Thanh tra Chính phủ mới công bố kết luận thanh tra liên quan đến công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP.HCM, tỉnh Tây Ninh và tỉnh Đồng Tháp.
Đáng chú ý, trên cơ sở hồ sơ tài liệu thu thập được trong quá trình thanh tra, nhà chức trách chỉ ra 2 hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự có liên quan tới Mỏ Thường Tân III (TP.HCM).
Thứ nhất là hành vi khai thác khoáng sản không đúng nội dung giấy phép, có dấu hiệu của Tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên theo Bộ luật Hình sự.
Cụ thể, Mỏ đá Thường Tân III được UBND tỉnh Bình Dương (nay là UBND TP.HCM) cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 78/GP-UBND vào ngày 9/9/2019 cho Công ty CP Xây dựng Bình Dương, với trữ lượng hơn 17,3 triệu m3 đá nguyên khối, công suất 1,7 triệu m3/năm, thời hạn khai thác 10 năm (đến ngày 9/9/2029).
Tuy nhiên, trong 4 năm liên tục, từ năm 2022 đến 2025, Công ty này đã khai thác vượt công suất được phép tổng cộng gần 786.000 m3 đá nguyên khối, tương đương gần 1,14 triệu m3 đá nguyên khai, tổng giá trị tạm tính là 120,041 tỷ đồng. Trong đó, công suất khai thác từng năm vượt từ hơn 4% đến hơn 14,3%.
Về vấn đề này, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Xây dựng Bình Dương giải trình và xác nhận, Công ty nhận thức rõ việc khai thác vượt công suất ghi trong giấy phép nhưng vẫn thực hiện do nhu cầu thị trường.
Đồng thời, doanh nghiệp chủ động kiểm soát sản lượng khai thác vượt dưới 15% công suất được phép nhằm tránh bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép khai thác khoáng sản theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ xác định hành vi trên là không đúng nội dung Giấy phép khai thác khoáng sản; vi phạm Luật Khoáng sản năm 2010, Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024.
Thứ hai là hành vi để ngoài sổ kế toán tài sản của đơn vị kế toán, có dấu hiệu của Tội vi phạm quy định của Nhà nước về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và Tội trốn thuế theo quy định tại Bộ luật Hình sự.
Căn cứ kết quả giám định và biên bản làm việc, cơ quan Thanh tra xác định khối lượng khoáng sản thực tế đã khai thác lớn hơn khối lượng Công ty Xây dựng Bình Dương đã kê khai trên sổ sách kế toán là hơn 205.000 m3 đá nguyên khai, giá trị tạm tính khoảng 28,6 tỷ đồng (lấy theo đơn giá bán bình quân của năm 2025).
Điều đáng nói là tại Mỏ Thường Tân III, Công ty CP Xây dựng Bình Dương liên tục khai thác vượt công suất, vi phạm kéo dài qua nhiều năm nhưng không được cơ quan quản lý phát hiện, xử lý kịp thời, đồng thời phản ánh hạn chế trong kiểm soát sản lượng và kiểm tra sau cấp phép.
Đến thời điểm thanh tra, sau 8 năm cấp phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM (cũ) chưa thực hiện kiểm tra, giám sát việc chấp hành các điều kiện của Giấy phép số 78/GP-UBND ngày 09/9/2019.
Từ năm 2015 đến thời điểm thanh tra, Công ty CP Xây dựng Bình Dương chưa được Thuế TP.HCM kiểm tra.
Ngoài ra, Thanh tra TP.HCM đã tiến hành thanh tra chuyên đề lĩnh vực khoáng sản làm vật liệu xây dựng năm 2026, phát hiện vi phạm tại Mỏ Thường Tân III, tuy nhiên không kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.
Việc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm sau cấp phép là chưa bảo đảm trách nhiệm của các cơ quan liên quan, theo Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024.
Trách nhiệm trên thuộc về UBND TP.HCM, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, Thanh tra TP.HCM, Thuế TP.HCM, Công ty CP Xây dựng Bình Dương.
Cũng theo nội dung văn bản, Thanh tra Chính phủ yêu cầu Công ty CP Xây dựng Bình Dương Chấm dứt và khắc phục các hành vi vi phạm nêu tại Kết luận thanh tra.
Đối với vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, Thanh tra Chính phủ cũng đã kiến nghị chuyển hồ sơ theo Luật Thanh tra và Thông tư liên tịch là số 03/2018 giữa Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Thanh tra Chính phủ.