Góp ý về dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại phiên thảo luận tổ chiều 17/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng dư địa phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa còn rất lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở quá trình phát triển.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.
Theo Chủ tịch Quốc hội, thách thức lớn nhất hiện vẫn là khả năng tiếp cận vốn. Mặc dù ngành ngân hàng triển khai nhiều chương trình tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, với quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng, lãi suất thấp hơn mặt bằng thông thường, nhưng trên thực tế, phần lớn doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn vốn này.
Chủ tịch Quốc hội chỉ ra ba nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên.
Trước hết là sự phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp. Hiện nay, nhiều ngân hàng vẫn yêu cầu doanh nghiệp phải có bất động sản hoặc tài sản có giá trị cao để bảo đảm khoản vay. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp mới thành lập, thường không có đủ tài sản đáp ứng yêu cầu.
Nguyên nhân thứ hai là hạn chế về tính minh bạch thông tin và năng lực quản trị tài chính. Báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp chưa được chuẩn hóa, chưa tách bạch rõ ràng giữa tài chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp, khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác khả năng trả nợ.
Bên cạnh đó, năng lực hấp thụ vốn của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Ngay cả khi tiếp cận được nguồn vốn vay, một số doanh nghiệp vẫn chưa có phương án kinh doanh rõ ràng, năng lực quản trị yếu, làm gia tăng rủi ro và khiến ngân hàng thận trọng khi quyết định cho vay.
“Thiếu vốn nên doanh nghiệp không thể mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và khó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Trong khi quy mô doanh thu và dòng tiền yếu lại tiếp tục khiến doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng. Đây là vòng luẩn quẩn kéo dài nhiều năm”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Từ thực tế trên, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
Chủ tịch Quốc hội cho biết, vấn đề này đã được Thủ tướng và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quan tâm chỉ đạo. Tuy nhiên, cần tiếp tục cụ thể hóa bằng những giải pháp có tính khả thi cao.
Trong đó, cần đẩy mạnh thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), phát triển các hình thức cho vay không có hoặc có ít tài sản bảo đảm dựa trên dữ liệu; cải cách, nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đi kèm đó, phải hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính thông qua các chương trình đào tạo, tư vấn kế toán, ứng dụng phần mềm quản lý; đa dạng hóa các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng như quỹ đầu tư, trái phiếu và các định chế tài chính phù hợp.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, vấn đề không đơn thuần là hệ thống ngân hàng thiếu vốn cho vay, mà nằm ở cách thức đánh giá rủi ro và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.
“Nếu không tháo gỡ được điểm nghẽn này thì các chính sách hỗ trợ khác về thuế, mặt bằng sản xuất, công nghệ, thị trường cũng khó phát huy tối đa hiệu quả”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Đề cập định hướng hoàn thiện dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành, chuyển từ tư duy cấp phát sang kiến tạo điều kiện phát triển.
Theo Chủ tịch Quốc hội, dù hệ thống pháp luật, nghị định, thông tư đã có nhiều quy định hỗ trợ, nhưng yếu tố quyết định thành công vẫn là khâu tổ chức thực hiện. Do đó, việc sửa đổi Luật lần này phải tạo ra chuyển biến thực chất, khắc phục tình trạng chính sách được ban hành nhưng doanh nghiệp khó tiếp cận hoặc không được thụ hưởng đầy đủ.
Một trong những yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội đặt ra là gắn chính sách hỗ trợ với trách nhiệm giải trình và kết quả đầu ra cụ thể, bảo đảm công khai, minh bạch.
Theo Chủ tịch Quốc hội, công khai, minh bạch trong triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thời gian qua vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Vì vậy, phải có cơ chế để doanh nghiệp biết rõ chính sách nào được hỗ trợ, điều kiện thụ hưởng ra sao, cơ quan nào chịu trách nhiệm giải quyết và kết quả thực hiện như thế nào.
Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng cần ưu tiên hỗ trợ thực chất đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.