Trước khi đưa ra ý kiến, Vi cẩn thận tìm hiểu và tham khảo thông tin từ nhiều nguồn khác nhau - Ảnh: NGỌC SANG
Một clip vài chục giây, bức ảnh thiếu bối cảnh hay đơn giản chỉ vài dòng trạng thái không đầu không cuối cũng có thể khiến mạng xã hội nhanh chóng chia phe. Đó có thể bênh vực, chỉ trích, thậm chí kêu gọi tẩy chay dù chưa kịp biết hết câu chuyện phía sau là gì.
Từ tò mò đến phán xét
Chị Huỳnh Thị Tường Vi (24 tuổi, xã Phước Sơn, TP Đồng Nai) kể hay tranh thủ buổi tối lướt mạng xã hội, cứ chuyện "hot" là xem dù không liên quan đến mình. Có lần Vi bắt gặp đoạn clip về một ca sĩ nổi tiếng đang gây tranh luận với hàng loạt bình luận cùng những lời chỉ trích nối tiếp nhau.
Càng đọc chị càng thấy thông tin ấy đáng tin vì "nhiều người cùng nói vậy chắc phải có lý do". Từ tò mò, Vi dần bị cuốn vào câu chuyện, thấy nhiều người tức giận chị cũng bực theo.
Các bình luận đưa kèm dẫn chứng, hình ảnh, mốc thời gian, chị càng tin thông tin này có cơ sở. Vi bắt đầu thả tim những bình luận mình cho là có lý và cập nhật liên tục để không bỏ lỡ diễn biến mới.
Đã từng dõi theo vài vụ kiện tụng trên mạng trước đây, Vi nói mình cũng từng đứng về một phía mà phải đến khi có thông tin chính thức từ tòa án mới nhận ra bản thân bị cảm xúc dẫn dắt, chứ không phải xét về lý.
Kinh nghiệm ấy giúp chị cẩn trọng hơn nên với những vụ việc gây tranh cãi, Vi tìm thông tin từ nhiều nguồn trước khi bình luận hay bày tỏ quan điểm.
"Thường chỉ sau khi biết sự thật mới thấy mình đã hiểu sai. Nhưng những lời bình luận hay những gì đã like thì đâu thể quay lại được", Vi nói.
Một lời phán xét khi chưa hiểu rõ câu chuyện có thể trở thành vết thương đối với người ở phía bên kia màn hình - Ảnh do AI tạo
Tổn thương từ những lời quy chụp
Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhà tâm lý học lâm sàng Hoàng Lê Minh Dũng tại Sydney (Úc) cho rằng việc vội vàng phán xét người khác trên mạng không đơn thuần là "ý thức kém", mà còn liên quan đến cách bộ não vận hành và mạng xã hội kích thích phản ứng nhanh.
Nhà tâm lý học lâm sàng Hoàng Lê Minh Dũng - Ảnh: NVCC
4 câu hỏi cần thiết
4 câu hỏi, theo anh Minh Dũng, mỗi người có thể tự hỏi chính mình trước khi bình luận hay chia sẻ một câu chuyện gây tranh cãi:
Một là, tôi đang cảm thấy thế nào? Nếu đang tức giận hoặc bị cảm xúc chi phối, hãy bình tĩnh rồi mới phản ứng.
Hai là, tôi đã kiểm chứng thông tin chưa? Đừng chỉ dựa vào một đoạn clip, tiêu đề hay lượt chia sẻ, hãy kiểm tra nguồn và bối cảnh.
Ba là, tôi bình luận để làm gì? Là muốn đóng góp hay chỉ tìm kiếm sự công nhận, lượt thích và thể hiện mình đúng?
Bốn là, tôi có dám nói những lời này trước mặt họ không? Nếu chưa biết đầy đủ câu chuyện, hãy thử đặt mình vào vị trí của người bị phán xét trước khi lên tiếng.
Khi lướt mạng, người dùng dễ bị cuốn vào việc thích, bình luận, chia sẻ thay vì kiểm chứng. Bộ não cũng có xu hướng "đi đường tắt" khiến một tiêu đề, bức ảnh hay đoạn clip ngắn dễ bị xem như toàn bộ sự thật về một người.
Con người cũng dễ quy kết lỗi của người khác cho bản chất, đạo đức hay tính cách, trong khi lại cảm thông cho chính mình khi mắc sai lầm.
Theo anh Dũng, những lời phán xét tưởng chỉ diễn ra trên màn hình có thể để lại hậu quả lâu dài. Người bị công kích có thể căng thẳng kéo dài, mất ngủ, hoảng loạn, ám ảnh, luôn đề phòng và cảm thấy bị cả cộng đồng gắn nhãn, mất kết nối xã hội, mất cảm giác an toàn.
Sức ép từ những lời quy chụp cũng có thể khiến nạn nhân bắt đầu nghi ngờ chính mình. Việc liên tục đọc những lời công kích có thể khiến họ tự dằn vặt, tin vào những phán xét tiêu cực và suy giảm lòng tự trọng.
"Ở những trường hợp nghiêm trọng, cảm giác bị cả cộng đồng quay lưng có thể dẫn đến tuyệt vọng, trầm cảm, thậm chí xuất hiện ý nghĩ tự hại", anh Dũng nhấn mạnh.
Anh Minh Dũng cho rằng người bị công kích nên ưu tiên bảo vệ sức khỏe tinh thần, thay vì cố kiểm soát dư luận. Có thể "cách ly kỹ thuật số" bằng cách hạn chế đọc bình luận, tắt thông báo, tránh đôi co và nhờ người thân, bạn bè hoặc luật sư hỗ trợ lưu bằng chứng nếu cần.
Bên cạnh đó tìm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc chuyên gia tâm lý, duy trì sinh hoạt bình thường và chủ động thiết lập ranh giới công nghệ như hạn chế bình luận từ người lạ, chuyển tài khoản sang chế độ riêng tư, chặn tài khoản gây phiền nhiễu hoặc tạm khóa tài khoản.
Theo khảo sát trên 2.700 người dùng mạng xã hội toàn cầu do Công ty truyền thông xã hội OK COOL thực hiện từ tháng 6 đến tháng 8-2025, có 91% người được hỏi cho biết họ dành thời gian đọc bình luận trên các nền tảng mạng xã hội, trong khi gần 1/3 trực tiếp tham gia bình luận.
Đáng chú ý, 65% cho rằng phần bình luận đôi khi còn hài hước hơn chính nội dung của người sáng tạo. Những con số này cho thấy phần bình luận đã trở thành một không gian đáng kể để người dùng theo dõi, phản ứng và bày tỏ quan điểm trước các câu chuyện trên mạng.
Ảo tưởng sức mạnh trên mạng xã hội dễ vi phạm pháp luậtTrên mạng xã hội, không ít người tự cho mình quyền ‘tuyên án’, bêu rếu thông tin đời tư, thóa mạ nhân phẩm người khác hay tiếp tay cho tin giả.