Chiến đấu cơ tàng hình F-35, dự kiến sẽ thay thế phần lớn hạm đội máy bay chiến đấu của Mỹ, đã trở thành chương trình vũ khí đắt đỏ nhất trong lịch sử và đang bị giám sát chặt chẽ trong bối cảnh tài chính công bị thắt chặt. F-35 bị chê là trông giống voi trắng Sau hàng loạt vụ trì hoãn và vượt quá k...
Chiến đấu cơ tàng hình F-35, dự kiến sẽ thay thế phần lớn hạm đội máy bay chiến đấu của Mỹ, đã trở thành chương trình vũ khí đắt đỏ nhất trong lịch sử và đang bị giám sát chặt chẽ trong bối cảnh tài chính công bị thắt chặt.
F-35 bị chê là trông giống voi trắng
Sau hàng loạt vụ trì hoãn và vượt quá kinh phí, chương trình giờ đây dự kiến tiêu tốn khoản ngân sách khổng lồ lên tới khoảng 382 tỷ USD cho 2.443 chiếc F-35.
Chiến đấu cơ thế hệ thứ 5 này được chế tạo với các đặc tính nhằm giúp tránh radar của đối phương và đảm bảo vị thế số một của Mỹ trên bầu trời trong những thập niên tới.
Nhưng giờ đây đã xuất hiện nguy cơ cạnh tranh từ Trung Quốc, vốn tuần này đã tiết lộ chiến đấu cơ tàng hình đầu tiên của nước này và gây ra cảm giác kình địch quân sự giữa 2 cường quốc.
Tại Mỹ, F-35 do hãng Lockheed Martin chế tạo đang ngày càng vấp phải nhiều chỉ trích thậm chí từ cả một số quan chức tại Lầu Năm Góc.
Các quan chức quốc phòng cho hay, chi phí ban đầu giờ đây đã tăng lên gấp đôi, khiến mỗi chiếc F-35 có giá lên tới 92 triệu USD. Ngoài ra còn vấn đề thời gian, vì dự án được ký kết năm 2001 dự kiến hoàn thành trong 10 năm nhưng lại bị lùi đến năm 2016 do các vấn đề thiết kế và thử nghiệm.
Lockheed Martin, hợp tác với Northrop Grumman (Mỹ) và BAE Systems (Anh), đang phát triển 3 phiên bản F-35, được thiết kế cho các cuộc tấn công trên bộ cũng sự các sứ mệnh do thám. F-35A được thiết kế để thay thế F-16 và A-10 trong Không quân Mỹ, trong khi F-35C dự kiến được triển khai trên các tàu sân bay để thay thế F-18, và F-35B có khả năng cất cánh nhanh và hạt cánh thẳng đứng và dự kiến thay thế máy bay Harrier.
Một chiếc F-35 tham gia triển lãm hàng không Singapore Airshow 2010.
Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert Gates đã cảnh báo rằng, việc vượt quá chi phí không thể tiếp diễn và bày tỏ lo ngại đặc biệt về phiên bản cất cánh nhanh và hạ cánh thẳng đứng.
Đối với phiên bản F-35B, ông Gates đã yêu cầu phải có máy bay trong vòng 2 năm và nói thêm rằng “nếu chúng ta không thể có được phiên bản này trong thời gian đó và đưa nó trở lại đúng hướng xét về các khía cạnh hoạt động, chi phí và lịch trình, tôi tin nói sẽ bị hủy bỏ”.
Do chi phí leo thang, Lầu Năm Góc đã quyết định hoãn mua 124 trong số 449 chiếc F-35 cho đến năm 2016.
Các nhà phân tích cho rằng F-35 ngày càng trở thành “kẻ đào mỏ”.
“Không có một chương trình quân sự hay dân sự nào trong thập niên qua lại bị trì hoãn và vượt chi phí như vậy”, Richard Aboulafia, nhà phân tích công nghiệp hàng không từ Tập đoàn Teal, nhận định.
Tuy nhiên, rất khó có thể đưa ra nhiều thay đổi đối với chương trình F-35 vì Anh và 7 nước khác cũng tham gia chặt chẽ vào việc phát triển loại máy bay này.
Mỹ hiện đang đảm nhiệm 90% chi phí và phát triển F-35 nhưng Anh, Italia, Thổ Nhĩ Kỳ, Hà Lan, Canada, Đan Mạch, Na Uy và Australia cũng tham gia.
Các quốc gia khác, trong đó có Israel và Singapore, đã ký hợp đồng mua loại máy bay này.
“Mỹ muốn một chương trình F-35 toàn cầu hóa vì các lý do kinh tế và chiến lược. Nó giúp đơn giản hóa ngành hậu cần và huấn luyện trong các cuộc chiến của liên quân.
Thống trị ngành xuất khẩu hàng không quân sự chắc chắn cũng là một mục tiêu. F-35 giống một chính sách công nghiệp hơn một máy bay chiến đấu”, nhà phân tích Aboulafia nói.
