Đà Nẵng: Nhân chứng nói về hố chôn tập thể liệt sĩ trong sân trụ sở Đảng ủy xã

Sáng 19-10, tại hội thảo thu thập, xác minh thông tin về khu chôn cất tập thể ở xã Hiệp Đức (TP Đà Nẵng), nhiều cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử đã cung cấp thêm những manh mối về nơi chôn cất các liệt sĩ thuộc Sư đoàn 2 cùng những chiến sĩ cách mạng hy sinh tại địa phương trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

• Tìm người biết thông tin hàng trăm liệt sĩ hy sinh trong Tết Mậu Thân tại Hòa Cường, Trung Lương - Cồn Dầu trung tâm TP Đà Nẵng

• Tìm nhân chứng biết thông tin 360 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh Tết Mậu Thân ở Tam Kỳ, Đà Nẵng

• Gần 60 năm nhớ nơi chôn cất đồng đội, cựu du kích giúp tìm thấy hài cốt liệt sĩ

Đáng chú ý, các thông tin tập trung vào khu vực Đồi Sơn, Dốc Chùa và một hố sâu từng tồn tại tại khu vực sân Đảng ủy xã Hiệp Đức hiện nay.

45 chiến sĩ hy sinh trong một trận đánh, không thể đưa thi thể ra ngoài

Ông Trần Phước Xảo, nguyên chỉ huy Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 2, nguyên chánh Văn phòng Bộ Tư lệnh Quân khu 5, cho biết đơn vị của ông từng nhiều lần cầm súng chiến đấu tại Hiệp Đức. Các chiến sĩ trong đơn vị đều từ miền Bắc vào chiến trường.

Là người trực tiếp chứng kiến các trận đánh tại khu vực Đồi Sơn, Dốc Chùa, ông Xảo cho biết cuối tháng 4-1970, trong quá trình hiệp đồng tác chiến, thông tin bị lộ khiến các đơn vị phải đối mặt với những trận đánh ác liệt.

Tiểu đoàn 10 và Tiểu đoàn 15 chịu tổn thất lớn, nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh nhưng đồng đội không thể đưa thi thể ra khỏi trận địa.

"Lúc đó đối phương với bộ đội ta cách nhau chỉ vài chục mét, thi thể bộ đội hy sinh không thể lấy được. Riêng Tiểu đoàn 10 hy sinh ở Đồi Sơn 45 anh em, tất cả đều 19 - 35 tuổi, hy sinh ngày 27-4-1970" - ông Xảo kể.

Theo ông, danh sách hiện có ghi nhận 49 liệt sĩ, nhưng trong đó có một số chiến sĩ hy sinh tại địa điểm khác được đưa vào danh sách.

"Tọa độ hiện nay đầy đủ, không có chuyện đi chôn ở nơi khác bởi lúc đó địch không cho đưa ra ngoài để chôn cất" - ông Xảo nói.

Một trong những hướng xác minh quan trọng hiện nay theo ông Xảo là vận động những người từng ở phía bên kia chiến tuyến, trực tiếp tham gia hoặc biết việc thu gom, chôn cất thi thể bộ đội, cung cấp thông tin.

Cũng tại hội thảo, ông Trần Văn An, một nhân chứng từng trực tiếp tham gia chiến đấu ở Hiệp Đức trong những năm 1970, cho biết nhiều trận đánh tại đây khiến bộ đội hy sinh với số lượng lớn.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông được người dân địa phương kể lại việc phát hiện nhiều dấu tích hài cốt liệt sĩ tại khu vực Đồi Sơn, Đồi Thị cũ.

"Địa điểm, bộ đội hy sinh và chôn tại chỗ thì chính xác rồi nhưng cụ thể ở vị trí nào thì cần hỏi thêm. Tôi biết một vị trí giao thông hào của đối phương từng chôn nhiều liệt sĩ, hiện nay có một gốc tre lớn gần Đảng ủy xã" - ông An nói.

