Nội dung trên được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu khi phát biểu tại chương trình Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946 - 9/11/2026) do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức sáng 6/11.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, giá trị sâu xa của sự kiện lịch sử Quốc hội thông qua Hiến pháp đầu tiên là gắn thành quả độc lập dân tộc với quyền làm chủ của Nhân dân và việc tổ chức bộ máy chính quyền bằng Hiến pháp.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự Nhân dân.
“Chính quyền có năng lực hành động và chịu trách nhiệm là điều kiện bảo vệ quyền dân chủ. Sự tin tưởng, tham gia và giám sát của Nhân dân tạo nên sức mạnh để Nhà nước hoàn thành trọng trách. Đó là di sản quan trọng của Hiến pháp năm 1946 đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hôm nay”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, qua các giai đoạn cách mạng, những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 được kế thừa, phát triển trong quá trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng. Hiến pháp năm 2013 và việc sửa đổi, bổ sung một số điều vào năm 2025 tiếp tục thể chế hóa những bước phát triển trong nhận thức và thực tiễn tổ chức quyền lực Nhà nước.
“Trong tiến trình ấy, quyền con người, quyền công dân ngày càng được coi trọng; tổ chức và hoạt động của Nhà nước từng bước được đổi mới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nói.
Kỷ niệm 80 năm Hiến pháp đầu tiên, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, là dịp để tiếp tục phát huy những giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam: Độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của Nhân dân; quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp, pháp luật.
Kế thừa di sản lập hiến, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đòi hỏi phải kiên định những giá trị nền tảng, đồng thời chủ động đổi mới trên cơ sở tổng kết thực tiễn.
“Sự ổn định của các giá trị, nguyên tắc nền tảng ấy bảo đảm tính liên tục trong tổ chức hoạt động của Nhà nước, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để người dân, doanh nghiệp yên tâm xây dựng và thực hiện các kế hoạch lâu dài. Việc nghiên cứu, hoàn thiện Hiến pháp phải được chuẩn bị thấu đáo, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước và củng cố niềm tin của Nhân dân”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Mọi hành vi xâm phạm quyền con người phải được xử lý
Dù đạt được nhiều kết quả quan trọng, song Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhìn nhận, vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện; giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực và năng lực đáp ứng; có nơi trách nhiệm chưa rõ, phối hợp thiếu chặt chẽ, quyền lợi chính đáng của người dân chậm được giải quyết.
Theo người đứng đầu Đảng, Nhà nước, những hạn chế ấy đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ cơ chế thực hiện quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Trong vận hành mô hình tổ chức bộ máy mới, phải sử dụng hiệu quả thẩm quyền, bảo đảm công việc thông suốt và nâng cao chất lượng phục vụ. Hiến pháp phải được thực hiện nhất quán trong hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp.
Đề cập các định hướng lớn cần tập trung thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trước tiên nhấn mạnh phải bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp.
“Hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực quản lý cao nhất. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực Nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp. Mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm, bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật. Việc thẩm tra, thảo luận, quyết định chính sách phải được xem xét đầy đủ căn cứ hiến định, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người, quyền công dân.
Nhấn mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm và bảo đảm phối hợp thống nhất, kiểm soát chặt chẽ quyền lực, khắc phục tình trạng vượt thẩm quyền, né tránh trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của Nhân dân.
Thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận 17, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp. Việc tổng kết, đánh giá cả những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và làm rõ giá trị cần kế thừa, những vấn đề cần hoàn thiện.
“Nghiên cứu sửa đổi phải gắn với tiếp tục thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành, với yêu cầu xuyên suốt là củng cố nền tảng chính trị pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước quán triệt.
Định hướng tiếp theo được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập là phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Khẳng định Nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu quyền làm chủ phải được bảo đảm trong việc tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, nên theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, trọng trách ấy phải được thể hiện bằng những quyết sách vì lợi ích của Nhân dân và sự phát triển lâu dài của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, giá trị của các quyền hiến định phải được thể hiện ở khả năng thực hiện quyền và sự bảo vệ hữu hiệu đối với mỗi người. Chính sách giáo dục, y tế, an sinh xã hội và việc phân bổ nguồn lực phải góp phần bảo đảm công bằng, mở rộng cơ hội phát triển, nhất là đối với những người yếu thế, đồng bào ở những địa bàn khó khăn.
Các cơ quan tư pháp phải thực hiện đầy đủ trọng trách bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân theo chức năng, thẩm quyền; bảo đảm thẩm phán, hội đồng xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nâng cao khả năng tiếp cận công lý, phòng ngừa oan sai.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân phải được xử lý theo pháp luật. Quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bị xâm phạm phải được bảo vệ, khôi phục; thiệt hại phải được bồi thường theo quy định của pháp luật.
Quang cảnh chương trình Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên.
Không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh định hướng không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.
“Hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và sự gắn kết giữa các lĩnh vực; không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản. Phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Các quyết định về ngân sách, đầu tư, sử dụng tài nguyên phải tính đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ tiếp theo.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, 80 năm trước, Quốc hội khóa I đã kết tinh ý chí, trí tuệ và khát vọng của Nhân dân trong bản Hiến pháp đầu tiên.
“Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là phát huy những di sản ấy bằng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa liêm chính, có năng lực hành động, kiến tạo, phát triển và chịu trách nhiệm trước Nhân dân; bằng những quyết sách bảo vệ lợi ích quốc gia và mở rộng cơ hội phát triển cho các thế hệ mai sau”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phát biểu.