F-35, chiến đấu cơ tàng hình do Lockheed Martin chế tạo, từng được kỳ vọng thay thế phần lớn máy bay chiến đấu Mỹ, giữ vị thế dẫn đầu trên bầu trời nhiều thập niên. Tuy nhiên, hàng loạt lần trì hoãn cùng chi phí tăng vọt đã biến chương trình này thành dự án vũ khí đắt đỏ nhất trong lịch sử quân sự Mỹ. Kế hoạch hiện dự kiến tiêu tốn khoảng 382 tỷ USD để sản xuất 2.443 chiếc F-35, con số khiến chương trình chịu giám sát đặc biệt trong bối cảnh tài chính công bị siết chặt. F-35 thuộc thế hệ chiến đấu cơ thứ năm, được thiết kế với nhiều đặc tính giúp giảm khả năng bị radar đối phương phát hiện trong các nhiệm vụ tác chiến.
Mục tiêu ban đầu là bảo đảm ưu thế quân sự Mỹ trên không, nhưng tham vọng ấy đang gặp thêm sức ép khi Trung Quốc công bố chiến đấu cơ tàng hình đầu tiên. Sự kiện này làm nổi bật cạnh tranh quân sự giữa hai cường quốc, đồng thời khiến những tranh luận về hiệu quả và chi phí của F-35 trở nên gay gắt hơn. Theo các quan chức quốc phòng Mỹ, chi phí ban đầu của chương trình đã tăng gấp đôi, đẩy giá mỗi chiếc F-35 lên khoảng 92 triệu USD. Dự án được ký kết năm 2001, từng được dự kiến hoàn thành trong vòng mười năm, nhưng các vấn đề thiết kế và thử nghiệm đã khiến thời hạn lùi đến năm 2016.
Những chậm trễ ấy không chỉ làm ngân sách phình to, mà còn khiến F-35 bị chỉ trích như một “voi trắng”, tức dự án tốn kém nhưng khó chứng minh đầy đủ giá trị. Lockheed Martin phát triển F-35 cùng Northrop Grumman của Mỹ và BAE Systems của Anh, tạo ra ba phiên bản phục vụ nhiệm vụ tấn công mặt đất và do thám. F-35A được thiết kế thay thế F-16 và A-10 trong Không quân Mỹ, hướng tới vai trò máy bay chiến đấu chủ lực hoạt động từ các căn cứ thông thường. F-35C dành cho tàu sân bay, dự kiến thay thế F-18, còn F-35B có khả năng cất cánh nhanh và hạ cánh thẳng đứng, thay thế máy bay Harrier.
Sự khác biệt giữa ba phiên bản cho thấy chương trình phải đáp ứng nhiều nhu cầu quân sự, từ đường băng trên đất liền đến boong tàu sân bay chật hẹp. Một chiếc F-35 từng xuất hiện tại triển lãm hàng không Singapore Airshow 2010, nơi công chúng có dịp quan sát biểu tượng mới của sức mạnh không quân Mỹ. Dù hình dáng và công nghệ gây chú ý, chương trình vẫn chịu áp lực lớn vì chi phí vượt dự toán, tiến độ kéo dài và những câu hỏi về năng lực thực tế. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates cảnh báo tình trạng vượt chi phí không thể tiếp diễn, đồng thời bày tỏ lo ngại đặc biệt đối với phiên bản F-35B.
Ông yêu cầu phiên bản này phải có máy bay trong vòng hai năm, đồng thời cảnh báo chương trình có thể bị hủy nếu không trở lại đúng hướng về hoạt động, chi phí và lịch trình. Trước chi phí leo thang, Lầu Năm Góc quyết định hoãn mua 124 trong tổng số 449 chiếc F-35, chuyển phần mua sắm này đến năm 2016. Nhà phân tích Richard Aboulafia thuộc Tập đoàn Teal nhận xét chưa có chương trình quân sự hay dân sự nào trong thập niên qua vừa trì hoãn vừa vượt chi phí nghiêm trọng như vậy. Ông mô tả F-35 ngày càng giống một “kẻ đào mỏ”, cách nói nhấn mạnh khả năng chương trình tiếp tục hút nguồn lực tài chính khổng lồ từ ngân sách.
Dù vậy, việc thay đổi mạnh chương trình rất khó, bởi Anh cùng bảy quốc gia khác đã tham gia chặt chẽ vào quá trình phát triển và kế hoạch sử dụng máy bay. Mỹ hiện đảm nhiệm 90% chi phí và hoạt động phát triển, còn Anh, Italia, Thổ Nhĩ Kỳ, Hà Lan, Canada, Đan Mạch, Na Uy và Australia cũng góp mặt trong chương trình. Israel và Singapore nằm trong nhóm quốc gia khác đã ký hợp đồng mua F-35, cho thấy chiếc máy bay này không chỉ phục vụ kế hoạch quốc phòng của riêng Mỹ. Theo Aboulafia, Washington thúc đẩy chương trình F-35 toàn cầu vì lợi ích kinh tế và chiến lược, gồm đơn giản hóa hậu cần, huấn luyện liên quân và mở rộng xuất khẩu.
Ông cho rằng F-35 vì thế giống một chính sách công nghiệp hơn một máy bay chiến đấu, khi công nghệ, ngân sách, đồng minh và thị trường quốc phòng cùng gắn vào một chương trình.
