Các nhà thiên văn đang rất quan tâm đến việc tìm kiếm nền văn minh ngoài Trái đất và kiên trì nghiên cứu những tín hiệu có thể xuất phát từ trí tuệ nhân tạo. Chương trình SETI ( Tìm kiếm nền văn minh ngoài Trái đất ) bắt đầu ở Mỹ từ năm 1960, người ta hy vọng rằng những tín hiệu vô tuyến từ vũ trụ t...
Các nhà thiên văn đang rất quan tâm đến việc tìm kiếm nền văn minh ngoài Trái đất và kiên trì nghiên cứu những tín hiệu có thể xuất phát từ trí tuệ nhân tạo.
Chương trình SETI (Tìm kiếm nền văn minh ngoài Trái đất) bắt đầu ở Mỹ từ năm 1960, người ta hy vọng rằng những tín hiệu vô tuyến từ vũ trụ thu được sẽ chứng tỏ sự tồn tại của một nền văn minh nào đó ngoài hành tinh. Năm 1962, Liên Xô đã gửi vào vũ trụ những tín hiệu đầu tiên gồm 3 từ “Hoà bình, Lênin, CCCP”.
Việc tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh vẫn chưa có bất cứ kết quả đáng kể nào.
Lúc đầu người ta dự định gửi đi số “Pi”, một hằng số quen thuộc đối với bắt kỳ một trí tuệ nào trong vũ trụ nhưng không được trả lời nên đã phải chọn phương án khác. Năm 1995, người ta thành lập thêm dự án SETI@home (Tìm kiếm nền văn minh ngoài Trái đất tại nhà).
Đã có hàng nghìn người tình nguyện từ khắp thế giới tham gia giải mã những tín hiệu từ vũ trụ trên chiếc PC đặt ngay trên bàn làm việc tại nhà, nhưng hiện chưa thu được một dẫn chứng nào đáng kể.
Nhiều nhà khoa học đã bắt đầu coi nghịch lý Fermi (“nếu trên thế giới có hàng triệu người sống thì tại sao chúng ta không nghe thấy họ”) không phải là nghịch lý nữa mà là một sự thừa nhận đáng buồn về tính đơn nhất của sự sống trên Trái đất.
Tuy nhiên, một trong những người ủng hộ SETI, nhà thiên văn học Seth Shostak, người đã rất lâu năm theo dõi về UFO cho rằng giữa việc phát minh ra sóng vô tuyến và sự tạo ra trí tuệ nhân tạo tại những hành tinh có người ở khác trong vũ trụ cần rất nhiều thời gian.
Ví dụ, trên Trái đất, việc tìm ra sự liên lạc bằng sóng vô tuyến tính đến năm 2010 đã là 120 năm, nhưng chỉ ở thời đại này, chúng ta mới tạo ra được “cơ chế số” (digital mechanism) - tức là các chương trình máy tính có khả năng tiến hoá. Nhiều ngưòi đứng về phía Shostak quan niệm “người ngoài hành tinh” không phải là những sinh vật cụ thể như chúng ta mà là những trí tuệ nhân tạo có khả năng tự quản và tự tiến hoá.
Để trí tuệ nhân tạo lan truyền ra vũ trụ cần vật chất và năng lượng, Seth Shostak đã đưa ra đề nghị hướng các kính viễn vọng của mạng SETI vào những đối tượng (bất ngờ vì chưa ai nghĩ đến) là những ngôi sao trẻ, nóng, nơi đó không có sự sống hữu cơ. Và nhiệt độ cao gần những ngôi sao có thể là thích hợp với trí tuệ nhân tạo.
Hiện nay, dự án SETI chỉ như một “phong trào quần chúng” của những người tình nguyện, hiếu kỳ được tài trợ không quá hào phóng. Có thể nghĩ rằng Tiến sĩ Seth Shostak đang “gồng mình” lên để có sự đảm bảo mới cho việc nghiên cứu chưa tìm được lối thoát này. Việc tìm kiếm những trí tuệ ngoài Trái đất tuy cần phải bỏ ra đến hàng triệu đôla, nhưng chỉ ngang với giá bán một chiếc... xe tăng thì vẫn chưa tìm được nhà hảo tâm.
Từ nhiều thập kỷ, các nhà thiên văn vẫn kiên trì săn tìm dấu hiệu của nền văn minh ngoài Trái đất, đặc biệt những tín hiệu có thể do trí tuệ nhân tạo phát ra. Câu hỏi lớn không chỉ là vũ trụ có sự sống hay không, mà còn là những sinh vật ấy đã phát triển công nghệ đến mức nào. Trong cuộc tìm kiếm ấy, các nhà khoa học phải chuẩn bị cho khả năng “người ngoài hành tinh” không còn mang hình hài hữu cơ quen thuộc.
