Chế tạo thành máy tính có chỉ số IQ 150 - Hơn 97% nhân loại

Các nhà nghiên cứu thuộc khoa triết học và ngôn ngữ, Đại học Gothenburg, Thụy Điển, đã phát triển một chương trình máy tính có chỉ số IQ 150 khi thực hiện các bài kiểm tra ngôn ngữ. Mức điểm này được mô tả là cao hơn 97% nhân loại, qua đó cho thấy chương trình không chỉ xử lý phép tính mà còn mô phỏng một phần cách con người suy luận. Công trình tập trung vào những câu hỏi thường xuất hiện trong bài kiểm tra IQ, nơi ngôn ngữ, hình ảnh, con số và yếu tố văn hóa cùng tham gia tạo nên thử thách. Bài kiểm tra IQ đầu tiên được Alfred Binet giới thiệu vào năm 1905, với cách tính ban đầu dựa trên thương số giữa tuổi trí tuệ và tuổi thực tế, sau đó nhân với 100. Phương pháp này nhanh chóng bộc lộ nhiều hạn chế, nên các nhà nghiên cứu phát triển những cách tính phổ biến hơn dựa trên độ lệch chuẩn 15, 16 hoặc 24. Riêng các bài kiểm tra được đề cập trong công trình thường dùng độ lệch chuẩn 15, giúp kết quả giữa những phương pháp khác nhau dễ dàng đối chiếu hơn. Theo thang đo này, người có năng lực dưới mức trung bình có thể đạt IQ 85, trong khi người ở phía trên mức trung bình tương ứng với IQ 115. Cách quy đổi dựa trên độ lệch chuẩn tạo ra một hệ thống so sánh tương đối rõ ràng, thay vì chỉ dựa vào tuổi trí tuệ tuyệt đối của mỗi người. Tuy nhiên, IQ vẫn phản ánh kết quả trong những dạng nhiệm vụ nhất định, không phải toàn bộ mọi khía cạnh của trí thông minh con người. Các câu hỏi IQ thường sử dụng hình ảnh hoặc con số, đồng thời gắn với những vấn đề đòi hỏi hiểu biết về văn hóa và ngôn ngữ. Với câu hỏi phức tạp, người làm bài có thể nhận một hình ảnh chưa hoàn chỉnh cùng nhiều lựa chọn, rồi tìm phương án phù hợp để hoàn tất mẫu. Dạng thử thách này yêu cầu nhận diện quy luật, so sánh các khả năng và lựa chọn đáp án hợp lý nhất trong thời gian giới hạn. Một ví dụ quen thuộc là chuỗi số [1,2,3,5…?], trong đó đáp án được đưa ra là 8 vì mỗi số bằng tổng của hai số đứng liền trước theo quy luật. Ngược lại, chuỗi [2.7.1.8…?] không vận hành theo một quy luật số học trực tiếp, mà đòi hỏi người làm bài nhận biết đây là các chữ số trong dãy e. Đáp án khi ấy là 2, chữ số tiếp theo của chuỗi được hình thành từ một nguồn tri thức khác với phép cộng hoặc nhân thông thường. Chương trình mới có khả năng tự tạo nhiều dạng câu hỏi, với mức độ phức tạp đa dạng, dựa trên những mô hình về đặc điểm tâm lý nhất định của con người. Nhóm nghiên cứu còn kết hợp các thuật toán dạng mẫu, nhằm xây dựng một hệ thống có thể khám phá những cấu trúc tương tự các cấu trúc con người thường nhận ra. Nhà nghiên cứu Claes Strannegard cho biết mục tiêu là thiết kế chương trình có thể phát hiện những thứ tương tự những gì con người nhìn thấy. Điểm khác biệt quan trọng nằm ở việc chương trình không chỉ dựa trên toán học, bởi suy nghĩ của con người thường chịu ảnh hưởng từ các yếu tố tâm lý. Với biểu mẫu đơn giản như “1,2..?”, phần lớn mọi người có xu hướng trả lời 3, dù chuỗi này cũng có thể tiếp tục thành 1,2,1 hoặc 1,2,4 tùy quy luật được lựa chọn. Những lựa chọn tưởng như hiển nhiên đôi khi phản ánh thói quen suy luận, kỳ vọng và thiên kiến, thay vì một kết luận duy nhất được bảo đảm bằng dữ liệu. Nhờ kết hợp toán học với tâm lý học, phương pháp mới được kỳ vọng áp dụng cho những mẫu và dữ liệu có thành phần tâm lý, bao gồm cả dữ liệu tài chính. Các nhà nghiên cứu cũng dự định phát triển thêm những bài kiểm tra IQ đi kèm, giúp quá trình nghiên cứu diễn ra thuận lợi và cung cấp bức tranh đầy đủ hơn về khả năng con người. Thành công của chương trình vì thế không chỉ nằm ở con số IQ 150, mà còn ở nỗ lực để máy tính hiểu cách con người nhận dạng quy luật, xử lý thông tin và đôi khi lựa chọn không tối ưu.