Tại vùng đất ven sông Con, xã Nghĩa Đồng, Nghệ An, những ruộng tía tô xanh mướt đang được người dân trồng tập trung, không chỉ để làm rau gia vị mà còn là nguyên liệu chính cho quy trình chưng cất tinh dầu giá trị cao.
Hợp tác xã Trồng và Chế biến xã Nghĩa Đồng là đơn vị tiên phong trong việc phát triển cây tía tô thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến sâu. Hợp tác xã đang canh tác khoảng 10ha tía tô. Nhờ điều kiện đất đai thuận lợi và quy trình chăm sóc bài bản, cây tía tô sinh trưởng tốt, cho năng suất nguyên liệu dồi dào.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Người dân xã Nghĩa Đồng thu hoạch cây tía tô (Ảnh: Nguyễn Phê).
Anh Nguyễn Xuân Huy, quản lý vận hành sản xuất tinh dầu của Hợp tác xã, chia sẻ về quy trình sản xuất: "Để thu được tinh dầu, cần một lượng lớn nguyên liệu. Mỗi nồi chưng cất chứa khoảng 1,5 tấn tía tô tươi, sau đó chỉ thu được 1,5 lít tinh dầu".
Với tỷ lệ chuyển đổi thấp, tinh dầu tía tô có giá trị kinh tế cao. Hiện tại, giá tinh dầu tía tô dao động 10-12 triệu đồng/lít, tùy thuộc vào chất lượng và thị trường tiêu thụ. Điều này đồng nghĩa với việc, trung bình một tấn tía tô tươi mới có thể tạo ra một lít tinh dầu, lý giải cho mức giá cao của sản phẩm.
Mỗi vụ, hợp tác xã thu hoạch 90 tấn tía tô. Với tỷ lệ chưng cất hiện nay, sản lượng tinh dầu có thể đạt khoảng 90 lít, mang lại doanh thu ước tính từ 900 triệu đồng đến hơn 1 tỷ đồng/vụ. Con số này chưa bao gồm các chi phí sản xuất như giống, làm đất, chăm sóc, nhân công, nhiên liệu, vận hành hệ thống chưng cất, khấu hao máy móc, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Cây tía tô được đưa vào chiết xuất tinh dầu (Ảnh: Nguyễn Phê).
Mỗi vụ tía tô kéo dài khoảng 4 tháng. Anh Huy cho biết nếu thời tiết thuận lợi và được chăm sóc đúng quy trình, cây sẽ cho năng suất cao. Điểm nổi bật của mô hình này là việc hợp tác xã không chỉ bán nguyên liệu tươi mà còn đầu tư hệ thống chưng cất, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng ngay tại địa phương.
"Việc chủ động từ vùng nguyên liệu đến khâu chưng cất giúp nâng cao giá trị cây tía tô. Thay vì chỉ bán cây tươi, chúng tôi tạo ra sản phẩm tinh dầu có giá trị cao hơn", anh Huy nhấn mạnh.
Tuy nhiên, việc trồng tía tô cũng đòi hỏi nhiều công sức. Các hộ nông dân tham gia sản xuất cho biết tía tô cần được chăm sóc kỹ lưỡng, bởi nắng nóng kéo dài, mưa lớn hoặc ngập úng đều có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất và hàm lượng tinh dầu.
Chi phí lao động cũng là một yếu tố đáng kể, với giá thuê nhân công tại địa phương khoảng 300.000 đồng/người/ngày cho các công đoạn từ làm đất, xuống giống, chăm sóc đến thu hoạch.
Ông Trần Văn Trung, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nghĩa Đồng, khẳng định tía tô không phải là cây trồng mới đối với người dân địa phương. Tuy nhiên, mô hình hiện tại khác biệt ở chỗ sản xuất tập trung, gắn liền với chế biến và chiết xuất tinh dầu.
"Qua thực tế bước đầu, mô hình mang lại hiệu quả khá tích cực, tạo thêm việc làm và nguồn thu tương đối ổn định cho các thành viên hợp tác xã", ông Trung cho biết.
Công đoạn chiết xuất tinh dầu tía tô (Ảnh: Nguyễn Phê).
Ông Trung cũng cho biết địa phương sẽ tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để mô hình phát triển phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu thị trường. Nếu hiệu quả kinh tế tiếp tục được khẳng định, xã sẽ ủng hộ mở rộng diện tích trồng tía tô, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến tinh dầu.
Không dừng lại ở tía tô, Hợp tác xã Trồng và Chế biến xã Nghĩa Đồng còn nghiên cứu thêm một số cây có khả năng khai thác tinh dầu. Anh Nguyễn Xuân Huy tiết lộ thời gian tới, đơn vị dự kiến thử nghiệm húng quế, sả Java, tràm và một số cây phù hợp với điều kiện đất đai địa phương.