Tuy nhiên, để giúp những lợi thế sẵn có trở thành năng lực cạnh tranh thực chất, yếu tố then chốt là xây dựng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Yếu tố quyết định năng lực tự chủ công nghệ
Lợi thế của Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở quy mô thị trường mà còn ở khả năng kết nối nghiên cứu, đào tạo nhân lực, sản xuất công nghiệp và hệ thống logistics trong cùng một không gian phát triển. Đây là nền tảng để thành phố hình thành hệ sinh thái bán dẫn tương đối toàn diện, từ nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nhân lực chất lượng cao đến sản xuất và lưu chuyển hàng hóa, qua đó nâng cao vị trí trong chuỗi cung ứng bán dẫn quốc tế.
Theo ông Nguyễn Hữu Yên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh: Thành phố đã xác định các nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy ngành bán dẫn. Trong đó, phấn đấu đến năm 2030 đào tạo 9.000 kỹ sư phục vụ lĩnh vực này. Cùng với phát triển nhân lực, thành phố tập trung xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, ưu tiên các dòng chip chuyên dụng phục vụ Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và đô thị thông minh.
Nền tảng cốt lõi của nền kinh tế số
Nhiều chuyên gia chia sẻ, công nghệ bán dẫn đang trở thành nền tảng cốt lõi của nền kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Ngành này đã được Chính phủ xác định là một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Các lĩnh vực từ trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, xe điện, năng lượng thông minh đến quốc phòng, y tế và tự động hóa, hầu hết các lĩnh vực công nghệ hiện đại đều phụ thuộc vào chip bán dẫn. Vì vậy, đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu lao động trước mắt mà còn là yếu tố quyết định năng lực tự chủ công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.
Thời gian qua, Trường đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã sớm định hướng đào tạo về thiết kế vi mạch. Từ năm 2012, nội dung đào tạo theo hướng này được triển khai trong ngành điện tử-viễn thông và đạt được những kết quả tích cực. Trên nền tảng đó, năm 2024, nhà trường xây dựng chương trình đào tạo chuyên biệt về thiết kế vi mạch, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên để tổ chức tuyển sinh, đào tạo. Sau khi triển khai, chương trình này đã có kết quả tuyển sinh vượt mức chuẩn do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định, qua đó thu hút được nhiều thí sinh có năng lực, nền tảng tốt.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Mỹ Hà, Trưởng khoa Điện-Điện tử, Trường đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Đối với Việt Nam và nhất là Thành phố Hồ Chí Minh, đây là cơ hội chiến lược để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển dịch từ vai trò gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ lõi. Muốn làm được điều đó, chúng ta cần xây dựng đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà khoa học có trình độ cao, có khả năng làm chủ công nghệ, thích ứng nhanh với thay đổi của thị trường. Đào tạo nhân lực bán dẫn vì thế cần được xem là một nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Cũng theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Mỹ Hà, việc nhiều tập đoàn công nghệ lớn mở rộng đầu tư tại Việt Nam và công nghệ bán dẫn được xác định là công nghệ chiến lược quốc gia đã tạo ra những yêu cầu rất mới đối với các trường đại học. Thứ nhất, chương trình đào tạo phải được cập nhật nhanh, tiệm cận chuẩn quốc tế và gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Sinh viên không chỉ học kiến thức nền tảng về điện tử, vật lý bán dẫn mà còn phải được tiếp cận các công cụ thiết kế chip hiện đại, trí tuệ nhân tạo, điện toán hiệu năng cao và các quy trình phát triển sản phẩm theo tiêu chuẩn công nghiệp. Thứ hai, đào tạo cần mang tính liên ngành cao. Công nghệ bán dẫn là sự giao thoa giữa điện tử, khoa học máy tính, tự động hóa, vật liệu, cơ khí chính xác và dữ liệu lớn. Thứ ba, các trường đại học cần chuyển mạnh từ đào tạo thuần túy sang mô hình đào tạo gắn với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Sinh viên cần được tham gia các dự án thực tế, thực tập tại doanh nghiệp và làm việc trong môi trường nghiên cứu ngay từ sớm. Cuối cùng, cần hình thành mạng lưới hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để tạo ra hệ sinh thái đào tạo và đổi mới sáng tạo đồng bộ.
Còn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: Việc phát triển nguồn nhân lực trong ngành công nghiệp bán dẫn là một chiến lược đúng đắn để Việt Nam, cũng như Thành phố Hồ Chí Minh có thể phát triển công nghệ lõi và thực hiện đổi mới sáng tạo trong các ngành công nghệ cao của quốc gia.
Trong bối cảnh nhiều tập đoàn công nghệ lớn đang dịch chuyển chuỗi cung ứng, mở rộng đầu tư vào Việt Nam, đòi hỏi nguồn nhân lực được đào tạo cho ngành công nghiệp bán dẫn cần có những kỹ năng chuyên sâu, đổi mới sáng tạo. Các chương trình đào tạo phải tiệm cận được yêu cầu công nghiệp và phải tích hợp hoạt động nghiên cứu khoa học, hoạt động đổi mới sáng tạo tại các cơ sở đào tạo trong lĩnh vực bán dẫn.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Trần Minh Khang cho hay: Đối với Trường đại học Công nghệ thông tin, nhà trường đã tích cực đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường năng lực nghiên cứu khoa học và hợp tác với doanh nghiệp đối với giảng viên, phát triển phòng lab nghiên cứu chuyên sâu (Phòng nghiên cứu thiết kế vi mạch tích hợp chuyên dụng-ASICLAB, Phòng Thiết kế vi mạch SoC). Trường đã phát triển các chương trình đào tạo tài năng, tiên tiến giảng dạy bằng tiếng Anh đối với ngành thiết kế vi mạch nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, tham gia vào ngành công nghệ thiết kế chip để tạo ra các công nghệ lõi cho quốc gia trong tương lai.
Bài và ảnh: KHÁNH TRÌNH