Vậy chúng ta đang chống ngập như thế nào?
Cách đầu tiên thường thấy vẫn là "đuổi theo nước", nghĩa là ngập ở đâu thì chống ở đó thông qua việc xây dựng cống lớn hơn, sử dụng máy bơm công suất lớn hơn, đắp đê cao hơn, đào hồ điều tiết, van ngăn triều… Nhưng với một đô thị, đặc biệt là đô thị lớn, đông người, tốc độ bê tông hóa nhanh thì việc chống ngập không đơn giản ở trên bề mặt mà còn ở dưới lòng đất. Nước sẽ đi đâu khi không gian chứa nước ngày càng bị thu hẹp, khả năng thẩm thấu nước ngày càng chậm?
Chưa kể với cách chống ngập như vậy, nước ở chỗ này sẽ bị đẩy sang chỗ khác. Tuyến đường này nâng, nước tràn sang tuyến bên cạnh; khu vực này có cống ngăn triều, khu vực khác sẽ tích nén... Và một "thủ phạm" khác mà chúng ta đã phát hiện nhưng cũng chưa có giải pháp sống chung là sụt lún. Nghĩa là cùng một trận mưa, cùng một lượng nước, khả năng thoát nước của các đô thị đã khác trước, đã hạn chế hơn khi tốc độ sụt lún mỗi năm "ăn" xuống một chút.
Một yếu tố không thể không nhắc đến là biến đổi khí hậu ngày càng nhanh, càng khó đoán định khiến các dự án thoát nước, chống ngập, ngăn triều được thiết kế dựa trên những thông số như chu kỳ mưa, tần suất triều... nhanh chóng bị lỗi thời. Đó là chưa kể các công trình hạ tầng chống ngập thường chậm trễ. Đơn cử, dự án chống ngập 10.000 tỉ đồng ở TP.HCM đã chậm so với kế hoạch cả gần thập niên. Với các thông số nghiên cứu ở thời điểm chục năm trước thì giờ đưa vào sử dụng, dự án lỗi thời bao nhiêu, tác dụng thực tế so với mục tiêu đặt ra ban đầu chênh lệch bao nhiêu?
Tất nhiên, chúng ta không phủ nhận hiệu quả của các công trình chống ngập; nhưng rõ ràng giữa thiết kế và thực tế có độ vênh không nhỏ, vì cả yếu tố chủ quan và khách quan. Cũng không phải chúng ta chống ngập sai cách nhưng như nói trên, ngập có rất nhiều nguyên nhân mà cách chống ngập lại chưa đủ đồng bộ, chưa kiểm soát trên tổng thể để các giải pháp có thể phối hợp, hỗ trợ nhau, nhất là khi vừa mưa lớn, vừa triều cường kết hợp. Tại hội thảo khoa học "Sụt lún và ngập lụt tại TP.HCM và các giải pháp thích ứng" do Trường ĐH Tài nguyên và môi trường TP.HCM (HCMUNRE) tổ chức ngày 29.9, các chuyên gia cũng chỉ ra những nguyên nhân gây ngập lụt đô thị và hạn chế của các giải pháp chống ngập hiện tại. Tất cả đều có chung quan điểm, chống ngập đô thị là bài toán phức tạp, cần có giải pháp tổng thể, phối hợp liên ngành kết hợp với giải pháp tại chỗ..., chứ cứ "đuổi theo nước" thì rất khó.
Sáng qua, cơn mưa lớn kéo dài gần 2 tiếng đồng hồ đúng giờ đi làm, đi học khiến nhiều tuyến đường tại TP.HCM ùn tắc kéo dài vì ngập. Đến đầu giờ chiều qua, một con phố ở Đồng Nai vẫn ngập cả mét khi nước tràn về. Dự báo hôm nay và 1 - 2 ngày tới mưa vẫn kéo dài, người dân TP.HCM nói riêng, Nam bộ và nhiều tỉnh, thành trên cả nước tiếp tục đối mặt với ngập lụt, kẹt xe, lội nước và những rủi ro không lường trước.
Vì thế, song song với đi tìm giải pháp hiệu quả chống ngập đô thị, một việc cần làm ngay chính là quyết liệt ngăn chặn những yếu tố cản trở đường đi của nước. Đó là tình trạng lấn chiếm kênh rạch, thu hẹp dòng chảy, san lấp ao hồ, nhồi cao ốc vào nội đô, biến công viên thành dự án... Nếu cả TP sông nước, đô thị giữa biển hay vùng cao cũng ngập lụt thì chúng ta nhìn thẳng vào câu hỏi: Chúng ta đã làm gì với khả năng chứa, dẫn và thoát nước vốn có của những địa phương này thì mới chống ngập hiệu quả được.