Hố sâu hơn 20m và những manh mối về khu chôn cất tập thể

Một địa điểm khác đang được tập trung xác minh là khu vực sân Đảng ủy xã Hiệp Đức hiện nay, nơi trước đây có một hố sâu hơn 20m được người dân gọi là hố Bà Lâu.

Theo Ban Chỉ huy quân sự xã Hiệp Đức, từ tháng 9 đến nay, đơn vị đã gặp gỡ, thu thập thông tin từ 10 nhân chứng, trong đó có ba người trực tiếp tham gia chôn cất các chiến sĩ hy sinh là ông Nguyễn Hồng Sơn, ông Phan Tấn Điện và ông Phan Tấn Mênh.

Tài liệu Lịch sử lực lượng vũ trang huyện Hiệp Đức ghi nhận trong thời kỳ chiến tranh, quân đội Sài Gòn từng sử dụng khu vực này để chôn cất các chiến sĩ cách mạng hy sinh tại quận lỵ Hiệp Đức.

Khoảng năm 1960, có từ 5-6 chiến sĩ hy sinh được đưa về chôn tại đây. Hai nhân chứng Đặng Vĩnh Nha và Võ Đình Tiến còn cung cấp thông tin về việc ông Cao Đình Hồng, ông Phạm Gạo - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - cùng một chiến sĩ chưa xác định danh tính được chôn cất tại khu vực này.

Đối chiếu tài liệu Hiệp Đức - Sự kiện và nhân vật, cơ quan quân sự địa phương ghi nhận trường hợp ông Cao Đình Hồng hy sinh sau khi bị phục kích tại khu vực Vực Ông, Sông Trầu.

Thi thể ông sau đó bị đưa về Hiệp Đức, phơi bày trong ba ngày để uy hiếp người dân, rồi chôn xuống một hố sâu tại khu vực nay thuộc Đảng ủy xã.

Ngoài ra, các nhân chứng còn cung cấp thông tin về ba chiến sĩ hy sinh trong trận đánh tại Đồi Sơn năm 1971 và được đưa về chôn cất tại khu vực này.

Bà Nguyễn Thanh Hải, một nhân chứng lịch sử, cũng cung cấp thêm đầu mối về những người từng biết hoặc chứng kiến các lần chôn cất liệt sĩ quanh khu vực sân Đảng ủy xã hiện nay.

Ông Đặng Ngọc Nga, cựu chiến binh, cho biết ít nhất 2 lần ông chứng kiến quân đối phương đem thi thể bộ đội ta về khu vực quanh sân Đảng ủy xã Hiệp Đức hiện nay để thị uy, bêu đầu.

"Khu vực chôn cất nằm giữa hai quả đồi, quá trình bồi lấp, xây dựng công trình khiến tới nay vị trí liệt sĩ nằm cách mặt đất có thể lên tới hàng chục mét" - ông Nga nói.

Có cơ sở khẳng định hố chôn tập thể các liệt sĩ trong sân Đảng ủy xã

Theo Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức Lưu Hoàng Ân, ngoài thông tin về các liệt sĩ Sư đoàn 2, địa phương còn tiếp nhận những nguồn tin cho rằng có thêm hàng chục hài cốt được chôn cất quanh sân Đảng ủy xã hiện nay ở các giai đoạn khác nhau trong chiến tranh.

Theo Ban Chỉ huy quân sự xã Hiệp Đức, những thông tin thu thập được bước đầu cho thấy có cơ sở để tiếp tục xác minh khu chôn cất tập thể. Tuy nhiên, số lượng, danh tính và vị trí cụ thể của từng liệt sĩ vẫn cần được làm rõ.

Địa phương đang tiếp tục kêu gọi cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân cung cấp thông tin, đồng thời đối chiếu hồ sơ, tài liệu để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm".

Hơn 20 năm lặn lội khắp những vùng đất từng là chiến trường ở Quảng Nam, bà Phạm Thị Vân Anh vẫn chưa tìm được phần mộ của cha. Kỷ vật quý giá nhất gia đình còn giữ là lá thư ông gửi về từ chiến trường, với lời hẹn ngày đoàn tụ mãi không thành hiện thực.