù não, co giật, hôn mê.
Triệu chứng có thể giống mất nước hoặc bệnh do nóng, nên không thể nhìn người chạy mệt rồi kết luận phải uống thêm thật nhiều. Tài liệu của Hội Y học thể thao Mỹ nhấn mạnh cần đánh giá y tế và xét nghiệm để chẩn đoán. Người rối loạn ý thức không được ép uống.
Trong hướng dẫn của giám đốc y khoa London Marathon, giáo sư Sanjay Sharma, người tham gia được khuyên uống theo khát, tránh uống quá mức. Sốt, nôn, tiêu chảy hoặc đau ngực trước cuộc đua cũng là lý do nên bỏ giải.
Đau khu trú, càng chạy càng tăng: đừng “chạy cho nóng sẽ hết”
Theo Học viện Phẫu thuật chỉnh hình Mỹ (AAOS), xương liên tục được tái tạo. Khi tải vận động lặp lại gây tổn thương nhanh hơn khả năng sửa chữa, tổn thương xương do quá tải có thể tiến triển thành nứt, gãy dù không có cú ngã nào.
Cảnh báo thường là đau khu trú - tức cơn đau tập trung ở một vùng rõ ràng, không lan rộng, ban đầu xuất hiện khi tập, về sau cả khi đi bộ hoặc nằm nghỉ ban đêm. Nếu phải đi khập khiễng, người chạy cần ngừng hoạt động gây đau và đi khám; X-quang ban đầu vẫn có thể chưa thấy tổn thương.
Tự uống thuốc để tiếp tục cũng không vô hại. Hướng dẫn London Marathon khuyến cáo tránh thuốc kháng viêm uống như ibuprofen, diclofenac, naproxen trong 48 giờ trước, trong và 48 giờ sau marathon vì nguy cơ ảnh hưởng thận.
Về đích rồi vẫn cần lắng nghe cơ thể
Đau cơ nặng hơn dự kiến, yếu bất thường, nước tiểu màu trà hoặc cola có thể gợi ý tiêu cơ vân. CDC lưu ý biểu hiện có thể xuất hiện vài giờ đến vài ngày sau tổn thương, không nhất thiết có đủ các dấu hiệu cùng lúc.
Khi mô cơ bị phá hủy, protein và điện giải thoát vào máu có thể gây tổn thương thận, rối loạn nhịp nguy hiểm. Người nghi mắc cần đến cơ sở y tế ngay để xét nghiệm, không chỉ uống nước rồi chờ hết đau.
Cảnh báo cũng có thể tích lũy qua nhiều tuần: thành tích giảm, mệt kéo dài, ngủ kém, không hồi phục giữa các buổi. Bác sĩ Marci Goolsby tại Bệnh viện HSS (Mỹ) lưu ý: “Nếu triệu chứng trở nên nặng hơn và kéo dài, quá trình hồi phục sẽ lâu hơn nhiều”. Cần điều chỉnh tập luyện và đánh giá nguyên nhân, thay vì thấy chạy yếu đi lại tăng tải.
Lắng nghe cơ thể không phải đợi tới lúc không bước nổi. Đó là nhận ra những bất thường đủ sớm để tìm hỗ trợ, kể cả khi vạch đích đã ở rất gần.
Người trên 40 tuổi đặc biệt cẩn thận
Trao đổi với báo Tuổi Trẻ, bác sĩ Võ Châu Duyên - trưởng khoa Chấn thương - Chỉnh hình Bệnh viện Nguyễn Tri Phương chia sẻ: "Những người ở độ tuổi ngoài 40 được xem là "đối tượng nhạy cảm" của việc tập luyện thể dục thể thao. Họ cần đặc biệt bổ sung kiến thức, hỏi ý kiến các huấn luyện viên cũng như bác sĩ để có thể tập luyện thể thao một cách hợp lý.
Bác sĩ Võ Châu Duyên - Ảnh: NVCC
Dễ thấy là mọi người khi đến tuổi này sẽ rất có nhu cầu tập luyện thể thao, vì nhiều lý do khác nhau. Có thể là nhờ công việc đã ổn định, hoặc con cái đã lớn.
Phụ nữ, đàn ông ở tuổi ngoài 30 thường rất bận rộn vì những yếu tố này. Và khi sang tuổi 40, ai cũng có ý thức phải rèn luyện thể dục thể thao để giảm bệnh tật, sống khỏe mạnh hơn. Đây là điều hợp lý.
Nhưng mọi người cũng cần biết rằng khi đã qua tuổi 40, các khớp của chúng ta cũng dần bắt đầu thoái hóa. Việc tiếp tục chơi các môn thể thao nặng hoặc với cường độ cao dễ gây nên quá tải làm đau các khớp và đẩy nhanh tốc độ thoái hóa khớp.
Bên cạnh đó, sự dẻo dai của hệ gân cơ không còn như lúc trẻ nên nguy cơ chấn thương sẽ cao hơn. Hơn thế nữa, việc gắng sức khi chơi thể thao có thể gây nên các biến cố về tim mạch và đột quỵ".
Những dấu hiệu cho thấy chúng ta nên cho cơ thể nghỉ ngơi - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Chạy cho khỏe, đang dần trở thành chạy đến chết?“Người ta chạy để sống lâu, khỏe mạnh, nhưng chạy vì sức khỏe đang trở thành cuộc chạy dẫn đến cái chết”. Đó là lời cảnh báo của Hwang Young Jo, nhà vô địch marathon ở Olympic 1992, vang lên giữa những tin buồn liên tiếp từ đường chạy.