Càng làm nhanh càng phải chắc
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, hội nghị sẽ thảo luận, cho ý kiến 17 dự án luật quan trọng dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2. Ông lưu ý, khối lượng lập pháp lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn.
Gợi mở 5 vấn đề để các đại biểu tập trung thảo luận, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản. “Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: Đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; vì sao phải sửa luật; chính sách mới tạo ra giá trị gì; tác động đến ai; chi phí tuân thủ ra sao; nguồn lực thực hiện ở đâu; ai chịu trách nhiệm đến cùng”, Chủ tịch Quốc hội nêu vấn đề.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh đến việc phải thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành.
Nhưng theo Chủ tịch Quốc hội, cần phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật.
Ngược lại, cũng không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ, những nội dung thường xuyên thay đổi.
Tinh thần là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn. Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục”, Chủ tịch Quốc hội cho hay.
Làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn
Điểm quan trọng khác được lãnh đạo Quốc hội nhấn mạnh là phải làm luật trong tư duy hệ thống. Trong một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu chỉ hoàn thiện từng luật riêng lẻ thì chưa đủ.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát thật kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực...
“Không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác; không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý. Theo ông, một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt; các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.
Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống. Do đó, cần kiểm tra rất kỹ: Ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không?
Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm.
“Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Theo ông, thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật mà là sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không?
“Một đạo luật tốt phải chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.