Phải có cơ chế đủ mạnh để chấm dứt tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc
Sáng 19/10, thảo luận tổ về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (Bí thư Đảng ủy phường Cửa Nam, TP. Hà Nội) đề xuất, cần quy định việc áp dụng tiêu chí đơn giản hơn hoặc cho phép chỉ định đối với các tài sản có giá khởi điểm hoặc tổng giá khởi điểm thấp (như mức dưới 200 triệu đồng).
Theo đại biểu, việc phân tầng này để giải quyết các vướng mắc thực tiễn. Hiện nay tại các cơ quan, đơn vị, phường, xã, mỗi khi thanh lý một lô tài sản công hư hỏng nhỏ lẻ (như bàn ghế, máy vi tính, phương tiện làm việc cũ trị giá vài chục triệu đồng), việc phải đăng thông báo công khai lựa chọn tổ chức đấu giá trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia và chấm thang điểm năng lực mất nhiều thời gian, chi phí đăng thông báo và vận hành thủ tục đôi khi tương đương với giá trị tài sản thu hồi.
“Tuy nhiên, để cơ chế này không bị lạm dụng thành việc 'chỉ định tùy nghi' hoặc tạo ra tình trạng 'sân sau', cố tình chia nhỏ gói tài sản công để né tránh đấu thầu/đánh giá năng lực, luật cần bổ sung nguyên tắc ràng buộc phải quy định rõ trần giá trị tổng thể cho toàn bộ cuộc đấu giá, bắt buộc công khai danh tính tổ chức đấu giá được chọn lên cổng thông tin, và quy định chế tài nghiêm cấm hành vi cố ý chia nhỏ tài sản công để áp dụng hình thức chỉ định rút gọn”, ông Trường nói.
Cùng góp ý vào dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Văn Thắng (Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP. Hà Nội) nhấn mạnh, cần phải có cơ chế đủ mạnh để chấm dứt tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc, đặc biệt là trong đấu giá quyền sử dụng đất.
Theo ông Thắng, ở Hà Nội đã từng xảy ra vấn đề này. Năm 2024, tại Thanh Oai, 68 thửa đất được tổ chức đấu giá, có thửa trúng trên 100 triệu đồng/m² nhưng hết hạn chỉ có 13 thửa hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Tại Sóc Sơn xuất hiện trường hợp trả giá 30 tỷ đồng/m² rồi bỏ cọc, làm gián đoạn hoạt động đấu giá.
Ông Thắng nhấn mạnh, những trường hợp này không đơn thuần là vi phạm nghĩa vụ thanh toán, mà hậu quả lớn hơn là tạo mặt bằng giá ảo tác động đến giá bất động sản xung quanh, gây khó khăn cho công tác quản lý đất đai và làm chậm nguồn thu ngân sách.
Ghi nhận việc quy định nâng mức tiền đặt cọc đấu giá đất từ 10 - 50% giá khởi điểm là cần thiết, tuy nhiên, theo ông Thắng, cần linh hoạt, bởi trong quá trình đấu giá, mức giá lên xuống theo thị trường, có thể gây khó khăn cho công tác đấu giá.
Ngăn chặn tình trạng thông đồng dìm giá
Một vấn đề quan trọng nữa, theo ông Thắng, cần phải ngăn chặn tình trạng thông đồng dìm giá và tình trạng đấu giá thiếu cạnh tranh thực chất.
Bày tỏ đồng tình với các hành vi nghiêm cấm tại dự thảo luật, tuy nhiên, theo ông Thắng, nếu chỉ quy định về hành vi bị cấm mà thiếu công cụ phát hiện, kiểm soát, hiệu quả sẽ hạn chế. Thực tế có trường hợp một số nhóm nhà đầu tư phối hợp với nhau sử dụng nhiều cá nhân hoặc pháp nhân tham gia đấu giá, thỏa thuận không cạnh tranh, đe dọa người người tham gia khác, hoặc can thiệp vào quá trình công khai thông tin tài sản để mua được tài sản với giá thấp.
“Tôi kiến nghị bổ sung cơ chế kiểm soát người tham gia đấu giá có quan hệ sở hữu, chi phối hoặc cùng một chủ thể hưởng lợi; có quy định trách nhiệm xác minh chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền khi có dấu hiệu thông đồng. Đồng thời toàn bộ quá trình tổ chức đấu giá, từ lựa chọn tổ chức hình thức đấu giá, xác định giá khởi điểm, tiếp nhận hồ sơ đến kết quả trúng đấu giá phải được ghi nhận bằng dữ liệu điện tử có khả năng truy xuất và kiểm tra một cách độc lập”, ông Thắng nêu rõ.
Liên quan vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt góp ý, yêu cầu quan trọng nhất là tài sản được đưa ra đấu giá thực sự có sự cạnh tranh, xác định được giá trị phù hợp với thị trường và đồng thời hạn chế những tiêu cực phát sinh trong quá trình tổ chức.
Bày tỏ đồng tình với các ý kiến nêu trước đó liên quan đến việc phòng tránh tình trạng ra giá cao rồi bỏ cọc, ông Việt nhấn mạnh, trong thực tiễn còn vấn đề tiêu cực rất nguy hiểm là "quây các suất đấu giá, đặc biệt là đấu giá đất". Theo đó, các nhóm lợi ích tác động ngăn cản người có nhu cầu thực, đưa nhóm của mình vào để trả giá nhưng là giá có kiểm soát, gây thất thoát nguồn nguồn lực của nhà nước. Luật cần quan tâm vấn đề này, cả trong quá trình trước đấu giá để phát hiện, xử lý.
Ông Việt cũng đồng tình với việc dự thảo quy định nâng mức tiền đặt cọc để chống đầu cơ, trả giá cao rồi bỏ cọc, nhưng băn khoăn, mức tiền đặt cọc quá cao cũng có thể tạo ra tác động ngược. Người dân có nhu cầu thực sự khó tham gia trong khi những nhóm có tiềm lực tài chính lớn lại có thêm lợi thế.
Từ đó, nếu số người tham gia thực chất giảm thì khả năng cạnh tranh cũng giảm, thậm chí có thể tạo điều kiện cho những nhóm có khả năng chi phối cuộc đấu giá. "Vì vậy, tôi đề nghị luật quy định rõ tiêu chí lựa chọn mức tiền đặt trước cụ thể, bảo đảm tương xứng với tính chất và giá trị tài sản", ông Việt đề xuất.