Sáng 9/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Theo phương án tiếp thu, chỉnh lý dự luật, cơ quan soạn thảo dự kiến không bổ sung quy định riêng về việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, lao động trên nền tảng số, như tài xế xe ôm, giao hàng công nghệ.
Giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ quan soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ giữ quy định hiện hành về thẩm quyền quyết định mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Theo đó, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét khi xuất hiện các nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên nhưng chưa được luật quy định cụ thể.
Đối với người làm việc không có quan hệ lao động và lao động trên nền tảng số, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá điều kiện mở rộng diện tham gia. Nội dung này dự kiến được xem xét trong Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, làm cơ sở hoàn thiện quy định khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội giai đoạn 2027-2028.
Một trong những nhóm chịu tác động từ định hướng chính sách này là tài xế công nghệ. Phần lớn tài xế ký hợp đồng hợp tác với doanh nghiệp vận hành ứng dụng, được xác định là đối tác thay vì nhân viên. Nếu quan hệ làm việc thực tế không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, họ phải tự đăng ký, đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện để tích lũy thời gian hưởng lương hưu.
Tài xế xe ôm công nghệ ở TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Trước đó tại dự thảo trình Quốc hội ngày 21/10, Chính phủ đề xuất mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với những người thuộc các nhóm này nếu có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên. Việc bổ sung đối tượng sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, trên cơ sở Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.
Theo chính sách hiện hành, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện đóng bằng 22% mức thu nhập lựa chọn làm căn cứ đóng. Khoản đóng này có thể trở thành gánh nặng đối với tài xế công nghệ do thu nhập không ổn định, trong khi họ còn phải chi trả chiết khấu cho nền tảng, thuế, phí, xăng xe và bảo dưỡng phương tiện.
Nhiều tài xế mong muốn tham gia bảo hiểm để có lương hưu khi về già, nhưng lo ngại khó duy trì đóng góp nếu doanh nghiệp vận hành ứng dụng không cùng chia sẻ chi phí. Theo số liệu khảo sát được các tổ chức lao động và Oxfam công bố, thu nhập bình quân của tài xế xe máy công nghệ khoảng 7 triệu đồng mỗi tháng, dù nhiều người phải làm việc 6-12 giờ mỗi ngày.
Bổ sung yêu cầu an toàn khi gửi tiền quỹ bảo hiểm tại ngân hàng
Ngoài chính sách mở rộng đối tượng tham gia, dự luật tiếp tục sửa đổi quy định về đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, trong đó có việc mở rộng nhóm ngân hàng được nhận tiền gửi từ quỹ.
Bên cạnh ngân hàng thương mại nhà nước, dự thảo bổ sung ngân hàng thương mại cổ phần có trên 50% vốn điều lệ thuộc sở hữu Nhà nước, doanh nghiệp nhà nước hoặc kết hợp cả hai. Các ngân hàng thuộc diện được nhận tiền gửi phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng tốt, mức độ an toàn cao theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Dự thảo tiếp tục không cho phép gửi tiền quỹ bảo hiểm xã hội tại các ngân hàng đang bị kiểm soát đặc biệt, nhằm hạn chế rủi ro đối với nguồn tiền dùng để chi trả các chế độ cho người tham gia.
Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ quan soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ bổ sung các nguyên tắc đầu tư quỹ, bảo đảm an toàn, bảo toàn vốn, bền vững, hiệu quả và minh bạch.
Dự luật cũng dự kiến giao Chính phủ quy định tiêu chí lựa chọn, cơ chế đánh giá, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ.
Sau khi luật được thông qua, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng quy định chi tiết về các tiêu chí, cơ chế lựa chọn và giám sát hoạt động đầu tư, bảo đảm an toàn cho quỹ bảo hiểm xã hội.
Theo chương trình dự kiến, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự luật ngày 21/11.
Vũ Tuân