Chương trình SETI, viết tắt của Tìm kiếm nền văn minh ngoài Trái đất, bắt đầu tại Mỹ năm 1960 với hy vọng thu được tín hiệu vô tuyến từ một thế giới xa xôi. Nếu một tín hiệu có cấu trúc rõ ràng được phát hiện, nó có thể trở thành bằng chứng mạnh mẽ về một nền văn minh khác trong vũ trụ. Tuy nhiên, sau nhiều năm quan sát, SETI vẫn chưa công bố kết quả nào đủ sức xác nhận sự tồn tại của trí tuệ ngoài Trái đất.
Năm 1962, Liên Xô từng gửi vào không gian những tín hiệu đầu tiên, gồm ba từ “Hoà bình, Lênin, CCCP”, như một dấu mốc đáng chú ý trong nỗ lực liên lạc vũ trụ. Con người cũng từng cân nhắc gửi số Pi, hằng số toán học quen thuộc, vì tin rằng một trí tuệ bất kỳ có thể nhận ra quy luật đặc biệt của nó. Khi không nhận được hồi đáp, các nhà nghiên cứu phải tiếp tục tìm kiếm phương án giao tiếp khác, trong một vũ trụ rộng lớn và im lặng.
Năm 1995, dự án SETI@home ra đời, mở rộng cuộc săn tìm từ các đài quan sát chuyên nghiệp đến những chiếc máy tính cá nhân đặt trên bàn làm việc. Hàng nghìn tình nguyện viên khắp thế giới đã tham gia giải mã dữ liệu, tận dụng thời gian nhàn rỗi của máy tính để phân tích tín hiệu vũ trụ. Dù mô hình cộng đồng này tạo nên sức mạnh tính toán đáng kể, đến nay nó vẫn chưa mang lại dẫn chứng nào thật sự thuyết phục.
Sự im lặng kéo dài khiến nhiều nhà khoa học nhớ đến nghịch lý Fermi, câu hỏi rằng nếu có hàng triệu thế giới có sự sống, tại sao chúng ta chưa nghe thấy bất kỳ ai. Một số người bắt đầu xem đây không còn là nghịch lý, mà là sự thừa nhận buồn bã về tính đơn nhất có thể có của sự sống trên Trái đất. Dẫu vậy, kết luận ấy vẫn chưa đóng lại cánh cửa tìm kiếm, bởi lịch sử tiến hóa công nghệ của nhân loại còn quá ngắn so với tuổi của vũ trụ.
Nhà thiên văn học Seth Shostak, một người ủng hộ SETI lâu năm và từng theo dõi nhiều vấn đề liên quan đến UFO, đưa ra cách nhìn khác về khoảng lặng này. Ông cho rằng từ khi phát minh liên lạc bằng sóng vô tuyến đến lúc tạo ra trí tuệ nhân tạo có thể cách nhau một khoảng thời gian rất dài. Trên Trái đất, tính đến năm 2010, công nghệ vô tuyến mới tồn tại khoảng 120 năm, còn các cơ chế số có khả năng tiến hóa chỉ vừa xuất hiện trong thời đại hiện nay.
Theo quan điểm được nhiều người ủng hộ, cư dân ngoài hành tinh có thể không phải những sinh vật cụ thể giống con người, mà là trí tuệ nhân tạo tự quản và tự tiến hóa. Những thực thể như vậy không nhất thiết cần môi trường dễ chịu cho sự sống hữu cơ, thậm chí có thể hoạt động hiệu quả ở nơi nhiệt độ rất cao. Vì thế, Shostak đề nghị mạng SETI hướng kính viễn vọng vào các ngôi sao trẻ, nóng, dù những vùng này gần như không phù hợp với sinh vật hữu cơ.
Ý tưởng ấy tạo ra một chiếc bẫy nhận thức thú vị, bởi con người có thể đang tìm kiếm sự sống theo tiêu chuẩn quá giống chính mình. Trí tuệ nhân tạo ngoài Trái đất, nếu tồn tại, vẫn cần vật chất và năng lượng để lan truyền, nhưng có thể cư trú tại những nơi trước đây bị xem là vô vọng. Hiện SETI vẫn giống một phong trào quần chúng của những người tình nguyện hiếu kỳ, nhận tài trợ hạn chế, trong khi ngân sách hàng triệu đôla vẫn chưa tìm được nhà hảo tâm, dù chỉ tương đương giá bán một chiếc xe tăng.
