Chờ ổn định mới học tiếp, càng chờ càng lỡ nhịp

Khi sự ổn định trở thành rào cản học tập

Nhiều người trẻ dự định quay lại trường khi công việc bớt bận rộn. Tuy nhiên, càng tiến sâu vào sự nghiệp, họ càng có thể phải đảm nhận thêm dự án, chỉ tiêu công việc và trách nhiệm gia đình. Vì vậy, chờ đến khi mọi thứ ổn định mới học tiếp chưa chắc giúp việc học trở nên dễ dàng hơn.

Báo cáo Trends in Adult Learning 2025 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy, trong nhóm người trưởng thành muốn học nhưng gặp rào cản được khảo sát, 29% cho biết thiếu thời gian do công việc, 18% gặp trở ngại từ trách nhiệm gia đình và 13% lo ngại chi phí.

Chuyên gia giáo dục Michel Alhadeff-Jones cũng phân tích rằng, nhịp độ hối hả của đời sống cá nhân và công việc thường xuyên tạo ra những xung đột, khiến nhiều người buộc phải gác lại các kế hoạch phát triển bản thân. Nhiều người trì hoãn vì chờ một thời điểm thuận lợi, nhưng không xác định rõ khi nào thời điểm ấy sẽ đến. Nếu việc học luôn được xếp sau những ưu tiên trước mắt, kế hoạch nâng cấp năng lực có nguy cơ bị đẩy lùi vô thời hạn.

Việc trì hoãn kéo dài không chỉ làm vuột mất cơ hội thăng tiến mà còn tạo ra rào cản tâm lý cực lớn. Dưới góc độ tâm lý học, đây là hiện tượng "hao hụt kỹ năng" do tư duy học thuật lâu ngày không được mài giũa. Khảo sát thực tế cho thấy, sau vài năm đi làm, bộ não đã quen với việc xử lý các luồng thông tin ngắn gọn, thực dụng như email hay báo cáo tiến độ. Việc đột ngột phải xử lý khối lượng lớn tài liệu chuyên sâu, đòi hỏi tư duy hệ thống và tính hàn lâm cao dễ khiến bộ nhớ làm việc bị "quá tải". Điều này giải thích vì sao những nhân sự rời xa giảng đường từ 3-5 năm thường chật vật và mất nhiều thời gian để tái thích nghi hơn hẳn so với nhóm cử nhân vừa mới tốt nghiệp.

Giữ nhịp học tập, chủ động nâng cao năng lực

Ở giai đoạn đầu sau tốt nghiệp, người trẻ có thể tận dụng một số điều kiện thuận lợi để tiếp tục học: kiến thức nền tảng còn gần, thói quen đọc tài liệu và nghiên cứu chưa bị gián đoạn quá lâu. Với người đã xác định hướng phát triển chuyên môn, học tiếp trong giai đoạn này là cách bổ sung kiến thức song song với quá trình tích lũy kinh nghiệm thực tế.

Điều này không có nghĩa người trẻ đương nhiên học tốt hơn người có nhiều năm kinh nghiệm. Người đi làm lâu năm có lợi thế về trải nghiệm và khả năng nhận diện vấn đề trong tổ chức. Vấn đề cốt lõi là xác định thời điểm học phù hợp và cách kết hợp kiến thức với thực tiễn công việc.

Theo TS. Trần Quang Huy, chuyên gia quản trị nhân sự, Trưởng ban Đào tạo Viện Quản trị & Công nghệ FSB, Tập đoàn FPT, đào tạo sau đại học có thể bổ sung nền tảng kiến thức để người học phân tích vấn đề công việc trong một bối cảnh rộng hơn. Khi vừa làm vừa học, nhân sự trẻ có cơ hội liên hệ kiến thức với tình huống tại doanh nghiệp, từ đó từng bước mở rộng góc nhìn ngoài phạm vi nhiệm vụ chuyên môn được giao.

Hiệu quả của việc học còn phụ thuộc vào mục tiêu, chất lượng chương trình và khả năng vận dụng của mỗi người. Những chương trình thạc sĩ định hướng ứng dụng, sử dụng tình huống doanh nghiệp, thảo luận và dự án thực tế có thể tạo điều kiện để người học kết nối lý thuyết với công việc. Lịch học ngoài giờ hành chính, phương án đóng học phí theo kỳ và chính sách học bổng cũng là những yếu tố cần xem xét để cân đối thời gian, tài chính.

Khi được lựa chọn đúng mục tiêu và sắp xếp hợp lý, học tiếp sớm có thể trở thành khoản đầu tư song hành với kinh nghiệm làm việc. Điều quan trọng không phải là chạy đua lấy bằng trước người khác, mà là chủ động chuẩn bị năng lực cần thiết cho chặng đường nghề nghiệp tiếp theo, thay vì để kế hoạch học tập liên tục lùi lại vì chờ một thời điểm hoàn hảo.